කීර්ති නාමයට හා ව්‍යාපාරවලට සිදුවන හානියට Actio Injuriarum යටතේ කෝටි ගණනින් සිවිල් අපහාස වන්දි අයකර ගැනීමේ නීතිමය මග
අසත්‍ය පෙත්සම් මාෆියාව සහ සාධාරණ සමාජයට වන බලපෑම
වර්තමානයේ විවිධ ජාවාරම්කරුවන්, සංවිධානාත්මක කප්පම්කරුවන් සහ පටු දේශපාලන හෝ ව්‍යාපාරික අරමුණු සහිත ඇතැම් පිරිස් අල්ලස් හෝ දූෂණ චෝදනා විමර්ශන කොමිෂන් සභාව (CIABOC) හමුවේ පදනම් විරහිත පැමිණිලි ගොනු කිරීමත්, ඉන් අනතුරුව මාධ්‍ය හමුවේ විවිධ ප්‍රකාශ ලබාදෙමින් චූදිතයන් ලෙස පුද්ගලයන් නිරූපණය කිරීමත් බරපතල සමාජ-ආර්ථික ගැටලුවක් බවට පත්ව ඇත.
මෙලෙස සිදුකෙරෙන අසත්‍ය පෙත්සම් සහ මාධ්‍ය සංදර්ශන නිසා අවංකවම දූෂණයට එරෙහිව සටන් කරන සංවිධාන සහ තොරතුරු හෙළිකරන්නන් කෙරෙහි ජනතාව තුළ පවතින විශ්වාසය බිඳ වැටෙන අතර, නිර්දෝෂී ව්‍යාපාරිකයන්, රාජ්‍ය නිලධාරීන් සහ සාමාන්‍ය වැසියන් දැඩි මානසික, සමාජීය සහ ව්‍යාපාරික අලාභයන්ට ලක්වේ. එමෙන්ම, පදනම් විරහිත පැමිණිලි විශාල ප්‍රමාණයක් විමර්ශනය කිරීමට සිදුවීමෙන් අල්ලස් කොමිසමේ කාලය හා රාජ්‍ය සම්පත් අපතේ යන අතර, එය රජයට ද දැවැන්ත අපහසුතාවයක් හා අභියෝගයක් වී තිබේ.
කෙසේවෙතත්, මෙවැනි අසත්‍ය පැමිණිලි හමුවේ බිය නොවී, නීතිය මගින් ලබාදී ඇති ප්‍රබල අපරාධමය සහ සිවිල් නීතිමය ප්‍රතිපාදන භාවිත කරමින් තමන්ගේ කීර්ති නාමය සහ ව්‍යාපාර ආරක්ෂා කරගැනීමට වින්දිතයන්ට පූර්ණ නීතිමය ඉඩකඩ සලසා ඇත.
අසත්‍ය චෝදනා සහ මාධ්‍ය ප්‍රචාරයන්ට එරෙහි නීතිමය ආරක්ෂණ රාමුව
| අපරාධ නීතිය (Anti-Corruption Act No. 9 of 2023): 119 සහ 122 වගන්ති යටතේ රු. මිලියනයක දඩ සහ වසර 3-7 දක්වා සිරදඬුවම්
| සිවිල් නීතිය (Law of Delict / Actio Injuriarum): පුද්ගල ගෞරවය සහ ව්‍යාපාරික Goodwill හානියට කෝටි ගණනින් අපහාස වන්දි
| සාක්ෂි ලබාගැනීම: තොරතුරු දැනගැනීමේ පනත (RTI) මගින් පැමිණිල්ලේ පිටපත් ලබාගෙන එන්තරවාසි (Letter of Demand) යොමුකිරීම
| අධිකරණ බලතල: අපරාධ විමර්ශන පැහැර හරින්නේ නම් අභියාචනාධිකරණය හමුවේ රිට් පෙත්සම් ගොනුකිරීමේ හැකියාව
| ආයතනික අයිතිවාසිකම්: ලියාපදිංචි සමාගමකට (Corporate Body) සිය වෙළඳ නාමයට වූ හානියට වෙනමම වන්දි නඩු පැවරීමේ අයිතිය
දූෂණ විරෝධී පනත යටතේ අසත්‍ය පැමිණිලිකරුවන්ට හිමිවන අපරාධමය දඬුවම්
2023 අංක 09 දරන දූෂණ විරෝධී පනතේ (Anti-Corruption Act) 119 සහ 122 වගන්ති මගින් අසත්‍ය සහ නොමඟ යවන සුළු චෝදනා නැගීමට එරෙහිව දැඩි සපරාධී දඬුවම් පනවා ඇත.
119 වන වගන්තිය (අසත්‍ය චෝදනා සහ ව්‍යාජ තොරතුරු සැපයීම):
වරදෙහි ස්වභාවය:
යම් පැමිණිල්ලක් හෝ ප්‍රකාශයක් අසත්‍ය බව දැන දැනම, නැතහොත් එය අසත්‍ය බව විශ්වාස කිරීමට ප්‍රමාණවත් හේතු තිබියදී අල්ලස් කොමිසම වෙත ලබාදීම.
දඬුවම්:
මහේස්ත්‍රාත් අධිකරණයක් හමුවේ පැවැත්වෙන සංක්ෂිප්ත නඩු විභාගයකින් (Summary Trial) පසු, රුපියල් මිලියනයක් (රු. 1,000,000) දක්වා වූ දඩයක්, හෝ වසර 3ක් දක්වා වූ බන්ධනාගාර සිරදඬුවමක්, හෝ එම දෙකම පැනවිය හැක.
වන්දි ගෙවීම:
අසත්‍ය චෝදනාවට ලක්වූ පුද්ගලයාට සිදු වූ මානසික හා සමාජීය හානිය වෙනුවෙන්, අධිකරණය විසින් නියම කරනු ලබන වන්දි මුදලක් (Compensation) අසත්‍ය පැමිණිලිකරුගෙන් අයකර දීමට අධිකරණයට බලතල ඇත.
122 වන වගන්තිය (විමර්ශන නොමඟ යැවීම සහ බොරු සාක්ෂි සැපයීම):
විමර්ශනයකදී අසත්‍ය සාක්ෂි ලබාදීම, ව්‍යාජ ලේඛන ඉදිරිපත් කිරීම සහ සත්‍ය තොරතුරු සඟවාලීම දඬුවම් ලැබිය හැකි අපරාධ වරදකි. මුදල් විශුද්ධිකරණ (Money Laundering) වැනි අනුබද්ධ අපරාධ සම්බන්ධයෙන් ද පරීක්ෂණ පැවැත්වීමට අල්ලස් කොමිසමට බලතල ඇති අතර, අසත්‍ය පැමිණිලි ඉදිරිපත් කරන්නන් අත්අඩංගුවට ගෙන නඩු පැවරීමේ වගකීම කොමිෂන් සභාව සතුවේ.
Actio Injuriarum: සිවිල් නීතිය යටතේ කෝටි ගණනින් අපහාස වන්දි අයකර ගැනීම
අසත්‍ය පැමිණිලි සහ මාධ්‍ය ප්‍රචාරයන් නිසා පුද්ගලයෙකුගේ කීර්ති නාමයට, ගෞරවයට (Dignitas) හෝ ව්‍යාපාරික කටයුතුවලට අලාභහානි සිදුවූ විට, රෝම-ලන්දේසි නීතියේ Actio Injuriarum මූලධර්මය යටතේ දිස්ත්‍රික් අධිකරණය (District Court) හමුවේ සිවිල් අපහාස නඩුවක් (Defamation Lawsuit) ගොනු කළ හැකිය.
මෙම නීතිමය මග ඔස්සේ පහත පරිදි වන්දි අයකර ගත හැක.
අපහාසයේ නීතිමය සාධක තහවුරු කිරීම:
අදාළ පැමිණිල්ල හෝ මාධ්‍ය හමුවේ කළ ප්‍රකාශය අසත්‍ය බව, එය තෙවන පාර්ශ්වයන් අතර ප්‍රසිද්ධ කර ඇති බව (Publication), අදාළ පාර්ශ්වයට හානි කිරීමේ ද්වේෂසහගත චේතනාවෙන් (Malice) කර ඇති බව සහ ඉන් දැවැන්ත අලාභයක් සිදුව ඇති බව නඩුවේදී තහවුරු කෙරේ.
අමූර්ත සහ විශේෂිත වන්දි (General & Special Damages):
පුද්ගල කීර්ති නාමයට සහ මානසික පීඩාවට වූ හානියට අමූර්ත වන්දි (General Damages) ලෙසද, ව්‍යාපාරික ගනුදෙනු හෝ ආදායම් අහිමි වීම නිසා සිදු වූ නිශ්චිත මුදල් අලාභයට විශේෂිත වන්දි (Special Damages) ලෙසද වෙන් වෙන් වශයෙන් විශාල වන්දි මුදල් ඉල්ලා සිටිය හැක.
ව්‍යාපාරික ආයතනවල අයිතිය (Corporate Goodwill):
ලියාපදිංචි සමාගමකට (Company / Corporate Body) සිය වෙළඳ නාමයට (Brand Value) සහ පාරිභෝගික විශ්වාසයට වූ හානිය වෙනුවෙන් සමාගමේ නමින්ම සිවිල් නඩුවක් පවරා වන්දි අයකර ගැනීමේ පූර්ණ අයිතිය පවතියි.
වින්දිතයන් ක්‍රියාත්මක විය යුතු ආකාරය පිළිබඳ නීතිමය උපදෙස්
අසත්‍ය පැමිණිල්ලකට හෝ මාධ්‍ය ප්‍රචාරයකට ලක්වන යම් පාර්ශ්වයක් බිය නොවී පහත ක්‍රියාමාර්ග අනුගමනය කළ යුතුය.
සාක්ෂි එකතු කිරීම සහ RTI භාවිතය:
තොරතුරු දැනගැනීමේ පනත (RTI) යටතේ නීතිඥවරයෙකු මාර්ගයෙන් අල්ලස් කොමිසම වෙත ලිපියක් යොමුකර, අසත්‍ය පැමිණිල්ලේ පිටපත් සහ පැමිණිලිකරුගේ තොරතුරු ලබාගන්න. මාධ්‍ය හමුවල වීඩියෝ (Voice Cuts) සහ සමාජ මාධ්‍ය සටහන්/Comments සාක්ෂි ලෙස සුරක්ෂිත කරගන්න.
එන්තරවාසියක් (Letter of Demand) යොමුකිරීම:
අසත්‍ය චෝදනා නැගූ පුද්ගලයන්, සංවිධාන සහ අදාළ මාධ්‍ය ආයතන වෙත නීතිඥවරයෙකු මාර්ගයෙන් එන්තරවාසියක් යොමු කරමින්, අසත්‍ය ප්‍රකාශ ඉල්ලා අස්කර ගන්නා ලෙසත්, ප්‍රසිද්ධියේ සමාව අයදින ලෙසත්, සිදු වූ හානියට අදාළ වන්දි මුදල දින 14ක් ඇතුළත ගෙවන ලෙසත් දැනුම් දෙන්න.
අල්ලස් කොමිසමෙන් අපරාධ පරීක්ෂණ ඉල්ලීම:
දූෂණ විරෝධී පනතේ 119 සහ 122 වගන්ති යටතේ අදාළ අසත්‍ය පැමිණිලිකරුවන්ට එරෙහිව පරීක්ෂණ පවත්වා ඔවුන් අත්අඩංගුවට ගන්නා ලෙස අල්ලස් කොමිසමෙන් ඉල්ලා සිටින්න.
අභියාචනාධිකරණය හමුවේ රිට් පෙත්සම් ගොනුකිරීම:
අසත්‍ය පැමිණිලිකරුවන්ට එරෙහිව අල්ලස් කොමිසම නීතිමය පියවර නොගන්නේ නම්, අභියාචනාධිකරණය (Court of Appeal) හමුවේ රිට් ආඥාවක් ඉල්ලා පෙත්සමක් ගොනු කරමින් නීතිය ක්‍රියාත්මක කිරීමට බලකළ හැකිය.
සිවිල් අධිකරණයේ නඩු පැවරීම:
එන්තරවාසියට යහපත් ප්‍රතිචාර නොදක්වන්නේ නම්, දිස්ත්‍රික් අධිකරණය හමුවේ Actio Injuriarum යටතේ අපහාස වන්දි නඩු පැවරිය යුතුය. (විත්තිකරුවන් 'Public Benefit' හෝ 'Qualified Privilege' වැනි ආරක්ෂණයන් ඉදිරිපත් කළද, චෝදනාව අසත්‍ය බව දැන දැනම ද්වේෂසහගතව (Malice) කළ බව තහවුරු කිරීමෙන් එම ආරක්ෂණයන් අහෝසි කළ හැක).
මෙම නීතිමය රාමුව නිසි ලෙස භාවිත කිරීම මගින් අසත්‍ය පෙත්සම් මාෆියාවෙන් තමන්ගේ ගෞරවය ආරක්ෂා කරගැනීමට මෙන්ම නීතිය අවභාවිත කරන පිරිස් නීතිය හමුවට පැමිණවීමටද නිර්දෝෂී වින්දිතයන්ට හැකියාව ලැබේ.
(මිට අදාල පනත් කෙටුම්පත් මතු දැක්වෙන සබැඳිවලින් බලන්න )
2023 අංක 9 දරන දූෂණ විරෝධී පනත
ANTI-CORRUPTION ACT, No. 9 OF 2023
https://theleader.lk/images/pdf/2026/Document%2072.pdf
