දූෂණ විරෝධී පනතේ නව ඇප සංශෝධනවලට 'ෆ්‍රී ලෝයර්ස්' වෙතින් රතු එළියක්!

*පවතින බන්ධනාගාර අධික තදබදය හමුවේ මානව හිමිකම් හා ජාත්‍යන්තර ප්‍රමිතීන් පිළිබඳ අවධානය

දූෂණ විරෝධී පනතට යෝජිත ඇප සංශෝධනවල ස්වභාවය

2023 අංක 9 දරන දූෂණ විරෝධී පනතේ 149 වගන්තිය යටතේ වන ඇප විධිවිධාන සංශෝධනය කිරීම සඳහා රජය මගින් ඉදිරිපත් කර ඇති යෝජනා සම්බන්ධයෙන් 'ෆ්‍රී ලෝයර්ස්' (Free Lawyers) සංවිධානය සිය නීතිමය නිරීක්ෂණ සහ කණස්සල්ල පළ කර තිබේ. එම සංවිධානයේ ප්‍රධාන විධායක නිලධාරී රජිත් කීර්ති තෙන්නකෝන් ගේ අත්සනින් යුතුව නිකුත් කර ඇති නිවේදනයක දක්වා ඇත්තේ, යෝජිත සංශෝධන මගින් පනත යටතේ වන බහුතරයක් කරුණු ඇප ලබාදිය නොහැකි වැරදි ලෙස අර්ථගන්වා ඇති බවයි.

විශේෂයෙන්ම, රුපියල් 100,000ට නොඅඩු අල්ලසක් ඉල්ලා සිටීම, ලබාගැනීම හෝ පිරිනැමීම මෙන්ම, රජයට රුපියල් 500,000ට නොඅඩු පාඩුවක් සිදුකිරීම හෝ ප්‍රතිලාභ ලැබීම සම්බන්ධ චෝදනාවලදී ඇප ලබාදීමේ අභිමතය මහේස්ත්‍රාත් අධිකරණයෙන් ඉවත් කෙරෙන බව එහි සඳහන් වේ. එවැනි අවස්ථාවලදී ඇප ලබාගත හැක්කේ අල්ලස් කොමිසමේ අධ්‍යක්ෂ ජනරාල්වරයාගේ සහතිකයක් මත හෝ මහාධිකරණය හමුවේ පවතින සුවිශේෂී කරුණු මත පමණක් වීම මගින් අධිකරණ අභිමතය සීමා වන බව නීති පදවි පාර්ශවයන් පෙන්වා දෙයි.

මූලික අයිතිවාසිකම් සහ නීතිමය උපකල්පනයන්

මෙමගින් මහේස්ත්‍රාත්වරුන් සතු ඇප දීමේ බලතල සීමා වන අතරම, විමර්ශන අවධියේදී පැමිණිලි පාර්ශ්වයට පවතින බලතල වැඩි වන බව ෆ්‍රී ලෝයර්ස් සංවිධානය සඳහන් කරයි. ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාවේ 13 වන වගන්තිය මගින් සහතික කර ඇති පුද්ගලික නිදහස සහ අධිකරණයක් හමුවේ වරදකරු කරන තෙක් පුද්ගලයෙකු නිර්දෝෂී ලෙස සැලකීමේ පොදු නීතිමය උපකල්පනය (Presumption of Innocence) කෙරෙහි මෙය බලපෑම් කළ හැකි බව එම සංවිධානය වැඩිදුරටත් අවධාරණය කරයි.

ඇප ලබාදීම පොදු නීතිය විය යුතු අතර, රිමාන්ඩ් කිරීම ව්‍යතිරේකය විය යුතුය යන නීතිමය මූලධර්මය පදනම් කරගනිමින්, නඩු විභාගයට පෙර දීර්ඝ කාලයක් සැකකරුවන් රඳවා තබාගැනීමට සිදුවීමෙන් පැනනඟින නෛතික සංකූලතා පිළිබඳව ද මෙහිදී විශ්ලේෂණය කර ඇත.

බන්ධනාගාර තදබදය සහ පද්ධතිමය අභියෝග

දැනටමත් ශ්‍රී ලංකාවේ බන්ධනාගාර පද්ධතිය තුළ පවතින අධික තදබදය පිළිබඳ දත්ත ද උපුටා දක්වමින් මෙම නිවේදනය මගින් පෙන්වා දෙන්නේ, තොරතුරු දැනගැනීමේ අයිතිවාසිකම් පනත (RTI) සහ ජාතික විගණන කාර්යාලයේ වාර්තාවන්ට අනුව ප්‍රධාන බන්ධනාගාර රැසක පවතින රැඳවියන් සංඛ්‍යාව අනුමත ධාරිතාවට වඩා බෙහෙවින් ඉහළ මට්ටමක පවතින බවයි.

* වැලිකඩ බන්ධනාගාරය: අනුමත ධාරිතාව 839ක් වුවද රැඳවියන් 3,400කට ආසන්න සංඛ්‍යාවක් පසුවේ.
* කොළඹ රිමාන්ඩ් බන්ධනාගාරය: අනුමත ධාරිතාව 328ක් වන අතර 2,782ක් රඳවා සිටී.
* මැගසින් බන්ධනාගාරය: අනුමත ධාරිතාව 499ක් වන අතර 3,046ක් රඳවා ඇත.
* මීගමුව බන්ධනාගාරය: අනුමත ධාරිතාව 496ක් වුවද රැඳවියන් 2,403ක් වාර්තා වේ.

රජයේ රස පරීක්ෂක වාර්තා ලැබීමේ ප්‍රමාදය, සුළු දඩ මුදල් ගෙවාගත නොහැකිවීම වැනි පරිපාලනමය හේතු මත සැකකරුවන් විශාල සංඛ්‍යාවක් බන්ධනාගාරගතව සිටීම මෙම තදබදයට ප්‍රධාන හේතු ලෙස හඳුනාගෙන ඇත. මෙවැනි වටපිටාවක ඇප ලබාදීමේ ක්‍රමවේද තදබල කිරීම මගින් බන්ධනාගාර තුළ රැඳවියන් සංඛ්‍යාව තවදුරටත් ඉහළ ගොස් යටිතල පහසුකම් මත දැඩි පීඩනයක් එල්ල විය හැකි බවට චෝදනා නැඟේ.

ජාත්‍යන්තර සහකරුවන් වෙත කෙරෙන ඉල්ලීම

ශ්‍රී ලංකාවේ දූෂණ විරෝධී නීතිමය රාමුව සහ අධිකරණ ක්ෂේත්‍රය ශක්තිමත් කිරීම සඳහා තාක්ෂණික හා මූල්‍යමය ආධාර සපයන එක්සත් ජාතීන්ගේ සංවර්ධන වැඩසටහන (UNDP), යුරෝපීය සංගමය (JURE ව්‍යාපෘතිය), ආසියානු සංවර්ධන බැංකුව (ADB) සහ ජපාන රජය ඇතුළු ද්විපාර්ශ්වික හා බහුපාර්ශ්වික සංවර්ධන සහකරුවන්ගේ අවධානය ද මෙම කරුණු වෙත යොමු කරන ලෙස ෆ්‍රී ලෝයර්ස් සංවිධානය ඉල්ලා සිටියි.

දූෂණයට එරෙහිව ක්‍රියා කිරීම අත්‍යවශ්‍ය කරුණක් වන අතරම, එම පියවරයන් ජාත්‍යන්තර මානව හිමිකම් ප්‍රමිතීන්ට, නිර්දෝෂීභාවයේ උපකල්පනයට සහ මානුෂීය රඳවා තබා ගැනීමේ කොන්දේසිවලට අනුකූල වන පරිදි පවත්වාගැනීමේ වැදගත්කම ද අදාළ නිවේදනය මගින් අවධාරණය කර ඇත.