අනාගත ආහාර සුරක්ෂිතතාව වෙනුවෙන් සරසවි සිසුන්ට කැඳවීම්: නවෝත්පාදන අභියෝගය සාර්ථක කරගැනීමේ මඟ කුමක්ද?

තරගයෙන් ඔබ්බට යන ප්‍රායෝගික ක්‍රමවේදයක අවශ්‍යතාව සහ ක්ෂේත්‍රයේ පවතින ගැටලු විසඳීමේ අභියෝග මෙහිදී මූලික වශයෙන් අවධානයට ලක්වේ.

නූතන කෘෂි ආහාර අභියෝග සහ විශ්වවිද්‍යාල දායකත්වය

ශ්‍රී ලංකාවේ කෘෂිකාර්මික, ධීවර හා සත්ව පාලන අංශයන්හි පවතින දීර්ඝකාලීන ගැටලුවලට ප්‍රතිචාර දැක්වීම අරමුණු කරගනිමින්, එක්සත් ජාතීන්ගේ ආහාර හා කෘෂිකර්ම සංවිධානය (FAO), අධ්‍යාපන අමාත්‍යාංශය සහ හැටන් නැෂනල් බැංකුව (HNB) එක්ව "ලෝක ආහාර දිනය 2026 - යොවුන් නවෝත්පාදන අභියෝගය" (World Food Day 2026 Youth Innovation Challenge) නිල වශයෙන් හඳුන්වා දී තිබේ.

“අද නවෝත්පාදන – හෙට පෝෂ්‍යදායී අනාගතයක්” (Innovate Today – Nourish Tomorrow) යන තේමාව යටතේ ක්‍රියාත්මක වන මෙම වැඩසටහන මඟින් මෙරට රජයේ සහ පෞද්ගලික විශ්වවිද්‍යාලවල මෙන්ම උසස් අධ්‍යාපන ආයතනවල සිසුන්ට බහුවිධ විසඳුම් ඉදිරිපත් කිරීමට ජාතික වේදිකාවක් සකස් කර දී ඇත.  

රට තුළ අස්වනු නෙළීමෙන් පසු සිදුවන නාස්තිය, දේශගුණික විපර්යාසවල බලපෑම්, ජලය අකාර්යක්ෂම ලෙස භාවිතය, පළිබෝධ හා රෝග තර්කානුකූලව පාලනය නොවීම මෙන්ම නිෂ්පාදකයන් සහ වෙළඳපොළ අතර පවතින දුර්වල සබඳතා වැනි බරපතළ අභියෝග රැසකට කෘෂි ආහාර අංශය මුහුණ දී සිටියි. ඊට අමතරව, ධීවර අංශයේ මත්ස්‍ය හා උපකරණ හානි වීමේ ගැටලු මෙන්ම ජලජීවී වගාකරුවන් මුහුණපාන ආර්ථික දුෂ්කරතා ද මීට ඇතුළත් වේ.  

තරගකාරී අදියර සහ සහයෝගීතා ජාලය

මෙම වැඩසටහන හුදෙක් තරගයකට සීමා නොවී, සංකල්ප මට්ටමේ පවතින අදහස් ප්‍රායෝගික මට්ටමේ මූලාකෘති (Prototypes) දක්වා ඔසවා තැබීම සඳහා ක්‍රමානුකූල බිම් මට්ටමේ ක්‍රමවේදයක් සකසා ඇත.

මූලික අදියර:
සංකල්ප සටහන් (Concept notes) රටපුරා විශ්වවිද්‍යාල වලින් කැඳවීම.

තෝරාගැනීම්:
ඇගයීම්වලින් පසු කණ්ඩායම් 25ක් මාර්ගගත (Online) තණතීරු වටයක් (Pitching round) සඳහා තේරී පත්වීම.  

මූලාකෘති සංවර්ධනය:
ඉන් හොඳම කණ්ඩායම් 10ක් තාක්ෂණික විශේෂඥයන් සහ කර්මාන්ත හවුල්කරුවන්ගේ උපදේශකත්වය යටතේ මූලාකෘති නිර්මාණය කිරීම.

අවසන් මහා තරගය:
හොඳම කණ්ඩායම් 5ක් විනිශ්චය මණ්ඩලයක් සහ ආයෝජකයන් ඉදිරියේ සිය නිර්මාණ ඉදිරිපත් කිරීම සහ ප්‍රධාන ජයග්‍රාහකයන් තෝරා ත්‍යාග ප්‍රදානය කිරීම.


මෙම ප්‍රවේශය සාර්ථක කර ගැනීම සඳහා කෘෂිකර්ම, පරිසර, සෞඛ්‍ය සහ තාක්ෂණ අමාත්‍යාංශ ඇතුළු රජයේ ආයතන රැසක් ද, ට්‍රේස් එක්ස්පර්ට් සිටි (TRACE Expert City), IEEE ආයතනය, ශ්‍රී ලංකා නව නිපැයුම්කරුවන්ගේ කොමිෂන් සභාව (SLIC) සහ ශ්‍රී ලංකා කෘෂි ව්‍යවසායකයන්ගේ සංසදය (SLAF) වැනි තාක්ෂණික සහයෝගීතා ආයතන රාශියක් ද එකමුතු වී කටයුතු කිරීම විශේෂත්වයකි.  

ප්‍රායෝගික යථාර්ථය සහ ඉදිරි අභියෝග

මෙවැනි පුළුල් ආයතනික සහයෝගීතාවක් ගොඩනගා තිබුණද, සැබෑ බිම් මට්ටමේ ගැටලු විසඳීමේදී මතු විය හැකි අභියෝග පිළිබඳව ක්ෂේත්‍රයේ විද්වතුන්ගේ අවධානය යොමුව තිබේ. විශේෂයෙන්ම, නිර්මාණය වන මූලාකෘති තරගයකින් පසු අත්හදා බැලීම, මූල්‍යමය දායකත්වය ලබාදීම, ඒවා අඛණ්ඩව පවත්වාගෙන යාම සහ සුළු පරිමාණ නිෂ්පාදකයන්ට දැරිය හැකි මිලකට ලබාදීම සම්බන්ධයෙන් නිශ්චිත යාන්ත්‍රණයක් පැවතීම අත්‍යවශ්‍ය වේ.

ආහාර හා කෘෂිකර්ම සංවිධානයේ ශ්‍රී ලංකා සහ මාලදිවයින සඳහා වන නියෝජිත විම්ලේන්ද්‍ර ශරන් මෙන්ම හැටන් නැෂනල් බැංකුවේ ප්‍රධාන විධායක නිලධාරී දමිත් පල්ලේවත්ත ද පෙන්වා දෙන්නේ, තරුණ පරපුරේ නවෝත්පාදන හරහා ග්‍රාමීය ජීවනෝපායන් නංවාලීමට සහ කෘෂි ආහාර පද්ධති ශක්තිමත් කිරීමට පුළුල් අවකාශයක් පවතින බවයි. ඔක්තෝබර් 16 වැනි දිනට යෙදී ඇති ලෝක ආහාර දිනයේදී ජයග්‍රාහකයන් තෝරාගනු ලැබුවද, මෙම නවෝත්පාදනවල සැබෑ සාර්ථකත්වය රඳා පවතින්නේ ඒවා මෙරට ගොවීන්ගේ, ධීවරයන්ගේ සහ පාරිභෝගිකයන්ගේ දෛනික ජීවිතයට කෙතරම් දුරට සාධනීය බලපෑමක් ඇති කරනු ඇත්ද යන්න මතය.

මුලාශ්‍රය :

LANKA NEWS  : Youth Innovation Challenge Puts Sri Lanka’s Food Future Under Scrutiny