2026 වසරේ පළමු මාස හය තුළ පමණක් ප්‍රධාන වක්‍ර බදු හතරකින් රජයට අහිමි වූ මුදල රුපියල් බිලියන 461.49ක් බව මුදල්, ක්‍රමසම්පාදන සහ ආර්ථික සංවර්ධන අමාත්‍යාංශයේ නවතම වාර්තාවක් අනාවරණය කරයි.
ප්‍රධාන ප්‍රශ්න 3කින් මේ ආර්ථික කතාව සරලව තේරුම් ගනිමු.
1. බිලියන 461ක් අහිමි වුණේ කුමන බදු වර්ගවලින්ද?
අප එදිනෙදා භාණ්ඩ හා සේවා මිලදී ගැනීමේදී බිල්පත් හරහා රජයට ගෙවන 'වක්‍ර බදු' හතරකට ලබාදුන් නිදහස් කිරීම් මෙම ආදායම් අඩුවීමට සෘජුවම බලපා තිබේ.
* එකතු කළ අගය මත බද්ද (VAT):
වැඩිම ආදායමක් අහිමි වී ඇත්තේ මෙම බද්දට දුන් සහන නිසයි. එම මුදල රුපියල් බිලියන 242.95කි.
* සමාජ ආරක්ෂණ දායකත්ව බද්ද (SSCL):
මෙම බද්දෙන් රුපියල් බිලියන 135.27ක් භාණ්ඩාගාරයට ලැබී නැත.
* රේගු ආනයන බද්ද:
පිටරටින් ගෙන්වන භාණ්ඩවලට දුන් සහන නිසා රුපියල් බිලියන 74.25ක් අහිමි වී තිබේ. මින් සියයට 89.8ක්ම ලබා දී ඇත්තේ රේගු ආඥාපනතේ 19(අ) වගන්තිය යටතේ විශේෂ ව්‍යාපෘති සහ සාමාන්‍ය කාර්යයන් වෙනුවෙනි.
* නිෂ්පාදන (විශේෂ විධිවිධාන) බද්ද:
මෙම කාණ්ඩයෙන් අහිමි වූ මුදල රුපියල් බිලියන 9.02කි.
2. වාහන එකලස් කිරීම සහ සෘජු බදු සහනවල තත්ත්වය කුමක්ද?
නිෂ්පාදන බද්දෙන් අහිමි වූ රුපියල් බිලියන 9.02න් සියයට 99.8ක්ම (එනම් රුපියල් බිලියන 9.005ක්) වැය වී ඇත්තේ මෙරට තුළ වාහන එකලස් කරන කර්මාන්ත සඳහා ලබාදුන් බදු නිදහස් කිරීම් වෙනුවෙනි.
පුද්ගලයින් සහ සමාගම් සිය උපයන ආදායමෙන් රජයට සෘජුවම ගෙවන 'ආදායම් බදු' සහන නිසා අහිමි වූ මුදලත් පසුගිය වසරට සාපේක්ෂව සීඝ්‍රයෙන් ඉහළ ගොස් තිබේ.
* සමාගම් ආදායම් බදු සහන:
2023/24 වසරේ බිලියන 119.29ක් වූ මෙම අහිමිවීම, 2024/25 වසරේදී බිලියන 186.07ක් දක්වා සියයට 56කින් ඉහළ ගොස් ඇත.
* පුද්ගල ආදායම් බදු සහන:
බිලියන 10.46ක්ව තිබූ මෙම අගය බිලියන 36.28ක් දක්වා සියයට 246.8ක දැවැන්ත ප්‍රතිශතයකින් ඉහළ ගොස් තිබේ.
3. රජය මෙතරම් බදු සහන දෙන්නේ ඇයි? ඉන් රටට ලාභයක් තිබේද?
රජයක් බදු අය නොකර අතහරින්නේ නිශ්චිත ආර්ථික ඉලක්ක ඇතිවය. මෙරටට විදේශ ආයෝජන ගෙන්වා ගැනීම, අපනයන කර්මාන්ත දියුණු කිරීම, දේශීය නිෂ්පාදන නංවාලීම සහ සමාජ ආරක්ෂණය තහවුරු කිරීම යන ප්‍රතිපත්තිමය අරමුණු වෙනුවෙන් මෙම සහන ලබා දී ඇති බව මුදල් අමාත්‍යාංශය පෙන්වා දෙයි.
බදු සහන දීම නිසා රජයට ලැබිය යුතු මුදල් අඩුවීමක් හෝ කල්යෑමක් සිදුවන බව අමාත්‍යාංශය පිළිගනී. එබැවින්, මෙම සහන හරහා රටේ ආර්ථිකයට සැබෑ ප්‍රතිලාභයක් ලැබෙනවාද යන්න නිරන්තරයෙන් ඇගයීමට ලක් කිරීම අත්‍යවශ්‍ය බව එම වාර්තාව අවධාරණය කරයි.
වැඩිදුර තොරතුරු ඇතුළත් මූලාශ්‍ර සබැඳි:
මුදල්, ක්‍රමසම්පාදන සහ ආර්ථික සංවර්ධන අමාත්‍යාංශයේ නිල වෙබ් අඩවිය (රාජ්‍ය මූල්‍ය වාර්තා)