පහළ අධිකරණවල සාධනීය මට්ටමක පැවතිය ද ඉහළ අධිකරණ පත්වීම්වලදී ස්ත්‍රී පුරුෂ සමාජභාවී පරතරය තවදුරටත් පුළුල් වන බවට සංවිධාන පෙන්වා දෙයි
ශ්‍රී ලංකාවේ ශ්‍රේෂ්ඨාධිකරණය සහ අභියාචනාධිකරණය යන ඉහළ අධිකරණ පද්ධතිය තුළ කාන්තා නියෝජනය පෙර නොවූ විරූ ලෙස අවම මට්ටමකට පහත වැටී ඇති බවත්, පවතින විනිසුරු පුරප්පාඩු සම්පූර්ණ කිරීමේදී එම පරතරය කෙරෙහි විශේෂ අවධානය යොමු කිරීමේ අවශ්‍යතාවත් පිළිබඳව නීති හා සමාජ ක්ෂේත්‍රය තුළ පුළුල් කතිකාවක් මතුව තිබේ.
දැනට ශ්‍රේෂ්ඨාධිකරණයේ සහ අභියාචනාධිකරණයේ සේවයේ නියුතු සමස්ත විනිසුරුවරුන් 29 දෙනා අතරින් කාන්තා නියෝජනය සටහන් වන්නේ එක් විනිසුරුවරියකට පමණක් බව ‘නිදහසේ කාන්තාවෝ’ සංවිධානය පෙන්වා දෙයි.
ඉහළ අධිකරණවල පවතින සංඛ්‍යාත්මක යථාර්ථය
අද (16) කුරුණෑගලදී පැවති සම්මන්ත්‍රණයක් අමතමින් එම සංවිධානයේ කැඳවුම්කාරිනී සුවන්ති වීරසේකර සඳහන් කළේ, ව්‍යවස්ථානුකූලව ශ්‍රේෂ්ඨාධිකරණයේ විනිසුරුවරුන් 17 දෙනෙකු සේවයේ යෙදිය යුතු වුවද මේ වන විට සේවය කරන්නේ විනිසුරුවරුන් 13 දෙනෙකු පමණක් බවයි. එම 13 දෙනා අතරින් කාන්තා විනිසුරුවරියන් නියෝජනය වන්නේ 7.6%ක ප්‍රතිශතයක් සනිටුහන් කරමින් එක් අයෙකු පමණි.
එසේම, අභියාචනාධිකරණයේ නියමිත විනිසුරු ධුර සංඛ්‍යාව 20ක් වන මුත් දැනට සේවයේ යෙදී සිටින විනිසුරුවරුන් 16 දෙනා අතර කිසිදු කාන්තා විනිසුරුවරියක් නොමැති වීම (0%) පිළිබඳව ද ඇය කරුණු පැහැදිලි කළාය.
"ශ්‍රී ලංකාවේ රාජ්‍ය සේවය සහ පළාත් රාජ්‍ය සේවය තුළ කාන්තාවන්ට සම අවස්ථා සැලසීමේ සාධනීය ප්‍රවණතාවක් දක්නට ලැබුණද, ඉහළ අධිකරණ පීඨය තුළ කාන්තා නියෝජනය ඉතාමත් පටු සීමාවක පවතිනවා. මෙම තත්ත්වය ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාවේ 12 වැනි වගන්තියෙන් තහවුරු කර ඇති සමානාත්මතාවයේ මූලධර්මයන් ප්‍රායෝගිකව ක්‍රියාවට නැංවීමේදී අවධානයට ලක්විය යුතු කරුණක්," යැයි වීරසේකර ප්‍රකාශ කළාය.
පහළ අධිකරණ හා නීති වෘත්තියේ ප්‍රවණතා
දත්ත වාර්තා පෙන්වා දෙන පරිදි, ශ්‍රී ලංකාවේ ප්‍රාථමික සහ මධ්‍යම මට්ටමේ අධිකරණවල කාන්තා නියෝජනය සාපේක්ෂව ඉහළ මට්ටමක පවතී. 2021 වසරේ අධිකරණ සේවා දත්තයන්ට අනුව දිසා සහ මහෙස්ත්‍රාත් අධිකරණවල විනිසුරුවරියන්ගේ ප්‍රතිශතය 34.8%ක් වූ අතර, මහාධිකරණ, වාණිජ මහාධිකරණ සහ සිවිල් අභියාචනා මහාධිකරණවල එය 21.2%ක් ලෙස වාර්තා විය.
නීති අධ්‍යාපනය ලබන සහ නීතිඥ වෘත්තියට පිවිසෙන කාන්තා ප්‍රතිශතය 50% ඉක්මවා පවතින පසුබිමක පවා, ආයතනික ඉහළ තනතුරු නියෝජනය කිරීමේදී පවතින විෂමතාව දිගුකාලීනව නිරීක්ෂණය වූවකි. ශ්‍රී ලංකා නීතිඥ සංගමයේ (BASL) ඉතිහාසය තුළ ද මෙතෙක් කිසිදු කාන්තාවක් සභාපති ධුරයට තේරී පත්ව නොසිටීම මෙහි තවත් එක් පැතිකඩක් ලෙස නීති විශාරදයෝ පෙන්වා දෙති.
ජාත්‍යන්තර ප්‍රමිතීන් සහ ඉදිරි දැක්ම
එක්සත් ජාතීන්ගේ සංවර්ධන වැඩසටහන (UNDP) සහ ජාත්‍යන්තර විනිසුරුවරුන්ගේ කොමිසම (ICJ) පෙන්වා දෙන්නේ අධිකරණ පද්ධතියක ස්වාධීනත්වය, විනිවිදභාවය සහ ජනතා විශ්වාසය තහවුරු කිරීම සඳහා ස්ත්‍රී පුරුෂ සමාජභාවී නියෝජනය මෙන්ම විවිධත්වය අත්‍යවශ්‍ය සාධකයක් බවයි. ගෝලීය වශයෙන් පොදුරාජ්‍ය මණ්ඩලීය රටවල් රැසක්ම ඉහළ අධිකරණ පත්වීම්වලදී සුදුසුකම් මත පදනම්ව ස්ත්‍රී පුරුෂ සමානාත්මතාවය ආරක්ෂා වන ක්‍රමවේද අනුගමනය කරනු ලබයි.
දැනට ඉහළ අධිකරණවල පවතින පුරප්පාඩු සම්පූර්ණ කිරීමේදී ජ්‍යෙෂ්ඨත්වය සහ කුසලතාව මුල් කරගනිමින්, සුදුසුකම් සපුරා ඇති කාන්තා විනිසුරුවරියන් සහ නීතිවේදිනියන් ඇගයීමට ලක්කිරීම මෙරට අධිකරණ පද්ධතියේ ගුණාත්මක වර්ධනයට මෙන්ම ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාපිත සමානාත්මතාවය තහවුරු කිරීමට ඉවහල් වනු ඇති බව ක්ෂේත්‍රයේ විශ්ලේෂකයින්ගේ මතයයි.
වැඩිදුර කියවීම සඳහා මූලාශ්‍ර:
ශ්‍රී ලංකා අධිකරණ සේවා කොමිෂන් සභා නිල වෙබ් අඩවිය
UNDP: Gender Equality in the Judiciary and Legal Profession
International Commission of Jurists (ICJ) - Women in the Judiciary Reports
