ඉන්ධන මිල පාලනයේ බර අවසානයේ මහජන කරපිටට?

එකම පෙට්‍රල් වර්ගයට ෂෙඩ්වල මිල දෙකක්

පසුගියදා සිදුවූ ඉන්ධන මිල සංශෝධනය මෙරට ඉන්ධන වෙළඳපොළ තුළ අසාමාන්‍ය තත්ත්වයක් නිර්මාණය කර තිබේ.

ලංකා IOC, සිනොපෙක් (Sinopec) සහ RM පාක්ස් (RM Parks) යන පෞද්ගලික සමාගම් ඔක්ටේන් 95 ලීටරයක මිල රුපියල් 20කින් ඉහළ දමා රුපියල් 495ක් ලෙස නියම කළේය. රජය සතු ලංකා ඛනිජ තෙල් නීතිගත සංස්ථාව (CPC) සිය පාරිභෝගික මිල රුපියල් 475 මට්ටමේම නොවෙනස්ව පවත්වා ගැනීමට තීරණය කළේය.

එකම වර්ගයේ ඉන්ධනයකට පවතින මෙම රුපියල් 20ක පරතරය හුදෙක් පාරිභෝගික සහනයක්ද, නැතහොත් ගැඹුරු ආර්ථික අර්බුදයක ආරම්භයක්ද යන්න සොයා බැලිය යුතුය.

ලීටරයක සැබෑ වියදම සහ 40%ක බදු බර

ජාත්‍යන්තර සිංගප්පූරු ප්ලැට්ස් (Singapore Platts) මිල සූත්‍ර දර්ශකයන්ට අනුව ඔක්ටේන් 95 ලීටරයක පිරිවැය පියවෙන මිල රුපියල් 477.46ක් ලෙස ගණනය වේ.

මෙම ගණනය පදනම් වන්නේ බොරතෙල් බැරලයක් ඩොලර් 133ක්, සැපයුම්කරුවන්ගේ වාරිකය ඩොලර් 3ක් සහ ඩොලර් එකක අගය රුපියල් 303ක් ලෙසය.

මෙම රුපියල් 477.46ක මුදල බෙදී යන ආකාරය සරලව බැලුවහොත්:

* තෙල් ගොඩබෑමේ පිරිවැය: රුපියල් 259.42
* බෙදාහැරීම් සහ මෙහෙයුම් වියදම්: රුපියල් 17.12
* පාලන වියදම්: රුපියල් 10.38
* රජයේ බදු: රුපියල් 190.54

මෙහි ඇති වැදගත්ම කරුණ වන්නේ, පාරිභෝගිකයා ගෙවන මුළු මිලෙන් 40%කට ආසන්න ප්‍රමාණයක්ම රජයේ බදු ආදායම වෙනුවෙන් වෙන්වීමයි.

ලාභ-පාඩු ගණනය කිරීම් සහ බිලියන 71ක හදිසි පැකේජය

පෞද්ගලික සමාගම් නියමිත මිල සූත්‍ර මිණුම් ලකුණට වඩා රුපියල් 17.54ක් වැඩියෙන් අය කරද්දී, ඛනිජ තෙල් සංස්ථාව අය කරන්නේ නියමිත පිරිවැයට වඩා රුපියල් 2.46ක් අඩුවෙනි.

මූල්‍ය විශ්ලේෂකයින් පෙන්වා දෙන්නේ මෙම වෙනස සමාගම්වල ශුද්ධ ලාභය හෝ CPC හි අවසන් ගිණුම් පාඩුව ලෙස එකවර තීරණය කළ නොහැකි බවයි. ඒ සඳහා නැව් ගාස්තු, බදු ගැලපීම් සහ අදාළ සමාගම්වල සමස්ත ඉන්ධන කළඹ පරීක්ෂා කළ යුතුය.

කෙසේ වෙතත්, බරපතලම කාරණය වන්නේ ජාත්‍යන්තර මිල කම්පන දරාගැනීම සඳහා යෝජිත රුපියල් බිලියන 71.7ක දැවැන්ත හදිසි සහන පැකේජයයි. එක් මසකට පමණක් වෙන් කර ඇති මුදල රුපියල් බිලියන 20.5කි.

එම මාසික මුදල බෙදී යන්නේ මෙසේය:

* ඛනිජ තෙල් සංස්ථාවට (CPC): රුපියල් බිලියන 15
* ලංකා IOC සමාගමට: රුපියල් බිලියන 2.34
* RM පාක්ස් සමාගමට: රුපියල් බිලියන 1.666
* සිනොපෙක් සමාගමට: රුපියල් බිලියන 1.501

2022 වෙළඳපොළ ප්‍රවේශ ගිවිසුම්වල සඳහන් "සමාන සැලකිලි" වගන්ති අනුව රජයේ සංස්ථාවට දෙන සහනයට සමානුපාතික මුදලක් පෞද්ගලික සමාගම්වලටද ගෙවීමට සිදුවිය හැකි බව පැවසේ. මෙම ගිවිසුම් කොන්දේසි ස්වාධීනව විගණනය විය යුතු තීරණාත්මක කාරණයකි.

සුපිරි පෙට්‍රල් නොගහන සාමාන්‍ය ජනතාවට මෙයින් ඇති බලපෑම කුමක්ද?

බොහෝ දෙනෙකු සිතන්නේ ඔක්ටේන් 95 යනු සුඛෝපභෝගී වාහන සඳහා පමණක් භාවිත වන බැවින් මෙයින් පොදු ජනතාවට බලපෑමක් නැති බවයි. එය වැරදි වැටහීමකි.

පිරිවැයට වඩා අඩුවෙන් ඉන්ධන විකුණන විට හෝ සමාගම්වලට රජය සහනාධාර දෙන විට, ඒ සඳහා වැය වන්නේ රාජ්‍ය භාණ්ඩාගාරයේ මහජන මුදල්ය. එම හිඟය පියවීමට රජයට සිදුවන්නේ ණය ගැනීමට හෝ වක්‍ර බදු වැඩි කිරීමටයි.

අවසානයේදී එම ණය සහ පොලී පියවීමට සිදුවන්නේ භාණ්ඩ හා සේවා මිල ඉහළ යාම හරහා සාමාන්‍ය ජනතාවගේ සාක්කුවෙනි.

කෙටිකාලීනව මිල පාලනය කර සහනයක් පෙන්වීම පහසු වුවද, එහි සැබෑ ආර්ථික පිරිවැය සඟවා තැබීමෙන් සිදුවන්නේ අනාගත පරපුර මත තවත් බදු බරක් පැටවීම පමණි. මෙම සහනාධාර පැකේජයේ සැබෑ මුදල් ප්‍රභවයන් සහ ගිවිසුම් කොන්දේසි පිළිබඳව රජය පාර්ලිමේන්තුවට සහ ජනතාවට විනිවිදභාවයෙන් කරුණු පැහැදිලි කළ යුතුව තිබේ.


වැඩිදුර තොරතුරු ඇතුළත් විශ්වාසනීය මූලාශ්‍ර සබැඳියක්

ශ්‍රී ලංකා මහ බැංකුව (Central Bank of Sri Lanka) - ආර්ථික දර්ශක සහ මිල ප්‍රතිපත්ති වාර්තා: