*ලංකාවටත් එවැනි අවදානමක් තිබේද? භූ විද්‍යා මහාචාර්ය අතුල සේනාරත්නගෙන් අනතුරු ඇඟවීමක්
නේපාලය සහ ටිබෙට් දේශසීමා ආශ්‍රිත හිමාල කඳුකර කලාපයේ හටගත් මහා ගංවතුර සහ නායයෑම් ව්‍යසනයෙන් මියගිය සංඛ්‍යාව 390 ඉක්මවා ගොස් ඇති අතර, අතුරුදන්ව සිටින 900කට අධික පිරිසක් සොයා දිවා රෑ නොබලා දැවැන්ත සෝදිසි සහ මුදාගැනීමේ මෙහෙයුම් ක්‍රියාත්මක වේ.
ටිබෙට් දේශසීමා කලාපයෙන් ද මරණ 3ක් සහ පුද්ගලයින් 550කට අධික පිරිසක් අතුරුදන්ව ඇති බව තහවුරු වී ඇති අතර, දෙරටෙහිම දේශසීමා ආශ්‍රිත යටිතල පහසුකම් සම්පූර්ණයෙන්ම පාහේ විනාශ වී ගොස් තිබේ.
ග්ලැසියරය කඩාවැටුණු හැටි සහ විද්‍යාත්මක තහවුරු කිරීම්
මුලදී මෙම කම්පනය රික්ටර් මාපකයේ 5.2ක භූමිකම්පාවක් ලෙස අනුමාන කෙරුණ ද, නේපාල ආපදා අවදානම් අවම කිරීමේ හා කළමනාකරණ අධිකාරිය (NDRRMA) සහ ජාත්‍යන්තර ඒකාබද්ධ කඳුකර සංවර්ධන මධ්‍යස්ථානය (ICIMOD) එක්ව සිදුකළ විශ්ලේෂණ මගින් තහවුරු කර ඇත්තේ මෙය නේපාල සීමාවේ පිහිටි ‘ලැන්ග්ටැන්ග් ලිරුන්ග්’ (Langtang Lirung) කඳුකර ප්‍රදේශයේ සිදුවූ ග්ලැසියර කඩාවැටීමක් බවයි.
මීටර් 5,200ක් පමණ උසැති ස්ථානයකින් විශාල අයිස් සහ පාෂාණ තට්ටුවක් පහළට කඩා වැටීමෙන් නේපාල-චීන දේශසීමාව ඔස්සේ ගලා බසින ලෙන්ඩේ ගංගාව අවහිර වී තාවකාලික වේල්ලක් නිර්මාණය වී ඇති අතර, එම වේල්ල බිඳී යාමත් සමඟ පහළ ත්‍රිශූලි (Trishuli) සහ භෝටේකෝෂි නිම්න වෙත තත්පර ගණනක් තුළ මහා ජල කඳක් ගලා ගොස් ඇත. නායයෑමෙන් ගැලවී ආ දැවැන්ත පාෂාණ කුට්ටි සැතපුම් ගණනාවක් ඈතට ගසාගෙන යන ආකාරය සහ ගංගා ඉවුරු ඛාදනය වන ආකාරය ඩ්‍රෝන සහ වීඩියෝ දර්ශන මගින් තහවුරු කර තිබේ.
ගලවාගැනීම් සහ ජාත්‍යන්තර සංචාරකයින්ගේ ඉරණම
ත්‍රිශූලි ගංගා නිම්නයේ පිහිටි ජල විදුලි බලාගාරයක උමගක් තුළ සිරවී සිටි සේවකයින් සහ ප්‍රදේශවාසීන් 350 දෙනෙකු නේපාල හමුදාව විසින් සාර්ථකව බේරාගෙන ඇති අතර, එහි තවත් පිරිසක් මුදාගැනීමේ කටයුතු අඛණ්ඩව සිදුවේ.
ආපදාව සිදුවන අවස්ථාවේ කයිලාශ මානසසරෝවර් වන්දනාවේ සහ සංචාරවල නිරතව සිටි ඉන්දියානු ජාතිකයින් 178ක්, ඇමරිකානු ජාතිකයින් 65ක්, බ්‍රිතාන්‍ය ජාතිකයින් 33ක් ඇතුළු රටවල් 31ක විදේශිකයන් 540කට අධික පිරිසක් අතුරුදන්ව ඇති බව නේපාල සංචාරක මණ්ඩලය පවසයි.
චීනය සහ නේපාලය අතර ප්‍රධාන වෙළෙඳ සහ සංචාරක මධ්‍යස්ථානයක් වන ‘ගිරොං’ (Gyirong) දේශසීමා මුරපොළ සහ මාර්ග පද්ධතිය මුළුමනින්ම ගංවතුරට හසුව විනාශ වී ඇති අතර, දේශසීමාවේ අලුතින් ජල තටාකයක් නිර්මාණය වෙමින් පැවතීම හේතුවෙන් තවත් ක්ෂණික ගංවතුරක් හටගැනීමේ අවදානමක් පවතින බවට ද අනතුරු අඟවා තිබේ.
ජාත්‍යන්තර ආධාර සහ සහන සේවා
ව්‍යසනය හමුවේ ක්‍රියාත්මක වන නේපාලයට සහන සැලසීම සඳහා එක්සත් රාජධානිය පවුම් මිලියන 5ක හදිසි ආධාර ප්‍රකාශයට පත් කර ඇති අතර, ඉන්දියාව විසින් තාවකාලික කූඩාරම්, බ්ලැන්කට් සහ ඖෂධ ඇතුළු මෙට්‍රික් ටොන් 10ක ආපදා සහන ද්‍රව්‍ය එරටට යවා තිබේ.
චීන රජය මෙන්ම යුරෝපා සංගමය සහ අමෙරිකා එක්සත් ජනපදය ද හදිසි මූල්‍ය හා තාක්ෂණික ආධාර ලබාදීමට පියවර ගෙන ඇති අතර, රතු කුරුස සංවිධානය ඩොලර් මිලියන 31ක හදිසි ආධාර අභියාචනයක් නිකුත් කර ඇත.
ශ්‍රී ලංකාවට ඇති අවදානම ගැන භූ විද්‍යාඥයින්ගේ අවධානය
මේ අතර, නේපාලයේ සිදුවූ ආකාරයේ ස්වභාවික විපත් සහ කඳුකර ජල ගැලීම් ආශ්‍රිත හදිසි ගංවතුර තත්ත්වයන් ශ්‍රී ලංකාව තුළ ද නිර්මාණය වීමේ හැකියාවක් පවතින බව පේරාදෙණිය විශ්වවිද්‍යාලයේ භූගර්භ විද්‍යාව පිළිබඳ සම්මානිත මහාචාර්ය අතුල සේනාරත්න පෙන්වා දෙයි.
කඳුකරයේ සිදුවන දැවැන්ත නායයෑම් හේතුවෙන් ගංගා සහ ඇළ මාර්ග අවහිර වී තාවකාලික වේලි නිර්මාණය වීම සහ ඒවා එකවර බිඳී යාමෙන් පහළ නිම්නවලට ක්ෂණික ජල ප්‍රහාර එල්ල විය හැකි බව ඔහු සඳහන් කරයි. මෙවැනි තත්ත්වයන් වළක්වා ගැනීමට සහ පූර්ව අනතුරු ඇඟවීමේ ක්‍රමවේද විධිමත් කිරීමට බලධාරීන් තවදුරටත් දැඩි අවධානයක් යොමු කළ යුතු බව මහාචාර්යවරයා වැඩිදුරටත් අවධාරණය කරයි.
වැඩිදුර තොරතුරු සහ නිල මූලාශ්‍ර:
බීබීසී පුවත් සේවයේ සජීවී ආවරණය:
මහාචාර්ය අතුල සේනාරත්න සමඟ නෙත් නිවුස් විශේෂ සාකච්ඡාව
