නොවැම්බරය උදාවත්ම කොළඹ ඇතුළු දිවයිනේ බොහෝ ප්රදේශවල අහස් කුස කහ සහ සුදු පැහැති සමනලුන්ගෙන් පිරී යයි.
මෙය සිරිපා වන්දනාවේ යන සමනල රංචු ලෙස අපේ ජනප්රවාදයේ මුල් බැසගෙන තිබුණද, 2026 වසරේ දක්නට ලැබෙන අසාමාන්ය සමනල ගහනය පිටුපස ඇත්තේ ඊට වඩා ගැඹුරු පාරිසරික කතාවකි.
වෙනස් වූ ගමන් මග සහ "එල් නිනෝ" බලපෑම
සාමාන්යයෙන් වසරකට දෙවරක් එනම් ඔක්තෝබර්-නොවැම්බර් සහ පෙබරවාරි-මාර්තු කාලවලදී මෙරට සමනලුන් බහුලව දැකගත හැකිය.
ශ්රී ලංකා සමනල සංරක්ෂණ සහ පර්යේෂණ කණ්ඩායමේ (BCRG) ලේකම් ලක්ෂ්මන් කුමාර පවසන්නේ 2026 වසරේ සමනල ආගමනය වෙනදාට වඩා ඉතා විශාල මෙන්ම පුළුල් ප්රදේශයක පැතිරී ඇති බවයි.
* කඳුකරය මඟහැරීම:
පවතින කාලගුණික තත්ත්වයන් නිසා මෙවර සමනලුන් කඳුකර ප්රදේශ මඟහැර වෙනත් දිශාවන් ඔස්සේ ගමන් කරන බවට නිරීක්ෂණය වී තිබේ.
* කාලගුණ විපර්යාස:
"එල් නිනෝ" (El Niño) වැනි කාලගුණික තත්ත්වයන් නිසා වියළි කලාපයට ලැබුණු අනපේක්ෂිත වර්ෂාපතනය මෙම අසාමාන්ය සමනල වර්ධනයට සෘජුවම බලපා ඇති බව ඔහු පෙන්වා දෙයි.
වර්ෂාව සහ ධාරක ශාකවල රහස
ජාතික මූලික අධ්යයන ආයතනයේ (NIFS) පර්යේෂක හිමේෂ් දිල්රුවන් ජයසිංහට අනුව, සමනල ගහනය වසරේ කාලය අනුව වෙනස් වන්නේ ඔවුන් යැපෙන ධාරක ශාක (Host plants) මතයි.
* නොවැම්බර් රැල්ල:
ඔක්තෝබර් අන්තර් මෝසම් වැසි සමඟ ඇහැළ, රණවරා සහ තෝර වැනි ශාකවල අලුත් දළු වේගයෙන් ලියලයි. මෙමඟින් දළඹුවන්ට ආහාර සුලබ වී කහ පැහැති ලෙමන් එමිග්රන්ට් (Lemon emigrant) සමනලුන් විලෝපිකයන්ට පාලනය කළ නොහැකි තරමට බෝ වේ.
* මාර්තු රැල්ල:
ඊසානදිග මෝසමෙන් ලැබෙන තද වැසි සමඟ වියළි කලාපයේ වීර ශාක (Weera trees) දළු ලෑම නිසා, මාර්තු-අප්රේල් කාලයේදී සුදු පැහැති ඇල්බට්රොස් (Albatross) සමනලුන්ගේ වර්ධනයක් දැකගත හැකිය.
ගෝලීය උණුසුම සහ කඳුකර සමනලුන්ගේ අවදානම
මෙරට සමනලුන් මෙලෙස බහුල වන අතරතුර, 2026 වසරේ ප්රකාශයට පත් වූ නවතම ගෝලීය පර්යේෂණ වාර්තාවකින් බරපතල අනතුරු ඇඟවීමක් සිදු කර තිබේ.
රටවල් 105ක සමනල විශේෂ 1,758ක් ඇසුරින් සිදු කළ එම අධ්යයනයට අනුව, ලොව පුරා සමනලුන්ගේ වාසස්ථාන වෙනස් වීම්වලින් 79%කටම හේතු වී ඇත්තේ දේශගුණික විපර්යාස සහ ආන්තික කාලගුණික තත්ත්වයන්ය.
"ගෝලීය උණුසුම ඉහළ යාමත් සමඟ සිසිල් දේශගුණයක් සොයා සමනලුන් කඳු මුදුන් දෙසට ඇදී යනවා. එහෙත් කඳු මුදුන්වල දැනටමත් ජීවත් වන ශ්රී ලංකාවට ආවේණික සමනල විශේෂවලට මින් ඉදිරියට යාමට තැනක් ඉතිරි නොවනු ඇති." - තාරින්ද රණසිංහ (Wild Island Foundation පර්යේෂක)
මෙරටට ආවේණික ශ්රී ලංකා ට්රීබ්රවුන් (Sri Lanka treebrown), ශ්රී ලංකන් හෙජ් බ්ලූ (Sri Lankan hedge blue) සහ ශ්රී ලංකා ටයිගර් (Sri Lankan tiger) වැනි කඳුකර සමනල විශේෂ මේ නිසා දැඩි වඳවීමේ තර්ජනයකට මුහුණ පා සිටී.
සංක්රමණයක්ද? හදිසි චලනයක්ද?
කුමන ජාතික වනෝද්යානයේ සිට විල්පත්තුව දක්වා කිලෝමීටර් 280ක පමණ දුරක් දින තුනක් වැනි කෙටි කාලයකින් ගමන් කිරීමේ හැකියාව මෙම සමනලුන්ට පවතින බවට පර්යේෂකයෝ අනුමාන කරති.
සබරගමුව විශ්වවිද්යාලයේ මහාචාර්ය කපිල දිසානායක පවසන්නේ මෙය ස්ථිර සෘතුමය "සංක්රමණයක්" (Migration) ලෙස නොව "මහා පරිමාණ චලනයක්" (Mass movement) ලෙස හැඳින්වීම වඩාත් විද්යාත්මක බවයි.
මෙම සමනල ගමන් මාර්ග සහ ගමනාන්ත නිශ්චිතවම තහවුරු කර ගැනීමට තවදුරටත් දීර්ඝකාලීන නිරීක්ෂණ අවශ්ය බව විද්යාඥයෝ අවධාරණය කරති.
වැඩිදුර තොරතුරු සඳහා මූලාශ්ර සබැඳි:
Mongabay ජාත්යන්තර පර්යේෂණ වාර්තාව:
The Leader පසුබිම් වාර්තාව (සිරිපා සමනල වන්දනාව):



