ලෝක තෙල් සැපයුම යළි අතිරික්තයකට: ඉන්ධන මිලට මොකද වෙන්නේ?

ඉරාන යුද්ධය ආරම්භ වීමෙන් පසු පළමු වතාවට, ලෝක වෙළෙඳපොළේ බොරතෙල් සැපයුම ඉල්ලුම අභිබවා යමින් යළිත් අතිරික්තයක් (Surplus) බවට පත්ව ඇත.

ජාත්‍යන්තර බලශක්ති ඒජන්සිය (IEA) නිකුත් කළ නවතම වාර්තාවකින් මේ බව තහවුරු කර තිබේ.

පසුගිය ඔක්තෝබර් මාසයේදී පමණක් දෛනික තෙල් සැපයුම, ලෝක ඉල්ලුමට වඩා බැරල් මිලියන 2කට ආසන්න ප්‍රමාණයකින් ඉහළ ගොස් ඇත.

යුද්ධය නිසා වෙළෙඳපොළට මොකද වුණේ?

ඇමරිකාව සහ ඊශ්‍රායලය එක්ව ඉරානයට එරෙහිව දියත් කළ යුද ගැටුම් හේතුවෙන් පසුගිය මාස කිහිපය පුරාම ලෝක තෙල් සැපයුම දැඩි ලෙස අඩාල විය.
ලෝකයේ තෙල් සහ ගෑස් සැපයුමෙන් පහෙන් එකක් ප්‍රවාහනය කෙරෙන හෝමුස් සමුද්‍ර සන්ධිය (Strait of Hormuz) හරහා නැව් ගමනාගමනය අවහිර වීම ඊට ප්‍රධානතම හේතුවයි.

මේ අර්බුදය නිසා යුද්ධයට පෙර එනම් පසුගිය පෙබරවාරි මාසයේදී බැරලයක් ඩොලර් 72ක්ව පැවති බ්‍රෙන්ට් (Brent) බොරතෙල් මිල, අප්‍රේල් මාසය වන විට ඩොලර් 126ක් දක්වා වාර්තාගත ලෙස ඉහළ ගියේය.

මිල පහළ බැසීමට හේතුව කුමක්ද?

ගල්ෆ් කලාපයේ තෙල් අපනයන කටයුතු අපේක්ෂා කළාටත් වඩා වේගයෙන් යථා තත්ත්වයට පත්වෙමින් තිබෙන බව පැරිස් නුවර පිහිටි ජාත්‍යන්තර බලශක්ති ඒජන්සිය පෙන්වා දෙයි.

ඉරානය සමඟ පැවති යුද්ධය "සැබවින්ම අවසන්" බව ඇමරිකානු ජනාධිපති ඩොනල්ඩ් ට්‍රම්ප් මාධ්‍ය වෙත ප්‍රකාශ කිරීමත් සමඟ, පසුගිය අගෝස්තු මාසයෙන් පසු වාර්තා වූ අවම මට්ටමට (ඩොලර් 89.66) තෙල් මිල පහත වැටුණි.

පසුගිය සිකුරාදා වන විට බ්‍රෙන්ට් බොරතෙල් බැරලයක මිල ඩොලර් 95ක සීමාවේ ස්ථාවර වී තිබුණි.

ලෝක තෙල් වෙළෙඳපොළේ ඊළඟ පියවර කුමක්ද?

1. තෙල් හිඟයක් යළි ඇතිවීමේ අවදානමක් තිබේද?
නැත. වසරේ අවසන් කාර්තුවේදී දෛනික තෙල් සැපයුම බැරල් මිලියන 105ක් වනු ඇතැයි පුරෝකථනය කර ඇති අතර, එය ඉල්ලුමට වඩා බැරල් මිලියන 1.7ක වැඩිවීමකි.

2. හදිසි තෙල් සංචිතවලට මොකද වුණේ?
යුද සමයේදී අඩුවී ගිය හදිසි තෙල් සංචිත මත පැවති දැඩි පීඩනය මේ වන විට සැලකිය යුතු ලෙස ලිහිල් වී තිබේ.

3. වෙළෙඳපොළට තවත් තෙල් එකතු වෙනවාද?
ඔව්. පෙබරවාරි මස අවසන් වන විට සිය සාමාජික රටවල් සතු හදිසි සංචිතවලින් තවත් තෙල් බැරල් මිලියන 71ක් වෙළෙඳපොළට මුදා හැරීමට ජාත්‍යන්තර බලශක්ති ඒජන්සිය තීරණය කර ඇත.

අවදානම තවමත් ඉවරද?

මැදපෙරදිග තෙල් නැව්වලට එල්ල වන ප්‍රහාර සහ ඇමරිකාව තවත් ප්‍රහාර එල්ල කරනු ඇතැයි ඉරාන නිලධාරීන් තුළ පවතින සැකය නිසා වෙළෙඳපොළ තුළ යම් චකිතයක් තවමත් පවතී.

එසේ වුවද, සැපයුම යථා තත්ත්වයට පත්වීමත් සමඟ ගෝලීය බලශක්ති වෙළෙඳපොළ යළි සමතුලිත වීමේ සුබවාදී ලකුණු මේ වන විට පැහැදිලිවම දිස්වේ. මෙය ඉදිරියේදී ලෝක ඉන්ධන මිල තවදුරටත් ස්ථාවර වීමට ඍජු බලපෑමක් එල්ල කරනු ඇත.


වැඩිදුර තොරතුරු ඇතුළත් මූලාශ්‍ර සබැඳිය

The Guardian - Global oil supply returns to surplus for first time since start of Iran war, says IEA