මාසික වැටුපක් ලබන ශ්‍රී ලාංකික සේවා නියුක්තිකයින්ගේ ආදායම් බදු නිදහස් සීමාව නැවත සමාලෝචනය කිරීමේ හැකියාව පිළිබඳව මූල්‍ය හා ප්‍රතිපත්ති සම්පාදන ක්ෂේත්‍ර තුළ විශේෂ අවධානයක් යොමුවෙමින් පවතී.
නදී දිසානායකආර්ථික විශ්ලේෂක ආචාර්ය නදී දිසානායක 'Daily FT' පුවත්පත වෙත ලිපියක් සපයමින් පෙන්වා දෙන්නේ, ඉදිරි 2027 අයවැය මගින් රජයේ ආදායම් අවශ්‍යතා මෙන්ම සැබෑ පවුල් වියදම් අතර නිසි සමබරතාවක් ඇතිකිරීම කෙරෙහි අවධානය යොමුකළ යුතු බවයි.
වැටුප් ලබන්නන් සහ බදු බර
ශ්‍රී ලංකාවේ වත්මන් බදු ක්‍රමවේදයට අනුව, සේවා නියුක්තිකයින් ලබන වැටුප අතට ලැබීමටත් පෙර අදාළ බදු මුදල (APIT) ආයතනය මගින්ම කපාගනු ලබයි.
පවතින සීමාව:
2025 අප්‍රේල් 1 වනදා සිට ක්‍රියාත්මක වන පරිදි, පුද්ගලික ආදායම් බදු නිදහස් සීමාව වසරකට රුපියල් මිලියන 1.8ක් (මසකට රුපියල් 150,000ක් හෙවත් ආසන්න වශයෙන් ඇමෙරිකානු ඩොලර් 500ක්) වේ.
බදු පරාසය:
මසකට රුපියල් 150,000 ඉක්මවන ඉපැයීම් මත 6% සිට 36% දක්වා ප්‍රගතිශීලී කාණ්ඩ යටතේ බදු අය කෙරේ.
මෙම ක්‍රමය මගින් රජයට පහසුවෙන් සහ ස්ථිරවම බදු ආදායම ලැබුණද, පවුල් ඒකකයකට එදිනෙදා ජීවිතය කළමනාකරණය කරගැනීමේදී එහි බලපෑම සෘජුවම දැනේ.
උද්ධමනය සහ පවුලේ වියදම්
2026 අගෝස්තු මාසය වන විට ශ්‍රී ලංකාවේ ජාතික පාරිභෝගික මිල උද්ධමනය වාර්ෂික පදනමින් 8.1% මට්ටමක සටහන් විය.
ආහාර, ප්‍රවාහනය, විදුලි බිල්පත්, දරුවන්ගේ අධ්‍යාපනය, ඖෂධ සහ ණය වාරික ගෙවීමෙන් පසු පවුලක ඉතිරිවන සැබෑ ඉවත දැමිය හැකි ආදායම (disposable income) දැඩි ලෙස පහත වැටී තිබේ.
වෛද්‍යවරුන්, ඉංජිනේරුවන්, ගුරුවරුන්, බැංකු නිලධාරීන් සහ කළමනාකරුවන් වැනි ආර්ථිකය ඉදිරියට ගෙන යන වෘත්තිකයින් රැකගැනීම සඳහා සාධාරණ බදු සහනයක් ලබාදීමේ ආර්ථික සාධකය මෙහිදී ප්‍රධාන කොට මතු වේ.
රාජ්‍ය ආදායම සහ මූල්‍ය විනය
බදු නිදහස් සීමාව ඉහළ දැමීමේදී රජයට ලැබෙන ආදායම අඩුවීමේ අවදානමක් පවතින බැවින්, මෙම තීරණය ඉතා විචාරශීලීව ගත යුත්තකි.
ණය ප්‍රතිව්‍යුහගතකරණ ඉලක්ක, අධ්‍යාපන, සෞඛ්‍ය සහ සමාජ සුබසාධන වියදම් පියවා ගැනීමට රජයට ප්‍රමාණවත් රාජ්‍ය ආදායමක් අත්‍යවශ්‍ය වේ.
ජාත්‍යන්තර මූල්‍ය අරමුදල (IMF) නිර්දේශ කර ඇත්තේ බදු අනුපාත වෙනස් කිරීමට වඩා, බදු දැල පුළුල් කර බදු මඟහරින ක්ෂේත්‍ර හඳුනාගැනීම වඩාත් ඵලදායී බවයි.
එබැවින්, අත්තනෝමතික ලෙස අගයන් වෙනස් කරනවා වෙනුවට රජයේ මධ්‍යකාලීන මූල්‍ය ඉලක්ක සහ සැබෑ පවුල් වියදම් විමර්ශනය කර තීරණ ගැනීම යෝග්‍ය බව ආචාර්ය නදී දිසානායක පෙන්වා දෙයි.
බදු දැල පුළුල් කිරීමේ ඩිජිටල් පියවර
වැටුප් ලබන්නන් මත පමණක් අධික බර පැටවීම වැළැක්වීම සඳහා දේශීය ආදායම් දෙපාර්තමේන්තුව (IRD) නවීන ඩිජිටල් පද්ධති හඳුන්වා දෙමින් සිටී.
RAMIS සහ e-Invoicing:
වැට් (VAT) බදු ඉන්වොයිස් තොරතුරු ව්‍යාපාරික පද්ධතිවල සිට සෘජුවම දේශීය ආදායම් දෙපාර්තමේන්තුවේ RAMIS පද්ධතියට සම්බන්ධ කිරීමේ ඩිජිටල් වැඩපිළිවෙළ ක්‍රියාත්මක වේ.
තෙවන පාර්ශ්ව දත්ත:
බැංකු ගනුදෙනු, ඉඩම් හා වාහන ලියාපදිංචි කිරීම් ආශ්‍රිත තොරතුරු හරහා සැඟවුණු ආදායම් හඳුනාගැනීම පුළුල් කෙරෙමින් පවතී.
විධිමත් නොවන ආර්ථිකයේ සිටින සැබවින්ම බදු ගෙවීමේ හැකියාව ඇති පාර්ශ්ව බදු දැලට හසුකර ගැනීමෙන්, ස්ථාවර වැටුප් ලබන මධ්‍යම පාන්තිකයන්ට සහනයක් සැලසීමට අවශ්‍ය මූල්‍ය ඉඩකඩ නිර්මාණය කරගත හැකිය.
පරිපාලනමය පහසුව සහ සහන
බදු සීමාව ඉහළ දැමීමට අමතරව, බදු ගෙවීමේ ක්‍රියාවලිය සරල කිරීමෙන්ද වැටුප් ලබන සේවකයින්ට සැලකිය යුතු සහනයක් සැලසිය හැක.
පූර්ව-සම්පුර්ණ කළ බදු වාර්තා (pre-filled returns), කඩිනම් මුදල් ආපසු ගෙවීම් (faster refunds) සහ අනවශ්‍ය ලියකියවිලි කපාහැරීම මගින් වෘත්තිකයින්ගේ පීඩනය අවම කළ හැකි බව විශ්ලේෂකයෝ පවසති.
2027 අයවැය මගින් රජයේ තිරසාර ආදායම සුරකින අතරම, නීතියට ගරු කරමින් නිසි පරිදි බදු ගෙවන ජනතාවට සහන සැලසෙන සාධාරණ සමබරතාවක් ඇතිවනු ඇතැයි අපේක්ෂා කෙරේ.
පසුබිම් සටහන
ශ්‍රී ලංකාව 2022 වසරේ මුහුණ දුන් දැඩි ආර්ථික අර්බුදයෙන් පසු රාජ්‍ය ආදායම ඉහළ නංවා ගැනීම සඳහා පුද්ගලික ආදායම් බදු සීමාවන් සංශෝධනය කෙරිණි. මින් පෙර පැවති රුපියල් ලක්ෂයක මාසික සීමාව (රු. 100,000) ජීවන වියදම් පීඩනය හේතුවෙන් 2025 අප්‍රේල් මස සිට රුපියල් 150,000 (වාර්ෂිකව රු. මිලියන 1.8) දක්වා ඉහළ නංවන ලදී. 2027 අයවැය කෙරෙහි අවධානය යොමුවන්නේ උද්ධමනය පාලනය කරමින් රටේ මධ්‍යම පාන්තික වෘත්තිකයින් විදේශගතවීම (Brain Drain) අවම කිරීමේ අභියෝගයද හමුවේය.
වැඩිදුර කියවීම සඳහා:
Daily FT: Budget 2027: Time to review tax-free threshold for salaried taxpayers? - ආචාර්ය නදී දිසානායක
