අධිකරණ ස්වාධීනත්වය සහ මහජන විශ්වාසය සුරැකෙන පරිදි පුළුල් සාකච්ඡා මාර්ගයෙන් ප්‍රතිසංස්කරණ සිදුකිරීමට යෝජනා
එක්සත් ජාතීන්ගේ විශේෂ වාර්තාකාරිනියගේ නිල නිවේදනය
ශ්‍රී ලංකාවේ ශ්‍රේෂ්ඨාධිකරණ සහ අභියාචනාධිකරණ විනිසුරුවරුන්ගේ විශ්‍රාම යෑමේ වයස් සීමාව වැඩි කිරීමට අදාළව ඉදිරිපත්ව ඇති යෝජනාව සම්බන්ධයෙන් එක්සත් ජාතීන්ගේ සංවිධානයේ විනිසුරුවන්ගේ සහ නීතිඥයන්ගේ ස්වාධීනත්වය පිළිබඳ විශේෂ වාර්තාකාරිනී (UN Special Rapporteur) මාග්‍රට් සැටර්ත්වේට් (Margaret Satterthwaite) විසින් ශ්‍රී ලංකා රජය වෙත නිල ලිපියක් යොමුකර තිබේ.
2026 අගෝස්තු 07 වැනි දින ජිනීවා නුවරදී නිකුත් කරන ලද අංක OL LKA 4/2026 දරන මෙම සන්නිවේදනය මගින් පෙන්වා දෙන්නේ, යෝජිත සංශෝධන ක්‍රියාත්මක කිරීමේදී අධිකරණයේ ස්වාධීනත්වය සහ පද්ධතිය කෙරෙහි පවතින මහජන විශ්වාසය ආරක්ෂා වන පරිදි පියවර ගැනීමේ වැදගත්කමයි.
විනිසුරු විශ්‍රාම වයස සංශෝධන යෝජනාව පිළිබඳ නෛතික සංග්‍රහය
| වත්මන් ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාපිත වයස් සීමාව: ශ්‍රේෂ්ඨාධිකරණ විනිසුරුවරුන් (අවු. 65), අභියාචනාධිකරණ විනිසුරුවරුන් (අවු. 63)
| යෝජිත සංශෝධිත වයස් සීමාව: ශ්‍රේෂ්ඨාධිකරණය (අවු. 67 දක්වා), අභියාචනාධිකරණය (අවු. 65 දක්වා)
| ජාත්‍යන්තර නීතිමය පදනම: සිවිල් හා දේශපාලන අයිතිවාසිකම් පිළිබඳ ජාත්‍යන්තර සම්මුතිය (ICCPR) සහ UN මූලධර්ම
| යෝජිත පියවර: හදිසි ව්‍යවස්ථා සංශෝධනයක් වෙනුවට සියලු පාර්ශ්වයන්ගේ සහභාගීත්වයෙන් යුත් විනිවිදභාවයෙන් යුතු ප්‍රතිසංස්කරණ
යෝජිත ව්‍යවස්ථාපිත සංශෝධනයේ ස්වභාවය
වත්මන් ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාවට අනුව ශ්‍රේෂ්ඨාධිකරණ විනිසුරුවරයෙකුගේ විශ්‍රාම වයස අවුරුදු 65ක් වන අතර අභියාචනාධිකරණ විනිසුරුවරයෙකුගේ විශ්‍රාම වයස අවුරුදු 63කි.
අධිකරණ අමාත්‍යාංශය මගින් පරිපාලනමය ප්‍රතිසංස්කරණයක් ලෙස ඉදිරිපත් කර ඇති යෝජනාවට අනුව, අදාළ වයස් සීමාවන් පිළිවෙළින් අවුරුදු 67 සහ 65 දක්වා වසර දෙකකින් ඉහළ නැංවීමට අපේක්ෂා කෙරේ. මෙහිදී දැනට සේවයේ නියුතු විනිසුරුවරුන්ට ද මෙම වයස් සීමා සංශෝධනය අදාළ වන පරිදි නීතිමය රාමුව සකස් කිරීමට යෝජනා වී ඇති අතර, ඊට අදාළ නිල කෙටුම්පත මෙතෙක් ප්‍රසිද්ධියට පත්කර නොමැත.
සිවිල් හා දේශපාලන අයිතිවාසිකම් පිළිබඳ ජාත්‍යන්තර සම්මුතිය (ICCPR) සහ අධිකරණයේ ස්වාධීනත්වය පිළිබඳ එක්සත් ජාතීන්ගේ මූලික මූලධර්ම (UN Basic Principles on the Independence of the Judiciary) අනුව විනිසුරුවරුන්ගේ ධුර කාලයේ සුරක්ෂිතභාවය ප්‍රධාන සාධකයකි.
දැනට සේවයේ යෙදී සිටින විනිසුරුවරුන්ට ද බලපාන පරිදි ආපසු බලපාන සුළු (Retroactive) ලෙස විශ්‍රාම වයස සංශෝධනය කිරීමේදී, සංක්‍රාන්ති විධිවිධාන (Transitional arrangements) සකස් කිරීමේ වැදගත්කම වෙනත් ජාත්‍යන්තර නීතිමය ආයතන (Venice Commission වැනි) මගින් ද පෙන්වා දී ඇති බව අදාළ ලිපියේ සඳහන් වේ.
වගවීම සහ ඉදිරි ප්‍රතිසංස්කරණ ක්‍රියාවලිය
යෝජිත සංශෝධනයේ ව්‍යවස්ථාපිතභාවය පිළිබඳව ඉදිරියේදී අධිකරණමය තීරණ ගැනීමට සිදුවුවහොත් මතු විය හැකි නීතිමය තත්ත්වයන් නිරාකරණය කරගැනීම සඳහා පැහැදිලි සංක්‍රාන්ති මෙවලම් පද්ධතියක අවශ්‍යතාව ද මෙහිදී අවධාරණය කර ඇත.
එබැවින් තනි ව්‍යවස්ථා සංශෝධනයක් ලෙස සිදු කිරීමට වඩා, අධිකරණ ක්ෂේත්‍රයේ සියලු පාර්ශ්වකරුවන්, නීතිඥ සංගම් සහ විද්වතුන්ගේ සහභාගීත්වයෙන් යුත් විනිවිදභාවයෙන් පිරි පුළුල් සාකච්ඡා මණ්ඩපයක් හරහා මෙම ප්‍රතිසංස්කරණ ඉදිරියට ගෙනයාම යෝග්‍ය බව විශේෂ වාර්තාකාරිනිය යෝජනා කරයි.
මෙම සංශෝධන කෙටුම්පතේ වත්මන් තත්ත්වය, එහි මුලික අරමුණු, අධිකරණ ක්ෂේත්‍රය සමඟ පවත්වා ඇති සාකච්ඡා සහ මහජන විශ්වාසයට සිදුවන බලපෑම පිළිබඳ තක්සේරුව ඇතුළත් සවිස්තරාත්මක තොරතුරු රජයෙන් ඉල්ලා සිටීමට ද එක්සත් ජාතීන්ගේ විශේෂ වාර්තාකාරිනිය පියවර ගෙන තිබේ.
