ඉතිහාසයේ විශාලතම ආයෝජනයට එල්ල වූ තිරිංග
දිනකට බොරතෙල් බැරල් ලක්ෂ දෙකක් පිරිපහදු කිරීමේ ඉලක්කයෙන් හම්බන්තොට ඉදිකිරීමට සැලසුම් කළ ඩොලර් බිලියන 3.7 ක ඛනිජ තෙල් පිරිපහදු ව්‍යාපෘතිය බරපතළ අවිනිශ්චිතතාවකට මුහුණ පා තිබේ.
ශ්‍රී ලංකා ඉතිහාසයේ විශාලතම සෘජු විදේශ ආයෝජනය ලෙස ප්‍රකාශයට පත් වූ මෙම ව්‍යාපෘතිය, 2023 නොවැම්බරයේදී මූලිකව අනුමත වී ජනාධිපති අනුර කුමාර දිසානායක ගේ 2025 ජනවාරි චීන සංචාරයේදී ද විශේෂ අවධානයට ලක් වූවකි.
කෙසේ වෙතත්, චීන සිනොපෙක් (Sinopec) සමාගම සමඟ පැවති සාකච්ඡා එකඟතාවකින් තොරව අවසන් වීම නිසා එම ප්‍රදානය අවලංගු කිරීමට ජ්‍යෙෂ්ඨ රාජ්‍ය නිලධාරී බී. කේ. ප්‍රභාත් චන්ද්‍රකීර්තිගේ ප්‍රධානත්වයෙන් යුත් කැබිනට් සාකච්ඡා කමිටුව (CANC) නිර්දේශ කර ඇත.
රජයේ ආදායමට තර්ජනයක් වූ අසීමිත බදු සහන
ව්‍යාපෘතිය අත්හිටුවීමට ප්‍රධානතම හේතුව වී ඇත්තේ ආයෝජක සමාගම ඉදිරිපත් කළ අතිශය දැඩි වාණිජ කොන්දේසි මාලාවයි.
වසර 25ක ආයතනික ආදායම් බදු නිදහසක්, පුළුල් රඳවා ගැනීමේ බදු (withholding tax) සහන මෙන්ම මෙරට අභ්‍යන්තර ඉන්ධන බෙදාහැරීමේ විශේෂ වෙළෙඳ වරප්‍රසාද රැසක් ඊට ඇතුළත් විය.
විදේශ විනිමය ගනුදෙනු සඳහා වන විශේෂ සහන මෙන්ම, පිරිපහදුවෙන් ජනනය කෙරෙන විදුලිය ස්ථාවර අවම මිලකට ජාතික විදුලිබල පද්ධතියට අනිවාර්යයෙන් මිලදී ගන්නා ලෙස කළ බලපෑම ද රජයේ එකඟතාවට බාධාවක් වී තිබේ.
ස්වාධීන ආර්ථික නිරීක්ෂකයින් පෙන්වා දෙන්නේ මෙවැනි සහන ලබා දීමෙන් මෙරට අනාගත බදු ආදායමට මෙන්ම ඛනිජ තෙල් නීතිගත සංස්ථාවේ ස්වෛරීත්වයට ද දැඩි පහරක් වදින බවයි.
ඉන්දියාව සහ චීනය අතර උපායමාර්ගික බල අරගලය
හම්බන්තොට භූගෝලීය පිහිටීම හේතුවෙන් මෙම තීරණය සාමාන්‍ය ව්‍යාපාරික එකඟතාවකට වඩා කලාපීය භූ-දේශපාලනික කඹඇදිල්ලක් නිර්මාණය කරයි.
ඉන්දියානු සාගරයේ ප්‍රධාන නාවික මාර්ග ආසන්නයේ චීන දැවැන්ත සමාගමකට මෙවැනි උපායමාර්ගික බලශක්ති මධ්‍යස්ථානයක් හිමිවීම ඉන්දියාවේ සෘජු අවධානයට ලක්ව තිබූ කරුණකි.
ශ්‍රී ලංකාවේ බලශක්ති ක්ෂේත්‍රය සහ විදුලිබල පද්ධති සම්බන්ධතාව කෙරෙහි ඉන්දියාව ද උනන්දුවක් දක්වන පසුබිමක, නව විවෘත ලංසු ක්‍රියාවලිය හරහා කලාපීය බලවතුන් අතර තවත් තරගකාරී වටයක් නිර්මාණය වීමේ ඉඩකඩ පවතී.
විදේශ ආයෝජන තීන්දු කලාපීය බල කඳවුරුවල අවශ්‍යතා වෙනුවට රටේ ජාතික ආර්ථික ප්‍රමුඛතා මත පමණක් පදනම් විය යුතු බව රාජ්‍යතාන්ත්‍රික විශ්ලේෂකයින්ගේ මතයයි.
බලශක්ති ස්වෛරීභාවය සහ ඉදිරි අභියෝගය
ඩොලර් බිලියන 3.7 ක ආයෝජනයක් අත්හැර දැමීමෙන් දහස් ගණනක රැකියා, තාක්ෂණික දැනුම සහ දැවැන්ත අපනයන ආදායමක් රටට අහිමි වීමේ අවදානමක් පවතී.
නමුත් පසුගිය කාලයේ පෞද්ගලික සමාගම් ඉන්ධන සැපයුම සීමා කළ අවස්ථාවේදී පවා වෙළෙඳපොළ ස්ථාවරව තබා ගැනීමට රජයට මැදිහත් වීමට සිදු වූ අත්දැකීමෙන් පෙනී යන්නේ ජාතික බලශක්ති ආරක්ෂාව සුළුකොට තැකිය නොහැකි බවයි.
හම්බන්තොට යනු හුදු වාණිජ බිමක් නොව ජාතික උපායමාර්ගික සම්පතක් වන බැවින්, ඉදිරියේදී කැඳවන නව ටෙන්ඩර් ක්‍රියාවලිය විනිවිදභාවයෙන් මෙන්ම ශ්‍රී ලංකාවේ ආර්ථික ස්වාධීනත්වය ආරක්ෂා වන සේ සැලසුම් කිරීම රජය හමුවේ ඇති ප්‍රධාන පරීක්ෂණයයි.
වැඩිදුර තොරතුරු ඇතුළත් මූලාශ්‍ර සබැඳි
Lanka News Web - Exclusive: Historic Stand for Sri Lanka’s Energy Sovereignty: CANC Recommends Permanent Cancellation of Sinopec Refinery Deal
EconomyNext - Sri Lanka still in negotiations with Sinopec over tax holiday, local sales
දිනකට බොරතෙල් බැරල් ලක්ෂ දෙකක් පිරිපහදු කිරීමේ ඉලක්කයෙන් හම්බන්තොට ඉදිකිරීමට සැලසුම් කළ ඩොලර් බිලියන 3.7 ක ඛනිජ තෙල් පිරිපහදු ව්‍යාපෘතිය බරපතළ අවිනිශ්චිතතාවකට මුහුණ පා තිබේ.
ශ්‍රී ලංකා ඉතිහාසයේ විශාලතම සෘජු විදේශ ආයෝජනය ලෙස ප්‍රකාශයට පත් වූ මෙම ව්‍යාපෘතිය, 2023 නොවැම්බරයේදී මූලිකව අනුමත වී ජනාධිපති අනුර කුමාර දිසානායක ගේ 2025 ජනවාරි චීන සංචාරයේදී ද විශේෂ අවධානයට ලක් වූවකි.
කෙසේ වෙතත්, චීන සිනොපෙක් (Sinopec) සමාගම සමඟ පැවති සාකච්ඡා එකඟතාවකින් තොරව අවසන් වීම නිසා එම ප්‍රදානය අවලංගු කිරීමට ජ්‍යෙෂ්ඨ රාජ්‍ය නිලධාරී බී. කේ. ප්‍රභාත් චන්ද්‍රකීර්තිගේ ප්‍රධානත්වයෙන් යුත් කැබිනට් සාකච්ඡා කමිටුව (CANC) නිර්දේශ කර ඇත.
රජයේ ආදායමට තර්ජනයක් වූ අසීමිත බදු සහන
ව්‍යාපෘතිය අත්හිටුවීමට ප්‍රධානතම හේතුව වී ඇත්තේ ආයෝජක සමාගම ඉදිරිපත් කළ අතිශය දැඩි වාණිජ කොන්දේසි මාලාවයි.
වසර 25ක ආයතනික ආදායම් බදු නිදහසක්, පුළුල් රඳවා ගැනීමේ බදු (withholding tax) සහන මෙන්ම මෙරට අභ්‍යන්තර ඉන්ධන බෙදාහැරීමේ විශේෂ වෙළෙඳ වරප්‍රසාද රැසක් ඊට ඇතුළත් විය.
විදේශ විනිමය ගනුදෙනු සඳහා වන විශේෂ සහන මෙන්ම, පිරිපහදුවෙන් ජනනය කෙරෙන විදුලිය ස්ථාවර අවම මිලකට ජාතික විදුලිබල පද්ධතියට අනිවාර්යයෙන් මිලදී ගන්නා ලෙස කළ බලපෑම ද රජයේ එකඟතාවට බාධාවක් වී තිබේ.
ස්වාධීන ආර්ථික නිරීක්ෂකයින් පෙන්වා දෙන්නේ මෙවැනි සහන ලබා දීමෙන් මෙරට අනාගත බදු ආදායමට මෙන්ම ඛනිජ තෙල් නීතිගත සංස්ථාවේ ස්වෛරීත්වයට ද දැඩි පහරක් වදින බවයි.
ඉන්දියාව සහ චීනය අතර උපායමාර්ගික බල අරගලය
හම්බන්තොට භූගෝලීය පිහිටීම හේතුවෙන් මෙම තීරණය සාමාන්‍ය ව්‍යාපාරික එකඟතාවකට වඩා කලාපීය භූ-දේශපාලනික කඹඇදිල්ලක් නිර්මාණය කරයි.
ඉන්දියානු සාගරයේ ප්‍රධාන නාවික මාර්ග ආසන්නයේ චීන දැවැන්ත සමාගමකට මෙවැනි උපායමාර්ගික බලශක්ති මධ්‍යස්ථානයක් හිමිවීම ඉන්දියාවේ සෘජු අවධානයට ලක්ව තිබූ කරුණකි.
ශ්‍රී ලංකාවේ බලශක්ති ක්ෂේත්‍රය සහ විදුලිබල පද්ධති සම්බන්ධතාව කෙරෙහි ඉන්දියාව ද උනන්දුවක් දක්වන පසුබිමක, නව විවෘත ලංසු ක්‍රියාවලිය හරහා කලාපීය බලවතුන් අතර තවත් තරගකාරී වටයක් නිර්මාණය වීමේ ඉඩකඩ පවතී.
විදේශ ආයෝජන තීන්දු කලාපීය බල කඳවුරුවල අවශ්‍යතා වෙනුවට රටේ ජාතික ආර්ථික ප්‍රමුඛතා මත පමණක් පදනම් විය යුතු බව රාජ්‍යතාන්ත්‍රික විශ්ලේෂකයින්ගේ මතයයි.
බලශක්ති ස්වෛරීභාවය සහ ඉදිරි අභියෝගය
ඩොලර් බිලියන 3.7 ක ආයෝජනයක් අත්හැර දැමීමෙන් දහස් ගණනක රැකියා, තාක්ෂණික දැනුම සහ දැවැන්ත අපනයන ආදායමක් රටට අහිමි වීමේ අවදානමක් පවතී.
නමුත් පසුගිය කාලයේ පෞද්ගලික සමාගම් ඉන්ධන සැපයුම සීමා කළ අවස්ථාවේදී පවා වෙළෙඳපොළ ස්ථාවරව තබා ගැනීමට රජයට මැදිහත් වීමට සිදු වූ අත්දැකීමෙන් පෙනී යන්නේ ජාතික බලශක්ති ආරක්ෂාව සුළුකොට තැකිය නොහැකි බවයි.
හම්බන්තොට යනු හුදු වාණිජ බිමක් නොව ජාතික උපායමාර්ගික සම්පතක් වන බැවින්, ඉදිරියේදී කැඳවන නව ටෙන්ඩර් ක්‍රියාවලිය විනිවිදභාවයෙන් මෙන්ම ශ්‍රී ලංකාවේ ආර්ථික ස්වාධීනත්වය ආරක්ෂා වන සේ සැලසුම් කිරීම රජය හමුවේ ඇති ප්‍රධාන පරීක්ෂණයයි.
වැඩිදුර තොරතුරු ඇතුළත් මූලාශ්‍ර සබැඳි
Lanka News Web - Exclusive: Historic Stand for Sri Lanka’s Energy Sovereignty: CANC Recommends Permanent Cancellation of Sinopec Refinery Deal
EconomyNext - Sri Lanka still in negotiations with Sinopec over tax holiday, local sales
