හිටපු බලධාරියකුගේ රුසියානු ගනුදෙනුව සහ කෙටි ලැයිස්තුවේ 'ලැදියාවන් අතර ගැටුම' (Conflict of Interest) ගැන අධිකරණයට යෑමේ සූදානමක්
අභිලාෂ කැඳවීම සහ දැඩි කොන්දේසි පිළිබඳ චෝදනාව
ශ්‍රී ලංකාවේ මෙතෙක් ක්‍රියාත්මක කිරීමට යෝජිත දැවැන්තම ආයෝජන ව්‍යාපෘතියක් වන ඩොලර් බිලියන හතරක (USD 4 Billion) නව ඛනිජ තෙල් පිරිපහදුව සඳහා අභිලාෂ කැඳවීමේ (EOI) ක්‍රියාවලිය පිටුපස බරපතල කඩාකප්පල්කාරී යටි අරමුණක් ක්‍රියාත්මක වන බවට 'යුක්තිය උදෙසා අයිතිය' සංවිධානය චෝදනා කරයි. ලංකා ඛනිජ තෙල් නීතිගත සංස්ථාව විසින් ජාත්‍යන්තර ආයෝජකයන්ගෙන් ඉල්ලුම්පත් කැඳවා තිබුණද, ලෝකයේ ප්‍රබල සමාගම් වෙත ඉදිරිපත් කළ නොහැකි මට්ටමේ අසාධාරණ කොන්දේසි පැනවීම මගින් මෙම ආයෝජනය අකර්මණ්‍ය කිරීමට කටයුතු යොදා ඇති බව අදාළ සංවිධානය පෙන්වා දෙයි.
මෙම පිරිපහදු ව්‍යාපෘතිය සඳහා ඉදිරිපත් වන ආයෝජකයන් විසින් ඩොලර් බිලියන එකක මූල්‍ය බැඳුම්කරයක් (Bond) තැන්පත් කළ යුතු අතර, පිරිපහදුවෙන් ලැබෙන ශුද්ධ ලාභයෙන් 20%ක් තෙල් සංස්ථාව වෙත ලබා දිය යුතු බවට කොන්දේසි පැනවීමට සංස්ථා ප්‍රධානීන් රහසිගත සාකච්ඡාවක යෙදී ඇති බව එම සංවිධානය අනාවරණය කරයි. ලෝකයේ පවතින දැවැන්තම පිරිපහදු ව්‍යාපෘති සඳහා පවා මෙවැනි අධික මූල්‍ය තැන්පතු නොඉල්ලන වටපිටාවක, මෙවැනි පියවරක් ගැනීම යනු ආයෝජකයන් දිරිමත් කිරීම වෙනුවට ඔවුන් එළවා දැමීමේ වක්‍ර උත්සාහයක් බවට චෝදනා නැගේ.
රුසියානු ගනුදෙනුව, හිටපු බලධාරියා සහ අදෘශ්‍යමාන බලපෑම්
මෙම තත්ත්වයට පදනම වැටී ඇත්තේ වත්මන් ආණ්ඩුවේ සිටි විෂය භාර බලධාරියකුගේ රුසියානු සංචාරයකදී තෙල් පිරිපහදු සමාගමක් සමග ඇති කරගත් බව කියන එකඟතාවක් පදනම් කරගෙන බව 'යුක්තිය උදෙසා අයිතිය' සංවිධානය වැඩිදුරටත් කියා සිටියි. ජාත්‍යන්තර සම්බාධකවලට ලක්වීම නිසා නුසුදුසු තත්ත්වයට පත්ව සිටි අදාළ රුසියානු සමාගම වෙත මෙම ඉදිකිරීම් කොන්ත්‍රාත්තුව ලබාදීමට හිටපු බලධාරියා උත්සාහ කළ බවත්, එම සමාගම විසින් රුපියල් බිලියන එකහාමාරක ඇපකරයක් සහ ලාභයෙන් 25%ක් ලබා දෙන බවට පොරොන්දු වී තිබූ බවත් වාර්තා වේ.
කෙසේ වෙතත්, කාර්යසාධන ඇගයීමේදී අදාළ සමාගම ප්‍රතික්ෂේප වී ඇති අතර, ඉන් පසුවද බලතල අහිමිව සිටින හිටපු බලධාරියා තෙල් සංස්ථාවේ ඇගයීම් මණ්ඩල නිලධාරීන් වෙත බලපෑම් කරමින් මෙම ව්‍යාපෘතිය කඩාකප්පල් කිරීමට අදෘශ්‍යමාන ලෙස කටයුතු කරන බවට චෝදනා එල්ල වේ. අදාළ කඩවුණු පොරොන්දුවේ ඡායාවන් යළි යොදාගනිමින් නව ආයෝජන රටට පැමිණීම වැළැක්වීමට නිලධාරීන් පිරිසක් සැරසෙන බව සංස්ථා අභ්‍යන්තර ආරංචි මාර්ග උපුටා දක්වමින් අදාළ සංවිධානය පෙන්වා දෙයි.
කෙටි ලැයිස්තුගත කිරීම් සහ හිමිකාරීත්ව අතර ගැටුම
මෙම දැවැන්ත ටෙන්ඩරය සඳහා දැනට කෙටි ලැයිස්තුගත (Shortlisted) කර ඇති සමාගම් අතුරින් දෙකක්ම ලංකා ඛනිජ තෙල් සංස්ථාව සමග සෘජු ව්‍යාපාරික සබඳතා පවත්වන ඒවා වීම නිසා පාරදෘශ්‍යභාවය පිළිබඳ බරපතල ප්‍රශ්නාර්ථයක් මතුව තිබේ. සංස්ථාවේ තුනෙන් එකක අයිතිය හිමි Lanka IOC සමාගම මෙන්ම, ජපන් සමාගමක් වන Itochu Corporation ද මෙම ලැයිස්තුවට ඇතුළත්ව සිටී.
Itochu Corporation සමාගමේ දේශීය නියෝජිතයා ලෙස කටයුතු කරන්නේ හිටපු බලධාරියාගේ සමීපතමයෙකු බවත්, නව පාලනය යටතේ ද ශ්‍රී ලංකාව වෙත බොරතෙල් සැපයීමේ කටයුතුවල අඛණ්ඩව නිරත වන බවත් පැවසේ. සංස්ථාවේ පූර්ණ සහකාර සමාගමක් වන Hyrax Lanka හි අධ්‍යක්ෂවරයෙකු මෙන්ම හිටපු සංස්ථා සභාපතිවරයෙකු වන තැනැත්තා මෙම ජපාන සමාගමේ දේශීය නියෝජිතයා ලෙස කටයුතු කිරීම තුළින් 'සබඳතා අතර ගැටුමක්' (Conflict of Interest) නිර්මාණය වන බව පෙන්වා දෙන සංවිධානය, මෙවැනි තරගකාරී ටෙන්ඩරයක විශ්වාසනීයත්වය බිඳවැටීමට මෙය හේතුවන බව අවධාරණය කරයි.
ශ්‍රී ලංකාවට අවශ්‍ය පිරිපහදු කළ තෙල් ආනයනය කිරීම සඳහා විශාල විදේශ විනිමය ප්‍රමාණයක් වැයවන අතර, නව පිරිපහදුවක් ඉදිකිරීම ජාතික ආර්ථිකයට සහ බලශක්ති සුරක්ෂිතතාවට අත්‍යවශ්‍ය කාරණයකි. එබැවින් මෙම ව්‍යාපෘතිය අකර්මණ්‍ය කිරීමට දරන උත්සාහයන්ට එරෙහිව නීතිමය ක්‍රියාමාර්ග ගනිමින් අධිකරණය හමුවට යන බව 'යුක්තිය උදෙසා අයිතිය' සංවිධානය වැඩිදුරටත් සඳහන් කර සිටියි.
