ආර්ථික ක්ෂේත්‍රයේ ප්‍රධානම මාතෘකාවක් බවට පත්ව ඇත.
වයස අවුරුදු 18 සම්පූර්ණ වූ සැමට මෙය අනිවාර්ය වුවද, තවමත් විශාල පිරිසක් මෙම පද්ධතියෙන් බැහැරව සිටීම කැපී පෙනෙන තත්ත්වයකි.
මිලියන 4ක ප්‍රහේලිකාව සහ තාක්ෂණික බාධා
දේශීය ආදායම් දෙපාර්තමේන්තුවේ (IRD) නවතම දත්ත අනුව, මෙරට ලියාපදිංචි විය යුතු මිලියන 17ක පිරිසෙන් මිලියන 13ක් දැනටමත් TIN අංකය ලබාගෙන ඇත. එහෙත් ඉතිරි මිලියන 4ක පිරිස තවමත් පද්ධතියට ඇතුළත් වී නොමැත.
මීට ප්‍රධාන හේතුවක් වී ඇත්තේ ග්‍රාමීය මට්ටමින් පවතින දැනුවත්භාවයේ අඩුවයි. එමෙන්ම, ලියාපදිංචි වීමේදී මුහුණ දීමට සිදුවන තාක්ෂණික දුෂ්කරතා සහ රාජ්‍ය ආයතන අතර පවතින සම්බන්ධීකරණ දුර්වලතා ද මෙම ප්‍රමාදයට හේතු වී ඇතැයි ආර්ථික විශ්ලේෂකයෝ පෙන්වා දෙති.
එදිනෙදා ජීවිතය කොටු කරන නව නීති රීති
2026 අංක 11 දරන දේශීය ආදායම් සංශෝධිත පනත මඟින් TIN අංකය සාමාන්‍ය ජන ජීවිතයට සෘජුවම බද්ධ කර ඇත. දැන් එය හුදෙක් බදු ලේඛනයක් පමණක් නොවේ. එදිනෙදා අත්‍යවශ්‍ය ගනුදෙනු රැසක් සඳහා TIN අංකය ඉදිරිපත් කිරීම අනිවාර්ය කර තිබේ.
* බැංකු ගිණුම්: නව බැංකු ගිණුම් විවෘත කිරීම.
* වාහන: මෝටර් රථ වාහන ලියාපදිංචිය සහ වාර්ෂික බලපත්‍ර අලුත් කිරීම.
* ව්‍යාපාර: නව ව්‍යාපාර ලියාපදිංචි කිරීම සහ සමාගම් කොටස් හුවමාරුව.
* කාඩ්පත්: ණය පත් (Credit Cards) ලබා ගැනීම.
මීට අමතරව, නව පනතට අනුව TIN අංකය තවදුරටත් ‘රහස්‍ය තොරතුරක්’ ලෙස සලකන්නේ නැත. මෙමඟින් බදු පරිපාලනය වඩාත් විනිවිදභාවයකින් යුතුව සිදු කිරීමට රජය බලාපොරොත්තු වෙයි.
රාජ්‍ය මූල්‍ය ස්ථාවරත්වය සහ පුරවැසි පීඩනය
TIN අංකය වටා ඇති මෙම දැඩි නීතිමය පසුබිම දෙස පාර්ශ්ව දෙකකින් බැලිය යුතුය. එය රටක ආර්ථික සාධාරණත්වය ඉටු කරන සමබර තරාදියක් බඳුය.
රජයේ සහ IMF ස්ථාවරය:
රටේ බදු පදනම පුළුල් කිරීම සහ කළු සල්ලි ජාවාරම් වැළැක්වීම සඳහා මෙය අත්‍යවශ්‍ය පියවරකි. සෘජු බදු ආදායම ඉහළ යාම හරහා, වක්‍ර බදු (VAT වැනි) බර අඩු කර සාමාන්‍ය ජනතාවට සහන සැලසීමේ හැකියාව රජයට ලැබේ. රාජ්‍ය මූල්‍ය හිඟය පියවා ගැනීමට ඇති එකම විද්‍යාත්මක මඟ මෙයයි.
මහජනතාව සහ වෘත්තිකයන්ගේ පාර්ශවය:
පවතින ඉහළ ජීවන වියදම හමුවේ, බදු දැල දැඩි කිරීම පුරවැසියා මත පැටවෙන අමතර බරකි. විශේෂයෙන්ම, බදු ගෙවීමට තරම් ප්‍රමාණවත් ආදායමක් නොමැති අඩු ආදායම්ලාභීන්ට සහ අවධිමත් අංශයේ රැකියාවල නියුතු අයට (උදා: ස්වයං රැකියා, දෛනික කම්කරුවන්) මෙම අනිවාර්ය නීති නිසා බැංකු හා වාහන ගනුදෙනු කරගැනීමට නොහැකි වීමේ අවදානමක් පවතී.
මිලියන 13ක් පද්ධතියට ගැනීම සාර්ථකත්වයක් වුවද, ඉතිරි මිලියන 4 පද්ධතියට ඇතුළත් කරගත යුත්තේ දඩුවම් හෝ තර්ජන මඟින් නොවේ. ඒ සඳහා සරල ක්‍රමවේද සහ ජනතාව දිරිමත් කරන සහනදායී ප්‍රවේශයක් අවශ්‍ය බව බොහෝ ආර්ථික විශේෂඥයන්ගේ මතයයි.
(සටහන | විපුල ගුණසේකර)
(මූලාශ්‍රය: aruna.lk සහ දේශීය ආදායම් දෙපාර්තමේන්තු නිල දත්ත ඇසුරිනි)
