“දේශීය පොල්තෙල් කර්මාන්තය රැකගන්න බදු සූත්‍රය වෙනස් කරලා” - ලිබරල්කරණය මැද ආණ්ඩුව ගැසූ ද්විත්ව සූදුව
වැට් (VAT) ලියාපදිංචි සීමාව රුපියල් මිලියන 36ට බස්සයි: කුඩා ව්‍යවසායකයන්ට බරපතල පරිපාලනමය සහ මූල්‍යමය පීඩනයක්
ශ්‍රී ලංකාව දශක ගණනාවක් තිස්සේ අනුමත කළ ආරක්ෂණවාදී වෙළඳ ව්‍යුහය (Protectionist trade structure) මුළුමනින්ම උඩුයටිකුරු කරමින්, දේශසීමා බදු මත පදනම් වූ ආදායම් ආකෘතියේ සිට නවීන පරිභෝජන බදුකරණ මොඩලයක් (Consumption-tax model) කරා රට රැගෙන යාමට රජය දැවැන්ත බදු ප්‍රතිසංස්කරණ මාලාවක් දියත් කර ඇත.
ඒ අනුව, මෙතෙක් පැවති අත්තනෝමතික විශේෂ භාණ්ඩ බද්ද (SCL) මුළුමනින්ම අහෝසි කර ඇති අතර, ජාත්‍යන්තරව පිළිගත් ‘ඇඩ් වැලෝරම්’ (Ad valorem) හෙවත් වටිනාකම මත පදනම් වූ බදු ක්‍රමවේදයක් හඳුන්වා දී තිබේ.
නව ක්‍රමය යටතේ රේගු තීරුබදු 0%, 10%, 20%, සහ 30% ලෙස සරල පටි හතරකට සීමා කර ඇති අතර, කාර්මික අමුද්‍රව්‍ය ඇතුළු භාණ්ඩ වර්ග 2,600කට අධික ප්‍රමාණයක පනවා තිබූ සෙස් (CESS) බදු ඉදිරි වසර හතර තුළ අදියර වශයෙන් මුළුමනින්ම ඉවත් කිරීමට නියමිතය.
ලිබරල්කරණය සහ ආරක්ෂණවාදයේ ද්විත්ව සූදුව
රසායනික ද්‍රව්‍ය, රෙදිපිළි, ලෝහ සහ ප්ලාස්ටික් වැනි කාර්මික අමුද්‍රව්‍යවල සෙස් බදු වහාම ක්‍රියාත්මක වන පරිදි කැපීම නිසා දේශීය අපනයනකරුවන්ගේ නිෂ්පාදන පිරිවැය සැලකිය යුතු ලෙස පහත වැටෙනු ඇතැයි අපේක්ෂා කෙරේ.
කෙසේ වෙතත්, මෙම ප්‍රතිසංස්කරණය තුළ ආණ්ඩුව සියුම් දේශපාලන සමතුලිතතාවයක් ද රකින බව පෙනේ. ලෝක වෙළඳපොළේ මිල අඩු වීම නිසා පාම් තෙල් ආනයන බදු බර අඩු වන විට, දේශීය පොල් වගාකරුවන් සහ තෙල් නිෂ්පාදකයන් ආරක්ෂා කිරීම සඳහා වටිනාකම මත පදනම් වූ බදු සූත්‍රය හරහා ආනයනික පොල්තෙල් මත වැඩි බදු බරක් පැටවීමට බලධාරීන් සූක්ෂ්ම ලෙස කටයුතු කර ඇත.
වැට් දැල පුළුල් වීම සහ කුඩා ව්‍යාපාරවල අර්බුදය
මෙම ප්‍රතිසංස්කරණයේ වඩාත්ම තීරණාත්මක සහ සංවේදී පියවර වනුයේ වැට් (VAT) සහ සමාජ ආරක්ෂණ දායකත්ව බදු (SSCL) සඳහා මෙතෙක් පැවති රුපියල් මිලියන 60ක වාර්ෂික පිරිවැටුම් සීමාව රුපියල් මිලියන 36 දක්වා (මසකට ලක්ෂ 30 දක්වා) පහත හෙළීමයි. දේශසීමා බදු අහෝසි වීමෙන් සිදුවන ආදායම් අලාභය පියවා ගැනීමට රජය ගත් මෙම පියවර නිසා දේශීය සුළු හා මධ්‍ය පරිමාණ ව්‍යාපාර (SMEs) දහස් ගණනක් අලුතින් වැට් බදු දැලට හසුවනු ඇත.
විවේචකයන් පෙන්වා දෙන්නේ මේ හරහා කුඩා ව්‍යාපාරවලට දැඩි ගිණුම්කරණ පිරිවැයක්, නව වාර්තාකරණ වගකීම් සහ බදු බලධාරීන්ගේ දැඩි පරීක්ෂාවන්ට මුහුණ දීමට සිදුවන බවයි. එහෙත්, නව වැට් යෙදවුම් ණය (VAT Input Credits) ක්‍රමය හරහා නිෂ්පාදන අමුද්‍රව්‍ය සඳහා ගෙවූ බදු මුදල් නැවත ලබා ගැනීමට (Recover) ව්‍යාපාරවලට අවස්ථාව ලැබීම යම් සහනයක් වනු ඇත. දේශීය කර්මාන්ත කඩා නොවැටී, රාජ්‍ය ආදායම් සීමාවන් ද රැකගනිමින් මෙම ලිබරල්කරණ පරිවර්තනය සිදු කිරීම ආණ්ඩුව සහ පෞද්ගලික අංශය ඉදිරියේ ඇති ලොකුම පරීක්ෂණයයි.
අදහස සහ යෝජනා :
දේශසීමා බදු (Para-tariffs) ඉවත් කර නිෂ්පාදන පිරිවැය අඩු කිරීම සාධනීය වුවද, වැට් බදු සීමාව ලක්ෂ 30 දක්වා අඩු කිරීමෙන් සුළු ව්‍යවසායකයන් කඩාවැටීම වැළැක්වීමට පහත පියවර යෝජනා කරමි.
* සුළු ව්‍යාපාර සඳහා 'සරල වැට් බදු ක්‍රමයක්' (Simplified VAT for SMEs):
වාර්ෂික පිරිවැටුම මිලියන 36-60 අතර වන කුඩා ව්‍යාපාර සඳහා සංකීර්ණ වැට් බදු වාර්තාකරණය වෙනුවට, ඉතා සරල, එකම පිටුවක බදු ගොනුවක් (Simplified Tax Filing) හෝ ස්වයංක්‍රීය ඩිජිටල් බදු මෘදුකාංගයක් රජය විසින් නොමිලේ හඳුන්වා දිය යුතුය.
* දේශීය පොල්තෙල් කර්මාන්තය නවීකරණය කිරීම:
බදු පැනවීම් හරහා ආනයනික පොල්තෙල් තාවකාලිකව පාලනය කළ ද, දිගුකාලීනව දේශීය පොල්තෙල් කර්මාන්තයේ ඵලදායීතාව වැඩි කිරීමට සහ පිරිවැය අඩු කිරීමට නව තාක්ෂණික සහන ලබා දිය යුතුය.
* 'Border Tax' අලාභය පියවීමට සෘජු බදුකරණය ශක්තිමත් කිරීම:
පාරිභෝගිකයා මත පැටවෙන වක්‍ර බදු (Consumption Taxes) තවදුරටත් වැඩි නොකර, මහා පරිමාණ සමාගම්වලින් සහ ඉහළ ආදායම් ලබන්නන්ගෙන් අය කරගන්නා සෘජු ආදායම් බදු (Direct Corporate/Income Taxes) විධිමත් කිරීම හරහා රාජ්‍ය ආදායම සමතුලිත කළ යුතුය.
(වාර්තාව - සම්පත් ධීරසේකර)
