DIGEnote | අයවැය අතිරික්තය බිලියන 22 දක්වා ඉහළට: ප්‍රාථමික අතිරික්තය ට්‍රිලියන 1.8යි

මාස 9ක රජයේ ආදායම 20%කින් ඉහළ යමින් රුපියල් බිලියන 22.3ක අයවැය අතිරික්තයක් වාර්තා වන අතරතුර, කොටස් වෙළෙඳපොළ ඒකක 22,100 සීමාව ඉක්මවා යයි.

මාස 9ක රාජ්‍ය ආදායම ඉහළට: බිලියන 22ක සමස්ත අයවැය අතිරික්තයක්

මුදල් අමාත්‍යාංශය නිකුත් කළ 2026 වසරේ මුල් මාස 9 (ජනවාරි–සැප්තැම්බර්) මූල්‍ය දත්තවලට අනුව, මෙරට සමස්ත අයවැය අතිරික්තය (overall budget surplus) රුපියල් බිලියන 22.3ක් දක්වා පුළුල් වී තිබේ. පසුගිය වසර මැදදී වාර්තා වූ රුපියල් බිලියන 9.5ක අතිරික්තය මෙලෙස තවදුරටත් වර්ධනය වී ඇති අතර, පෙර වසරේ පැවති රුපියල් බිලියන 1,465.1ක ප්‍රාථමික අතිරික්තය රුපියල් බිලියන 1,843.9ක් (රුපියල් ට්‍රිලියන 1.84ක්) දක්වා ඉහළ ගොස් ඇත.

ආදායම් සහ වියදම් විශ්ලේෂණය:

රාජ්‍ය ආදායම: සමස්ත රාජ්‍ය ආදායම 20%ක වාර්ෂික වර්ධනයක් සමඟ රුපියල් බිලියන 4,601.6ක් දක්වා ඉහළ ගිය අතර, එය මුළු වසර සඳහා වන රුපියල් බිලියන 5,300ක ඉලක්කයෙන් 86.8%කි.

බදු ආදායම් වර්ධනය:
බදු ආදායම 19.3%කින් ඉහළ ගොස් රුපියල් බිලියන 4,252.1ක් විය. මෝටර් රථ ආනයන, ආදායම් බදු 20%කින් ඉහළ යාම (රු. බිලියන 996.4 දක්වා) සහ දේශීය වැට් බදු ආදායම 29%කින් වර්ධනය වීම මීට ප්‍රධාන විය. මෙම බදු ආදායම ශ්‍රී ලංකා රේගුව (47%) සහ දේශීය ආදායම් දෙපාර්තමේන්තුව (47%) අතර සමානව බෙදී ගොස් තිබේ.

රාජ්‍ය වියදම් පාලනය:
සමස්ත වියදම් දැඩි සීමාකිරීම් මධ්‍යයේ 7.1%කින් පමණක් ඉහළ ගොස් රුපියල් බිලියන 4,579.3ක් වූ අතර, පුනරාවර්තන වියදම් 5.6%කින් ඉහළ ගොස් රුපියල් බිලියන 4,036.6ක් විය. මේ අතර 2026 දෙවන කාර්තුවේ සැබෑ දළ දේශීය නිෂ්පාදිතයේ (GDP) වර්ධනය 4.2%ක් දක්වා මන්දගාමී විය (2025 Q2 හි එය 5.0%ක් විය).

NDB බැංකුවේ රුපියල් බිලියන 13.6ක වංචාව නීතිපතිට; මහ බැංකුවෙන් සීමා

වසර තුනක් පුරා අනාවරණය නොවී පැවති රුපියල් බිලියන 13.64ක අභ්‍යන්තර වංචාව කරළියට පැමිණියේ NDB බැංකුවේ 2025 මූල්‍ය වාර්තා සහතික කිරීමෙන් අනතුරුවය. අදාළ විගණන කටයුතු සිදුකළ EY සමාගමේ ක්‍රියාකලාපය පිළිබඳ පරීක්ෂණ අවසන් කළ ශ්‍රී ලංකා ගිණුම්කරණ සහ විගණන ප්‍රමිති අධීක්ෂණ මණ්ඩලය (SLAASMB), නීතිමය පියවර ගැනීම සඳහා සිය සොයාගැනීම් 2026 ඔක්තෝබර් 15 වනදා නීතිපතිවරයා වෙත යොමුකර ඇත.

මේ අතර, NDB බැංකුවේ අධ්‍යක්ෂ මණ්ඩල විගණන කමිටුව ප්‍රතිසංවිධානය කරන ලෙස නියෝග කළ ශ්‍රී ලංකා මහ බැංකුව, ලාභාංශ ගෙවීම්, ශාඛා ජාලය පුළුල් කිරීම සහ අභිමත දීමනා ගෙවීම් අප්‍රේල් මාසයේදී සීමා කළේය. එසේම සියලුම වාණිජ බැංකුවල අත්හිටවූ ගිණුම් (suspense accounts) සංසන්දනය දැඩි කරන ලෙස නියෝග කළ අතර, Deloitte ආයතනය සිදුකළ අධිකරණ වෛද්‍ය විගණනයේ (forensic audit) ගැඹුර පිළිබඳව රජයේ මුදල් පිළිබඳ පාර්ලිමේන්තු කාරක සභාවේ (CoPF) ප්‍රශ්න කිරීම්වලට ද මුහුණ දීමට මහ බැංකුවට සිදුවිය.

කොටස් වෙළෙඳපොළ ඒකක 22,100 පනී; රුපියල ශක්තිමත් වෙමින් බැඳුම්කර අස්වැන්න බසී

අයවැයට පෙර වෙළෙඳපොළේ ඇතිවූ උද්යෝගය, ගෝලීය තෙල් මිල පහත වැටීම සහ ඇමරිකානු මැතිවරණයෙන් පසු තීරුබදු පිළිබඳ බලාපොරොත්තු හමුවේ කොළඹ කොටස් වෙළෙඳපොළ අඛණ්ඩව හයවන දිනටත් ඉහළ ගියේය. සියලු කොටස් මිල දර්ශකය (ASPI) ඒකක 592.02කින් (+2.75%) ඉහළ ගොස් ඒකක 22,123.39ක් වූ අතර, ද්‍රවශීල S&P SL20 දර්ශකය ඒකක 224.97කින් (+3.66%) ඉහළ ගොස් ඒකක 6,368.12ක් ලෙස වාර්තා විය.

අන්තර් බැංකු එතැන් (spot) විදේශ විනිමය වෙළෙඳපොළේ ඇමරිකානු ඩොලරයට සාපේක්ෂව රුපියල ශත 20කින් ශක්තිමත් වී 332.33/40ක් ලෙස සටහන් විය. ද්විතීයික බැඳුම්කර අස්වැන්න පදනම් අංක 7–20කින් පහත වැටුණි:

2029.09.15 බැඳුම්කරය: 10.90/98% සිට 10.80/90% දක්වා අඩු විය.
2030.08.01 බැඳුම්කරය: 11.07/12% සිට 11.00/03% දක්වා පහත වැටුණි.
2031.12.01 බැඳුම්කරය: 11.12/15%ක් ලෙස සටහන් විය.

මීට අමතරව, ෆිච් රේටිංස් ආයතනය විසින් NDB Wealth Money Fund සඳහා ප්‍රථම වරට AA+f(lka) / S2(lka) ශ්‍රේණිගත කිරීමක් ලබා දී ඇත.

ADB වෙතින් ඩොලර් මිලියන 298ක්; යටිතල පහසුකම්වලට රුපියල් බිලියන 9ක කොන්ත්‍රාත්තු

ඊයේ පැවති අමාත්‍ය මණ්ඩල තීරණ දැනුම්දීමේ මාධ්‍ය හමුවේදී සුළු හා මධ්‍ය පරිමාණ ව්‍යවසාය (MSME) මූල්‍ය පරිසර පද්ධති සංවර්ධනය වෙනුවෙන් ඇමරිකානු ඩොලර් මිලියන 200ක ADB ණයක් සහ ඩිජිටල් පරිවර්තනය සඳහා ඩොලර් මිලියන 98ක ADB ණයක් අනුමත වූ බව තහවුරු කෙරිණි.

අමාත්‍ය මණ්ඩලයේ අනෙකුත් ප්‍රධාන අනුමැතීන්:

| ජපාන හා ඉන්දීය ආධාර:
ශ්‍රී ලංකා නාවික හමුදාවට මුර සංචාරක යාත්‍රා 25ක් සැපයීම සඳහා ජපාන නිල ආරක්ෂක ආධාර (OSA) යටතේ රුපියල් බිලියන 2.08ක ප්‍රදානයක් සහ 1990 සුවසැරිය ගිලන්රථ සේවාවට නව ගිලන්රථ 100ක් මිලදී ගැනීම සඳහා ඉන්දියාවෙන් රුපියල් බිලියන 1.7ක ප්‍රදානයක්.

| ප්‍රසම්පාදන ප්‍රතිසංස්කරණ: ලබන වසරේ රුපියල් බිලියන 2,000ක (රුපියල් ට්‍රිලියන 2.0ක) ප්‍රාග්ධන වියදම් සම්පූර්ණයෙන්ම උපයෝජනය කරගැනීම සඳහා ටෙන්ඩර් ප්‍රමාද වැළැක්වීමේ නව ප්‍රසම්පාදන ප්‍රතිසංස්කරණ හඳුන්වා දීම.

| මාර්ග සංවර්ධන ව්‍යාපෘති:
රුපියල් බිලියන 9.0ක මාර්ග කොන්ත්‍රාත්තු හතරක් පිරිනැමීම (කොළඹ–රත්නපුර–වැල්ලවාය–මඩකලපුව මාර්ගයේ කි.මී. 62 සිට 70 දක්වා ප්‍රතිසංස්කරණයට රුපියල් බිලියන 1.48ක් සහ සුළි කුණාටුවෙන් හානියට පත් නාවලපිටිය මාර්ගයේ කොටස් පිළිසකර කිරීමට රුපියල් මිලියන 763.98ක් ද ඇතුළත්ව).

| අධ්‍යාපන හා බලශක්ති: කැළණිය විශ්වවිද්‍යාලයේ වාණිජ පීඨ සංකීර්ණය ඉදිකිරීමට රුපියල් බිලියන 1.73ක කොන්ත්‍රාත්තුවක්, මහවැලි ගඟ හරහා නව දුම්රිය පාලමක් සහ ජා-ඇළ අපද්‍රව්‍යවලින් බලශක්තිය නිපදවන මෙගාවොට් 10ක බලාගාරයක් කඩිනම් කිරීම.

ශ්‍රීලන්කන් ගුවන් ඉන්ධන බිල 93%කින් නගී; ලක්ෂ 15කට ආහාර ආධාර අවශ්‍යතාවක්

2027 අයවැය ප්‍රතිපාදන මඟින් ශ්‍රීලන්කන් ගුවන් සේවය ගොඩනැගීමේ නව සැලැස්මක් ක්‍රියාත්මක කරන බව කැබිනට් ප්‍රකාශක වෛද්‍ය නලින්ද ජයතිස්ස නිවේදනය කළේය.

2026/27 පළමු කාර්තුවේදී ගුවන් සමාගමේ බදු පෙර පාඩුව තෙගුණයකින් ඉහළ ගොස් රුපියල් බිලියන 35.6ක් විය (කේටරිං අංශයේ රුපියල් බිලියන 3.4ක ලාභයෙන් පසු සමූහයේ ශුද්ධ පාඩුව රුපියල් බිලියන 32.2කි). ආදායම රුපියල් බිලියන 82.8ක් දක්වා වැඩිවුවද, මැදපෙරදිග ගුවන් ගමන් අත්හිටුවීම සහ ගැටුම් හේතුවෙන් ජෙට් ඉන්ධන මිල ඉහළ යාම නිසා කාර්තුමය ඉන්ධන වියදම 93%කින් ඉහළ ගොස් රුපියල් බිලියන 41.2ක් විය.

මේ අතර, පවතින ඉහළ ආහාර මිල ගණන්, ඉන්ධන සහ යෙදවුම් පිරිවැය මෙන්ම ගංවතුර බලපෑම් හේතුවෙන් 2027 මැයි දක්වා මෙරට ජනගහනයෙන් මිලියන 1.0ත් 1.49ත් අතර පිරිසකට මානුෂීය ආහාර ආධාර අවශ්‍ය විය හැකි බව FEWS NET ජාලය අනතුරු අඟවා ඇත. අස්වැසුම 1 සහ 2 අදියරවල සුබසාධන අභියාචනා හා විරෝධතා භාරගැනීමේ අවසන් දිනය අදින් (නොවැම්බර් 11) අවසන් වේ.

(සටහන | සම්පත් ධීරසේකර)