කෝප් කමිටු නිරීක්ෂණ හමුවේ හදිසි පෞද්ගලික විදුලි ගිවිසුම් දීර්ඝ කිරීමේ ක්‍රියාවලිය පිළිබඳ පුළුල් විමර්ශනයක්
හදිසි විදුලි මිලදී ගැනීම් සහ වෝහාරික විගණන තීරණය
ශ්‍රී ලංකාවේ බලශක්ති ක්ෂේත්‍රයේ දීර්ඝකාලීන ජනන සැලසුම් ප්‍රමාද වීම සහ හදිසි පෞද්ගලික විදුලි මිලදී ගැනීම් (Emergency Power Procurements) මත දිගින් දිගටම රඳා පැවැත්ම හේතුවෙන් සිදු වූ මූල්‍ය විගණනයන් පිළිබඳව පාර්ලිමේන්තු ප්‍රකාශන අංක 396 මගින් කරුණු අනාවරණය කර තිබේ.
පොදු ව්‍යවසාය පිළිබඳ පාර්ලිමේන්තු කාරක සභාවේ (COPE) නිරීක්ෂණ මත පදනම්ව, එවකට ලංකා විදුලිබල මණ්ඩලය විසින් ගිවිසුම් කාලසීමාව අවසන් වූ පෞද්ගලික විදුලි බලාගාරයක් වෙනුවෙන් ගෙවන ලද ධාරිතා ගාස්තු සහ ප්‍රාග්ධන ප්‍රතිලාභ (Return on Equity) සම්බන්ධයෙන් පූර්ණ වෝහාරික විගණනයක් (Forensic Audit) සිදුකිරීමට තීරණය කර ඇත.
ඇඹිලිපිටිය Ace Power බලාගාර ගෙවීම්
| මුල් ගිවිසුම් කාලය: අවුරුදු 10යි (Build-Own-Operate) - 2015 අප්‍රේල් මසින් අවසන් විය
| බලාගාර ධාරිතාව: මෙගාවොට් 100 (ෆර්නස් ඔයිල් මගින් ක්‍රියාත්මක වේ)
| ප්‍රාග්ධන ප්‍රතිලාභ ගෙවීම් (2018-2024): ඩොලර් මිලියන 10.39ක් (Return on Equity)
| ගිවිසුම් දීර්ඝ කිරීම්: 2016 සිට 2023 දක්වා පස් වතාවක් කෙටිකාලීන පදනමින් දීර්ඝ කර ඇත
| නියාමන ස්ථාවරය: PUCSL නියාමකයා විසින් විදුලිබල පනතේ 43 වගන්තිය (තරගකාරී ලංසු තැබීම) යටතේ විරෝධතා මතුකර තිබුණි
| අවසාන තීරණය: 2025 ජනවාරි 30 දින සිට විදුලිය මිලදී ගැනීම නතර කර, 2025 සැප්තැම්බර් COPE අනුමැතියෙන් වෝහාරික විගණනයකට යොමුකිරීම
ගිවිසුම් කාලය ඉක්මවීම සහ ගෙවීම්වල ස්වභාවය
ඇඹිලිපිටිය Ace Power පෞද්ගලික විදුලි බලාගාරය (100 MW) සමඟ පවත්වාගෙන ගිය වසර 10ක මුල් විදුලි මිලදී ගැනීමේ ගිවිසුම (PPA) 2015 අප්‍රේල් මාසයෙන් අවසන් වී තිබුණි.
කෙසේවෙතත්, අවම පිරිවැය ජනන සැලසුම් (Least-Cost Generation Plans) ක්‍රියාත්මක වීමේ ප්‍රමාදයන්, දකුණු පළාත් විදුලි සම්ප්‍රේෂණ පද්ධතියේ පවතින බාධාවන් සහ සමනලවැව ජලාශයේ ජලය කෘෂිකාර්මික කටයුතුවලට මුදාහැරීම නිසා ඇතිවූ ජල විදුලි නිෂ්පාදන හිඟය හේතුවෙන් 2016 සිට 2023 දක්වා කාලය තුළ පස් වතාවක් අදාළ ගිවිසුම කෙටිකාලීනව දීර්ඝ කිරීමට අමාත්‍ය මණ්ඩල අනුමැතීන් ලබාගෙන තිබේ.
අදාළ වාර්තා සනාථ කරන්නේ 2018 සිට 2024 දක්වා කාලය තුළ පමණක් අදාළ පෞද්ගලික බලාගාරයට ප්‍රාග්ධන ප්‍රතිලාභ (Return on Equity) ලෙස ඩොලර් මිලියන 10.39ක් ගෙවා ඇති බවයි.
| 2016-2017 මුල් වසරේ දීර්ඝ කිරීමේදී: ඩොලර් මිලියන 4.16ක ධාරිතා ගාස්තු (ඊට ඩොලර් මිලියන 3.16ක ප්‍රාග්ධන ප්‍රතිලාභ ඇතුළත්)
| 2017 දෙවන දීර්ඝ කිරීමේදී: ඩොලර් මිලියන 4.37ක ගෙවීම් (ඊට ඩොලර් මිලියන 3.32ක ප්‍රාග්ධන ප්‍රතිලාභ ඇතුළත්)
| 2018-2021 තෙවසරක දීර්ඝ කිරීමේදී: ඩොලර් මිලියන 13.17ක ගෙවීම් (ඊට ඩොලර් මිලියන 10.02ක ප්‍රාග්ධන ප්‍රතිලාභ ඇතුළත්)
| 2022 ආර්ථික අර්බුද සමයේදී සහ 2023 අගභාගයේදී ද ජාතික විදුලි පද්ධතියේ ස්ථාවරත්වය උදෙසා මෙවැනි කෙටිකාලීන මිලදී ගැනීම් සිදුකර තිබුණි.
නියාමන පදනම, බලාගාරය මිලදී ගැනීමේ තීරණය සහ ඉදිරි විමර්ශන
ශ්‍රී ලංකා මහජන උපයෝගිතා කොමිෂන් සභාව (PUCSL) විසින් එවකට පෙන්වා දී තිබුණේ ගිවිසුම් කාලය අවසන් වූ පෞද්ගලික බලාගාරවලින් තරගකාරී ලංසු කැඳවීමකින් තොරව (Competitive Tendering) විදුලිය මිලදී ගැනීම ශ්‍රී ලංකා විදුලිබල පනතේ 43 වැනි වගන්තියට පටහැනි බවයි. කෙසේවෙතත්, විදුලි සැපයුම බිඳවැටීම වැළැක්වීම සඳහා හදිසි අමාත්‍ය මණ්ඩල තීරණ හරහා මෙම මිලදී ගැනීම් සිදුකර ඇත.
2016 මාර්තු මාසයේදී අදාළ බලාගාරය රජයට සෘජුව මිලදී ගැනීමට අමාත්‍ය මණ්ඩල අනුමැතිය හිමිව තිබූ අතර, සමාගම විසින් ඩොලර් මිලියන 17ක මිලක් ඉල්ලා සිටිය ද, රජයේ ප්‍රධාන තක්සේරුකරු විසින් 2017 ජූලි මාසයේදී එහි අගය රුපියල් බිලියන 2.37ක් ලෙස තක්සේරු කරන ලදී. මිල ගණන් සම්බන්ධයෙන් එකඟතාවයකට පැමිණීමට නොහැකි වීම නිසා අත්පත් කරගැනීමේ සාකච්ඡා බිඳවැටුණු අතර, ඉන් අනතුරුව ද කෙටිකාලීන ධාරිතා ගාස්තු ගෙවීමේ පදනම මත විදුලිය මිලදී ගැනීම තවදුරටත් සිදු කෙරිණි.
ප්‍රතිසංස්කරණය කරන ලද වත්මන් රාජ්‍ය විදුලි ආයතනය විසින් 2025 ජනවාරි 30 වැනිදා අදාළ බලාගාරයෙන් විදුලිය මිලදී ගැනීම නිල වශයෙන් නතර කරන බව දැනුම් දී ඇත. 2025 සැප්තැම්බර් 24 වැනිදා පැවැති කෝප් කමිටු රැස්වීමේදී තීරණය වූ පරිදි, පසුගිය වසර ගණනාව පුරා හදිසි විදුලි මිලදී ගැනීම් සහ ධාරිතා ගාස්තු ගෙවීම් සම්බන්ධයෙන් සිදුවූ සමස්ත ක්‍රියාවලිය පිළිබඳව පූර්ණ වෝහාරික විගණනයක් සිදුකර වගකිවයුත්තන් නීතිය හමුවට පැමිණවීමට කටයුතු යොදමින් පවතියි.
මුලාශ්‍රය :
Forensic audit looms as former state utility pays millions of dollars in equity returns for emergency power
