රාජ්‍ය ආදායම ඉහළ නංවා ගනිමින් ආර්ථිකය ස්ථාවර මට්ටමකට ගෙන ඒමේ අරමුණින් ගෙවීගිය දෙවසර තුළ ප්‍රධාන බදු සංශෝධන 12ක් ක්‍රියාත්මක විය. මෙම ප්‍රතිපත්තිමය වෙනස්කම් සාමාන්‍ය පාරිභෝගිකයාගේ එදිනෙදා ජීවන වියදම, සුළු හා මධ්‍ය පරිමාණ ව්‍යවසායකයින්ගේ පැවැත්ම මෙන්ම නව ආයෝජන අවස්ථා කෙරෙහි ඍජුව බලපා ඇති බව ශ්‍රී ලංකා මානව හිමිකම් කේන්ද්‍රය පෙන්වා දෙයි.
එහි විධායක අධ්‍යක්ෂ රජිත් කීර්ති තෙන්නකෝන් සඳහන් කරන්නේ ආහාර, සෞඛ්‍ය, ප්‍රවාහනය හා ඩිජිටල් සේවා ආදී ක්ෂේත්‍ර රැසකට මෙම තීන්දු මඟින් විශාල පීඩනයක් එල්ල වී ඇති බවයි. විශේෂයෙන් උද්ධමනය පාලනය, මූල්‍ය සංසරණය සහ විදේශ සෘජු ආයෝජන (FDI) දිරිගැන්වීම කෙරෙහි මේ හරහා අහිතකර බලපෑම් එල්ල වී ඇති බවද එම වාර්තාව අනාවරණය කරයි.
රථවාහන හා ප්‍රවාහන ක්ෂේත්‍රයේ බදු රැල්ල
විදේශ විනිමය කළමනාකරණය හා දේශීය ආදායම් ඉලක්ක කරගනිමින් වාහන ආනයන ක්ෂේත්‍රයේ බදු ව්‍යුහය අදියර කිහිපයකින් ඉහළ දමා ඇත:
* සුරාබදු ඉහළ දැමීම (2025 ජනවාරි): මත්පැන්, දුම්කොළ හා පැණිරස බීම වර්ගවලට අමතරව මෝටර් රථ සඳහා වූ සුරාබද්ද 6%කින් ඉහළ දැමිණි.
* විද්‍යුත් වාහන (EV) බද්ද (2025 පෙබරවාරි): පරිසර හිතකාමී විද්‍යුත් වාහන සඳහා පැවති බදු අනුපාතය එකවර දෙගුණයකින් (100%කින්) වැඩි විය.
* රේගු ආනයන සහ සමාජ ආරක්ෂණ බදු (2025 - 2026): පැවති නිදහස් කිරීම් ඉවත් කර 20%ක ආනයන බද්දක් සමඟ 50%ක අධිභාරයක් පනවා සමස්ත අනුපාතය 30%ක් කළ අතර, 2026 මැයි මාසයේදී වාහන සඳහා 2.5%ක සමාජ ආරක්ෂණ දායකත්ව බද්ද (SSCL) හඳුන්වා දෙන ලදී. ඊට අමතරව ක්‍රියාත්මක වූ 45%ක ඵලදායී රේගු අධිභාරය 2026 දෙසැම්බර් 31 දක්වා දීර්ඝ කෙරිණි.
ඉතිරිකිරීම්, සේවා අපනයන සහ වෘත්තිකයන්ගේ බදු
මූල්‍ය වෙළඳපොළ මෙන්ම මෙරටට විදේශ විනිමය රැගෙන එන වෘත්තීය අංශ කෙරෙහි බලපාන සංශෝධන කිහිපයක්ද මේ අතර වේ:
* බැංකු පොලී මත රඳවා ගැනීමේ බද්ද (WHT - 2025 අප්‍රේල්): ස්ථාවර තැන්පතු පොලියෙන් අය කළ බද්ද 5% සිට 10% දක්වා දෙගුණ විය. (අඩු ආදායම්ලාභීන්ට ස්වයං-ප්‍රකාශනයක් මඟින් මීට සහන ඉල්ලා සිටිය හැක).
* සේවා අපනයන ආදායම් බද්ද (2025 අප්‍රේල්): මීට පෙර පූර්ණ බදු නිදහසක් හිමිව තිබූ විදේශ මූලාශ්‍රවලින් ලබන සේවා අපනයන ආදායම් මත 15% දක්වා බද්දක් නියම කෙරිණි.
* වෘත්තිකයන්ගේ රඳවා ගැනීමේ බද්ද (2026 ජූනි): තොරතුරු තාක්ෂණ, සමාජ මාධ්‍ය, ඡායාරූපකරණ හා නිර්මාණ ක්ෂේත්‍රවල මසකට රුපියල් ලක්ෂය ඉක්මවන ආදායම් මත 5%ක බද්දක් පැනවිණි.
* ඩිජිටල් සේවා වැට් බද්ද (2026 ජූලි): මෙරට ලියාපදිංචි නොවූ විදේශීය ඩිජිටල් සේවා සම්පාදකයින් සඳහා 18%ක වැට් (VAT) බද්දක් හඳුන්වා දුන් අතර, එහි ප්‍රායෝගික යාන්ත්‍රණය තවමත් සැකසෙමින් පවතී.
ආයතනික ආදායම් සහ ප්‍රාග්ධන ලාභ බදු
ව්‍යාපාරික ක්ෂේත්‍රයේ ලාභ හා ආයෝජන ඉලක්ක කරගනිමින් නව සංශෝධන කිහිපයක් ප්‍රකාශයට පත් කර තිබේ:
* විශේෂ ආයතනික ආදායම් බද්ද (2025 අප්‍රේල්): මත්පැන්, දුම්කොළ සහ ඔට්ටු ඇල්ලීම් සමාගම් සඳහා අය කෙරෙන සංස්ථාපිත බද්ද 40% සිට 45% දක්වා ඉහළ දැමිණි.
* ප්‍රාග්ධන ලාභ බද්ද (2026 ජූනි): පුද්ගලයන් සහ හවුල් ව්‍යාපාර සඳහා 10% සිට 15% දක්වාද, භාරකාර අරමුදල් (Trusts), අන්‍යෝන්‍ය අරමුදල් හා රාජ්‍ය නොවන සංවිධාන සඳහා 10% සිට 30% දක්වාද බදු ප්‍රතිශත වැඩි විය.
* රේගු ආනයන බදු ප්‍රතිව්‍යුහගත කිරීම (2026 අප්‍රේල්): පැවති අනුපාත වෙනුවට 0%, 10%, 20% සහ 30% ලෙස නව කාණ්ඩ හඳුන්වා දෙමින් තෝරාගත් ආනයනික භාණ්ඩ මත 30%ක ඉහළ බද්දක් නියම කෙරිණි.
ඉදිරි අයවැය සඳහා ඉදිරිපත්ව ඇති යෝජනා
මහා පරිමාණ ව්‍යාපාරවලට වඩා සුළු හා මධ්‍ය පරිමාණ ව්‍යවසායකයින් (SMEs) මෙවැනි බදු බර හමුවේ දැඩි අසීරුතාවකට ලක්වන බව පෙන්වා දෙන මානව හිමිකම් කේන්ද්‍රය, ඉදිරි අයවැය සම්පාදනයේදී මහජන සහන කෙරෙහි ප්‍රමුඛත්වය ලබාදෙන ලෙස රජයෙන් ඉල්ලා සිටියි.
විශේෂයෙන් පාසල් උපකරණ, ඖෂධ හා වෛද්‍ය උපාංග, දරුවන්ගේ පෝෂ්‍යදායී ආහාර මෙන්ම කෘෂිකාර්මික හා ධීවර ක්ෂේත්‍රවල මූලික අමුද්‍රව්‍ය මත පනවා ඇති බදු බර ලිහිල් කරමින්, නිෂ්පාදන ආර්ථිකය ශක්තිමත් කිරීමට අවධානය යොමු කිරීම කාලීන අවශ්‍යතාවක් බව එම වාර්තාව අවධාරණය කරයි.
