LAUGFS ඇදවැටීම: රට යළිත් ගෑස් අර්බුදයක?

ශ්‍රී ලංකාව තුළ යළිත් හිස ඔසවමින් පවතින ද්‍රවීකෘත පෙට්‍රෝලියම් වායු (LPG) හිඟය, LAUGFS Gas PLC සමාගමේ මූල්‍ය කළමනාකරණය, ප්‍රසම්පාදන ක්‍රියාවලිය මෙන්ම ආයතනික පාලනය පිළිබඳවද බරපතළ සැක සංකා රැසක් මතු කර ඇත.

මෙම අර්බුදයෙන් පැහැදිලි වන්නේ එක්තරා පෞද්ගලික සමාගමක අභ්‍යන්තර දුර්වලතා හේතුවෙන් මුළු රටම දැවැන්ත අවදානමකට ඇද වැටී ඇති බවයි. ඩුබායි හි පිහිටි එහි ප්‍රසම්පාදන අනුබද්ධිත ආයතනයට පනවා ඇති ජාත්‍යන්තර සම්බාධක නිසා විදේශ ගනුදෙනු ඇනහිට ඇති බව සැබෑවක් වුවද, LAUGFS සමාගමේ සමස්ත මූල්‍ය බිඳවැටීම හුදෙක් බාහිර භූ-දේශපාලනික බලපෑමක් ලෙස පමණක් බැහැර කළ නොහැකිය.

ඇමරිකානු සම්බාධක සහ බැංකු අවහිරතා

ඉරාන සම්භවයක් සහිත LPG තොග සම්බන්ධ ගනුදෙනු සිදු කළ බවට චෝදනා කරමින්, LAUGFS සමාගමේ ජාත්‍යන්තර සැපයුම් ජාලය මෙහෙයවන ඩුබායි හි Slogal Energy DMCC ආයතනය, ඇමරිකානු භාණ්ඩාගාර දෙපාර්තමේන්තුවේ විදේශ වත්කම් පාලන කාර්යාලය (OFAC) විසින් විශේෂිත සම්බාධක (SDN) ලැයිස්තුවට ඇතුළත් කරනු ලැබීය.

තහනම් ගනුදෙනුවල හිතාමතා නිරත නොවූ බව පවසන සමාගම ඒ පිළිබඳ අභ්‍යන්තර විමර්ශනයක් අරඹා ඇති බව ප්‍රකාශ කරයි. එහෙත්, මෙම සම්බාධක හේතුවෙන් ජාත්‍යන්තර බැංකු පද්ධතිය හරහා ණයවර ලිපි (LC) විවෘත කිරීමට නොහැකි වීමෙන් අලුතින් ගෑස් නැව්ගත කිරීම් සම්පූර්ණයෙන්ම ඇනහිට තිබේ.

කෙසේ වෙතත් මෙහිදී මතු වන ප්‍රධාන ගැටලුව වන්නේ, මිලියන සංඛ්‍යාත ගෘහස්ත සහ වාණිජ පාරිභෝගිකයන්ගේ පැවැත්ම තීරණය කරන අත්‍යවශ්‍ය සේවාවක් සපයන සමාගමක් සතුව මෙවැනි බාහිර කම්පනයකට මුහුණ දීමට තරම් ප්‍රමාණවත් මෙහෙයුම් ආරක්ෂණ සැලසුම් නොතිබුණේ මන්ද යන්නයි.

බිලියන 41ක ණය සහ අභ්‍යන්තර බිඳවැටීම

සමාගමේ මූල්‍ය වාර්තා පිරික්සීමේදී පෙනී යන්නේ මෙම අර්බුදය සම්බාධක පැනවීමට බොහෝ කලකට පෙර සිටම නිර්මාණය වූවක් බවයි.

* වාර්ෂික ශුද්ධ අලාභය: රුපියල් බිලියන 2.52 ඉක්මවා ඇත.
* සමස්ත ණය බැඳීම්: රුපියල් බිලියන 41.2 ඉක්මවයි.
* කොටස් හිමියන්ගේ ප්‍රාග්ධනය: රුපියල් බිලියන 1.79ක් තරම් පහළ අගයක පවතී.


අධික ණය බර සහ ඉහළ ගිය පොලී පිරිවැය හමුවේ, ස්වාධීනව ප්‍රසම්පාදන කටයුතු සිදු කිරීමට සමාගමට තිබූ මූල්‍ය ශක්තිය සම්පූර්ණයෙන්ම බිඳ වැටී තිබුණි. වෙළෙඳපොළට අඛණ්ඩව ගෑස් සැපයීමට හෝ නීත්‍යනුකූල ව්‍යවස්ථාපිත සංචිත පවත්වා ගැනීමට සමාගම සතුව අවම ශක්තියක් හෝ පැවතියේද යන්න මෙම දත්ත හමුවේ ප්‍රශ්න කෙරේ.

නීතිමය පියවර සහ කඩවූ රජයේ විශ්වාසය

පාරිභෝගික ආරක්ෂණ විධානයන් උල්ලංඝනය කරමින් මහජනතාව දැඩි අපහසුතාවට පත් කිරීම සම්බන්ධයෙන් පාරිභෝගික කටයුතු පිළිබඳ අධිකාරිය (CAA) මේ වන විටත් LAUGFS Gas PLC සමාගමට එරෙහිව කොළඹ ප්‍රධාන මහේස්ත්‍රාත් අධිකරණය හමුවේ නඩු පවරා ඇත. ඒ අනුව සමාගමේ ඉහළ විධායකයින් වෙත නොවැම්බර් 11 වන දින අධිකරණයේ පෙනී සිටින ලෙස නොතීසි නිකුත් කර තිබේ.

අනෙක් අතට, සමාගමේ පොරොන්දු කෙරෙහි රජය තැබූ විශ්වාසයද මුළුමනින්ම බිඳ වැටී හමාරය. වෙළෙඳ අමාත්‍ය වසන්ත සමරසිංහ අනාවරණය කළ පරිදි:

* ඔක්තෝබර් 24–28 අතර පැමිණීමට නියමිතව තිබූ මෙට්‍රික් ටොන් 3,800 ක ගෑස් තොගය නොපැමිණියේය.

* නොවැම්බර් මුල් සතියේ පැමිණීමට නියමිතව තිබූ තවත් මෙට්‍රික් ටොන් 3,800 ක තොගයද පැමිණියේ නැත.

* නොවැම්බර් 3 වන දින පැමිණෙන බවට දුන් පොරොන්දුව නොවැම්බර් 14 දක්වා කල් ගොස් ඇති අතර, ඉදිරි මාස සඳහා ලබාදුන් සහතිකද දැඩි සැකයට තුඩු දී ඇත.

ධම්මික පෙරේරාගේ ආගමනය සහ හිමිකාරිත්ව වෙනස

මෙම අර්බුදය මධ්‍යයේ, කෝටිපති ව්‍යාපාරික ධම්මික පෙරේරා විසින් Vallibel Three (Pvt) Ltd හරහා LAUGFS Holdings හි 50% ක පාලක කොටස් හිමිකාරිත්වයක් අත්පත් කර ගැනීම කැපී පෙනෙන සිදුවීමකි.

මෙම ප්‍රතිව්‍යුහගතකරණය යටතේ:

1- සම-නිර්මාතෘ තිලක් ද සිල්වා සිය 39.6% ක කොටස් විකුණා සමාගමෙන් සම්පූර්ණයෙන්ම ඉවත් විය.

2- සභාපති ඩබ්ලිව්.කේ.එච්. වෑගපිටිය සිය කොටස්වලින් 10.4% ක් විකුණා දමන ලදී.

හිටපු අමාත්‍යවරයෙකු මෙන්ම ප්‍රමුඛ ව්‍යාපාරිකයෙකු වන ධම්මික පෙරේරාගේ මෙම ආගමනය ඉතා තීරණාත්මක වුවද, සමාගමේ පෙර පැවති පාඩු හෝ සැපයුම් අසාර්ථකත්වයන් සඳහා ඔහු ඍජුව වගකිව යුතු නොවේ. එහෙත් මෙහිදී අවධාරණය කළ යුත්තේ, මෙම නව හිමිකාරිත්වය හරහා හෝ සමාගමට මූල්‍ය ස්ථාවරත්වයක් ලබාදී අඛණ්ඩ සැපයුමක් තහවුරු කිරීමට හැකි වේද යන්නයි.

ලිට්‍රෝ සමාගමට පැටවුණු බර සහ ස්වාධීන පරීක්ෂණයක්

ප්‍රතිව්‍යුහගතකරණයට පෙර සමාගමේ පැවති සැබෑ මූල්‍ය බිඳවැටීම නිසි ලෙස හෙළිදරව් කර තිබුණේද යන්නත්, නව පාලනාධිකාරිය ප්‍රසම්පාදන මෙහෙයුම් යථා තත්ත්වයට පත් කිරීමට ප්‍රමාණවත් ප්‍රාග්ධනයක් යොදවා තිබේද යන්නත් රජය විසින් වහා සොයා බැලිය යුතුය.

LAUGFS සමාගමේ අසාර්ථකත්වය හේතුවෙන් වෙළෙඳපොළේ ඇති වූ හිඩැස පියවීමට රාජ්‍ය සමාගම වන ලිට්‍රෝ ගෑස් (Litro) ආයතනය සිය දෛනික බෙදාහැරීම සිලින්ඩර 80,000 සිට 100,000 දක්වා ඉහළ නංවා ඇති අතර, සමස්ත රටේ බර මේ වන විට රාජ්‍ය අංශය මත පැටවී ඇත.

හිස් පොරොන්දු සහ නිරන්තරයෙන් කල් යන නැව්ගත කිරීම් වලින් ඔබ්බට ගොස්, LAUGFS සමාගමේ ප්‍රසම්පාදන ක්‍රියාවලිය, අභ්‍යන්තර මූල්‍ය පරිපාලනය සහ මෙම හිමිකාරිත්ව වෙනස පිළිබඳව අපක්ෂපාතී පූර්ණ පරීක්ෂණයක් පැවැත්වීම රජයේ වගකීමකි. පෞද්ගලික සමාගමක අකාර්යක්ෂමතාව සහ අභ්‍යන්තර අර්බුද හමුවේ පාරිභෝගික ජනතාව යළිත් ගෑස් පෝලිම්වල දුක් විඳීමට කිසිසේත්ම ඉඩ නොතැබිය යුතුය.