නඩු ප්‍රමාදය වැළැක්වීම සහ මූලික අයිතිවාසිකම් සුරැකීම අතර තුලනයක් අවශ්‍යයි
ශ්‍රේෂ්ඨාධිකරණයේ සහ අභියාචනාධිකරණයේ විනිසුරුවරුන්ගේ විශ්‍රාම ගැන්වීමේ වයස් සීමාව දීර්ඝ කිරීම අරමුණු කරගනිමින් යෝජිත 22 වැනි ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථා සංශෝධන කෙටුම්පත සම්බන්ධයෙන් මේ වන විට නීති ක්ෂේත්‍රය සහ දේශපාලන කරළිය තුළ පුළුල් සංවාදයක් නිර්මාණය වී තිබේ.
අධිකරණ පද්ධතියේ පවතින නඩු ප්‍රමාදයන් අවම කිරීම හා පළපුරුදු විනිසුරුවරුන්ගේ සේවය තවදුරටත් රඳවා ගැනීම රජයේ මූලික තර්කය බවට පත්ව ඇති පසුබිමක, මෙම සංශෝධනය මඟින් අධිකරණයේ ස්වාධීනත්වයට සහ ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී සම්ප්‍රදායන්ට විය හැකි බලපෑම පිළිබඳව නීති විශාරදයන් සිය නිරීක්ෂණ ඉදිරිපත් කරමින් සිටියි.
"සේවා කොන්දේසි වෙනස් කිරීමේ ජාත්‍යන්තර සම්මුතිය"
මෙම තත්ත්වය පිළිබඳව අද (28) විශේෂ නිවේදනයක් නිකුත් කරමින් ප්‍රමුඛ පෙළේ ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථා විශේෂඥයකු මෙන්ම අධිනීතිඥවරයකු වන ලාල් විජේනායක පෙන්වා දෙන්නේ, විනිසුරුවරුන් ධුරයේ කටයුතු කරන කාලසීමාව තුළ ඔවුන්ගේ විශ්‍රාම වයස ඇතුළු සේවා කොන්දේසි හා වරප්‍රසාද වෙනස් නොකළ යුතු බවට වන මූලධර්මය ගෝලීය වශයෙන් පිළිගත් ප්‍රමිතියක් බවයි.
එක්සත් ජාතීන්ගේ අධිකරණ ස්වාධීනත්වය පිළිබඳ මූලික මූලධර්ම (UN Basic Principles on the Independence of the Judiciary) මෙන්ම ලැටිමර් හවුස් මාර්ගෝපදේශ (Latimer House Principles) අනුවද විනිසුරුවරුන්ගේ සේවා කාලය සුරක්ෂිතභාවය (Security of Tenure) සහතික කිරීම විධායකයේ හෝ ව්‍යවස්ථාදායකයේ බලපෑම්වලින් තොර යුක්ති පසිඳලීමකට අත්‍යවශ්‍ය සාධකයක් ලෙස සලකනු ලබයි.
"අධිකරණයේ ස්වාධීනත්වය යනු පාලකයන් විසින් පුරවැසියන්ට දෙන ලද වරප්‍රසාදයක් නොව, දීර්ඝ කාලීනව ජනතාව ගෙන ගිය අරගලවලින් දිනාගත් අයිතිවාසිකමක්," යනුවෙන් ලාල් විජේනායක සිය නිවේදනයේ සඳහන් කරයි.
විධායකය, ව්‍යවස්ථාදායකය සහ පුරවැසි අයිතිය
විධායකය හෝ ව්‍යවස්ථාදායකය මඟින් පුරවැසියන්ගේ මූලික අයිතිවාසිකම් කඩවීමක් සිදුවන ඕනෑම අවස්ථාවක සාධාරණය ඉටුකර ගත හැකි ප්‍රධානම සහ ස්වාධීනතම ආයතනය අධිකරණය බව නීති ක්ෂේත්‍රයේ ප්‍රධාන මතයයි. යම් හෙයකින් අධිකරණයේ ආයතනික ස්වාධීනත්වය දුර්වල වුවහොත් පුරවැසියා සහ රාජ්‍ය යාන්ත්‍රණය අතර පවතින බල තුලනය බිඳ වැටීමේ අවදානමක් පවතින බව ලාල් විජේනායක ගේ නිවේදනයේ වැඩිදුරටත් දැක්වේ.
"විධායකය සහ පුරවැසියකු අතර ගැටුමක් ඇති වූ විට නීතිය ස්වාධීනව අර්ථකථනය කරමින් පුරවැසියා ආරක්ෂා කිරීමට අධිකරණයට හැකියාව පැවතිය යුතුයි. එම ස්වාධීන මැදිහත්වීමට බාධා පැමිණියහොත් පුරවැසියන්ගේ නිදහස හා ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී අයිතීන් දැඩි අවදානමකට ලක්වෙනවා."
නඩු ප්‍රමාදය සහ ආයතනික ප්‍රතිසංස්කරණ
අධිකරණ ක්‍රියාවලිය කඩිනම් කිරීම සහ පළපුරුදු විනිසුරුවරුන්ගේ හිඟය මඟහරවා ගැනීම සඳහා විශ්‍රාම වයස දීර්ඝ කිරීම ප්‍රායෝගික විසඳුමක් ලෙස ආණ්ඩු පාර්ශ්වය විසින් මතු කරනු ලබන අතර, නීති විශාරදයන් පෙන්වා දෙන්නේ නඩු කඩිනම් කිරීම සඳහා අවශ්‍ය වන්නේ ව්‍යුහාත්මක සහ තාක්ෂණික ප්‍රතිසංස්කරණ බවයි.
අධිකරණ සංඛ්‍යාව ඉහළ නැංවීම, යටිතල පහසුකම් සංවර්ධනය, ඩිජිටල්කරණය සහ පහළ අධිකරණ ශක්තිමත් කිරීම තුළින් අධිකරණ ස්වාධීනත්වයට හානියක් නොවන අයුරින් නඩු ප්‍රමාදයන් විසඳාගත හැකි බව විකල්ප යෝජනා ඉදිරිපත් කරන පාර්ශ්ව අවධාරණය කරයි.
දේශපාලන සටනකින් ඔබ්බට ගිය පුරවැසි ප්‍රශ්නයක්
22 වැනි සංශෝධනය පිළිබඳ විරෝධය හුදෙක් ආණ්ඩුව සහ විපක්ෂය අතර දේශපාලන බල අරගලයක් ලෙස පමණක් සීමා නොකළ යුතු බව පෙන්වා දෙන නීති ක්ෂේත්‍රයේ විශ්ලේෂකයන්, මෙය සමස්ත ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී ව්‍යුහය සහ අනාගත පරපුරේ නීතියේ ආධිපත්‍යය සුරක්ෂිත කිරීම පිළිබඳ පුළුල් ගැටලුවක් බව පෙන්වා දෙයි.
ශ්‍රී ලංකාවේ ව්‍යවස්ථා ඉතිහාසය සහ අධිකරණ පද්ධතියේ අඛණ්ඩ ස්වාධීනත්වය සුරැකෙන පරිදි සියලු පාර්ශ්වයන්ගේ එකඟතාවයෙන් යුතුව මෙවැනි සංවේදී සංශෝධන සිදු කිරීමේ වැදගත්කම මේ වන විට සමාජ සංවාදයේ ප්‍රධාන මාතෘකාවක් බවට පත්ව තිබේ.
වැඩිදුර කියවීම් සහ මූලාශ්‍ර සබැඳි:
UN Basic Principles on the Independence of the Judiciary
Commonwealth (Latimer House) Principles on the Three Branches of Government
The Constitution of the Democratic Socialist Republic of Sri Lanka
අධිනීතිඥවරයකු වන ලාල් විජේනායකගේ අදාල නිවේදනය මතු පළවේ.
අධිනීතීඥ ලාල් විජේනායක,
නීතීඥ කාර්යාල සංකීර්ණය,
අංක:491,
විලියම් ගොපල්ලව මාවත,
මහනුවර.
22 වන ව්‍යවස්ථා සංශෝධනය නොහොත් ශ්‍රේෂ්ඨාධිකරණයේ අභියාචනාධිකරණයේ විනිසුරුවන්ගේ විශ්‍රාමික වයස දීර්ඝ කිරීමේ ව්‍යවස්ථා සංශෝධන හදිසියේම පාර්ලිමේන්තුවේ සම්මත කර ගැනීම සඳහා ක්‍රියාවලිය තුළින් රටේ මහත් අර්බුදකාරී තත්ත්වයක් මතු කර ඇත.
අප තේරුම් ගත යුතු වැදගත් කරුණ වන්නේ මෙම ක්‍රියාවලිය තුළින් ප්‍රජාතාන්ත්‍රවාදී රටවල පිළිගෙන ඇති අධිකරණයේ ස්වාධීනත්වය ආරක්ෂා කිරීමේ ප්‍රධාන කුළුණක් වන උපරිමාධිකරණය විනිසුරුවන්ගේ විශ්‍රාමික වයස ඇතුළු වරප්‍රසාද තම සේවා කාලය තුළදී වෙනස් කළ නොයුතුව යන මූලධර්මය කඩ කිරීමකි. මෙම මූලධර්මය අධිකරණයේ ස්වාධීනත්වය රඳා පවතින ප්‍රධාන කුළුණක් ලෙස අධිකරණයේ ස්වාධීනත්වයට ගරු කරන සියළු රටවල පිළිගත් මූලධර්මයකි. එහෙයින් මෙම පියවර ප්‍රජාතාන්ත්‍ර වාදයට ද පහරක් බව පිළිගෙන ඇත. අධිකරණයේ ස්වාධීනත්වයට එල්ලවන සෑම පහරක්ම ප්‍රජාතාන්ත්‍රවාදය, මූලික අයිතිවාසිකම් හා මානව හිමිකම් කෙරෙහි එල්ලවන පහරක් වේ.
අධිකරණයේ ස්වාධීනත්වය යන ප්‍රජාතාන්ත්‍රවාදයේ හදවත ජනතාවට ලබා දී ඇති වර ප්‍රසාදයක් බව ප්‍රකාශ වන නමුත් ඇත්තෙන්ම එය ප්‍රධානයක් ලෙස ජනතාවට ලබා දුන් වරප්‍රසාදයක් නොව දීර්ඝ කාලයක් ප්‍රගතිශීලී බලවේග ගෙන ගිය සටන් තුළින් ජනතාව දිනා ගත් ප්‍රධාන අයිතියකි. මෙය දීර්ඝ කාලයක් ඉමහත් පරිත්‍යාගයකින් ගෙන ගිය සටනක ප්‍රතිඵලයකි.
විධායකයෙන් හා ව්‍යවස්ථාදායකයෝ අධිකරණය ස්වාධීන විය යුතු වන්නේ විධායක හා ව්‍යවස්ථාදායකය තුළින් ජනතාවගේ අයිතීන් කෙරෙහි එල්ල විය හැකි ප්‍රජාතාන්ත්‍රවාදයට පටහැනි මූලික හා මිනිස් අයිතිවාසිකම් වලින් ජනතාව මුදා ගත හැකි එකම ආයතනය අධිකරණය වන හෙයින්ය. ව්‍යවස්ථාදායකයෙක් හෝ විධායකයෙක් වන්නා වූ මූලික හා මානව හිමිකම් කඩවීමකදී ජනතාවට යුක්තිය ඉටු කර ගත හැකි එකම වේදිකාව අධිකරණයයි. අධිකරණයට එවැනි පුරවැසියෙකු හා විධායකය හා / හෝ ව්‍යවස්ථාදායකය අතර ඇති විය හැකි ගැටීමකදී මැදිහත් වී ස්වාධීනව නීතීය ක්‍රියාත්මක කරමින් පුරවැසියෙකුගේ අයිතිවාසිකම් ආරක්ෂා කිරීමට අවස්ථාවක් නොලැබේ නම් පුර වැසියන් වහලුන් බවට පත් වේ.
මූලික අයිති වාසිතම් හා මානව හිමිකම් අර්ථවත් වන්නේ පුරවැසියෙකු හා විධායකයෙකු අතර ඇති අර්බුදයකදී නීතිය අර්ථ කථනය කරමින් පුරවැසියන් බලවත් විධායකයෙන් ආරක්ෂා කිරීම පමණකි.
එහෙයින් අධිකරණයේ ස්වාධීනත්වය කඩ කිරීම නඩු විමසීම කඩිනම් කිරීම සඳහා ගන්නා ලද පියවරක් බවට ප්‍රකාශ කිරීම මුසාවකි. එමගින් ස්වාධීන අධිකරණයන් සතුව ප්‍රධාන කාර්යභාරය ඉටු කිරීමට වැළකී යනු ඇත.
එහෙයින් 22 වන සංශෝධනයට විරුද්ධ සටන හුදෙක් ආණ්ඩුව හා පක්ෂයන් අතර හෝ පක්ෂ අතර සටනක් ලෙස ගෙන හැර දැක්වීම ජනතාව නොමඟ යැවීමකි. අධිකරණයේ ස්වාධීනත්වය සඳහා සටන ඊට වඩා පළල් ජනතාව දීර්ඝ කාලීන හා ඉමහත් දුෂ්කරතා මධ්‍යයේ සටන තුළින් දිනා ගත් ශිෂ්ට සම්පන්න සමාජයක ශිෂ්ට සම්පන්න පුරවැසියන් ලෙස ජීවත් වීමේ අයිතිය ආරක්ෂා කිරීමේ සටනකි.
ජනතාව ඉදිරියේ ඇති විකල්පය වන්නේ පක්ෂයක් ආරක්ෂා කරන්නේ ද යන්න නොව දීර්ඝ කාලීන ඉමහත් කැපවීමකින් සටන් කර ජනතාව දිනා ගත් මෙම ශිෂ්ට සම්පන්න සමාජයක ශිෂ්ට සම්පන්න පුරවැසියන් ලෙස ජීවත්වීමේ අයිතිය අප මතු පරම්පරාවට ඉතිරි කර යන්නේ ද යන සටනයි.
මෙයට,
අධිනීතීඥ ලාල් විජේනායක
