ශ්‍රී ලංකාවේ බලශක්ති සැපයුම් දාමයේ පවතින ප්‍රධානතම දූෂණ සහ නාස්ති සිදුරක් වූ යල් පැනගිය ඛනිජ තෙල් ප්‍රවාහන නල පද්ධතිය නවීකරණය කිරීම සඳහා රුපියල් බිලියන 48ක (රු. කෝටි 4,800ක) දැවැන්ත ආයෝජන ව්‍යාපෘතියක් දියත් කිරීමට රාජ්‍ය බලශක්ති ආයතන සූදානම් වෙයි. කොළඹ වරාය, කොලොන්නාව, කටුනායක සහ ඉදිරියේදී ත්‍රිකුණාමලය යන ප්‍රධාන මධ්‍යස්ථාන යා කෙරෙන මෙම නල පද්ධතිය සකස් කිරීම හරහා මෙතෙක් පැවති ඉන්ධන නාස්තිය, රහසිගත තෙල් ජාවාරම් සහ සැපයුම් ප්‍රමාදයන් අවම කිරීම මෙහි මූලික අරමුණයි.
පවත්නා පැරණි නල පද්ධතිය හේතුවෙන් නිරන්තරයෙන් සිදුවන තෙල් කාන්දුවීම්, අධික නඩත්තු පිරිවැය සහ පාරිසරික හානිය වැළැක්වීම සඳහා අභ්‍යන්තරව පිරිසිදු කරමින් ස්වයංක්‍රීයව පරීක්ෂා කළ හැකි නවීන ‘පිගබල්’ (Piggable) නල තාක්ෂණය මෙවර භාවිත කිරීමට නියමිතය. රජය විසින් මෙවර EPC (Engineering, Procurement, Construction, and Commissioning) කොන්ත්‍රාත් ක්‍රමවේදය තෝරාගෙන ඇත්තේ තාක්ෂණික වගවීම (Technical accountability) ඉහළ නැංවීමේ අරමුණිනි.
ටෙන්ඩර් ‘මාරයා’ සහ පැරණි අත්දැකීම්වල ශේෂය
කෙසේ වෙතත්, මෙම දැවැන්ත ව්‍යාපෘතියේ ප්‍රායෝගික සාර්ථකත්වය පිළිබඳව ස්වාධීන ආර්ථික විද්‍යාඥයෝ ප්‍රශ්න කරති. ලංකාවේ මහා පරිමාණ රාජ්‍ය ව්‍යාපෘති නිරන්තරයෙන් ප්‍රසම්පාදන ආරවුල් (Procurement disputes), දූෂණ චෝදනා සහ සැලසුම්ගත කාලයට නිම නොවීම නිසා පිරිවැය අධික ලෙස ඉහළ යාමට (Cost overruns) ලක්වේ. මීට පෙර ද කොලොන්නාව-වරාය නල ව්‍යාපෘතියේ ටෙන්ඩර් ක්‍රියාවලිය දේශපාලන මැදිහත් වීම් මත අතරමඟ නතර කිරීමට සිදුවීම මීට හොඳම උදාහරණයකි.
බලශක්ති ආර්ථික විද්‍යාඥයන් පෙන්වා දෙන්නේ හුදු නල පද්ධතිය නවීකරණය කළ ද, ලංකාව 100%ක්ම ආනයනික ඉන්ධන මත යැපෙන බැවින් ගෝලීය වෙළඳපොළේ සිදුවන මිල උච්චාවචනයන්ගෙන් හෝ ඩොලරයේ අගය වෙනස් වීමෙන් දේශීය පාරිභෝගිකයා ආරක්ෂා කිරීමට මෙමඟින් සෘජු විසඳුමක් නොලැබෙන බවයි.
එමෙන්ම අධික ජනග්‍රහණයක් සහිත නාගරික සහ වෙරළබඩ කලාප හරහා මෙම නල එළීමේදී දැඩි පාරිසරික ආරක්ෂණ ප්‍රමිතීන් (Safety standards) අනුගමනය නොකළහොත් බරපතල අනතුරු සිදුවිය හැකි බවට පාරිසරික සංවිධාන අනතුරු අඟවයි. සැඟවුණු ආර්ථික බරක් වූ ඉන්ධන නාස්තිය පාලනය කරමින්, පෞද්ගලික අංශයේ ආයෝජන ද දිනාගත හැකි විනිවිදභාවයකින් යුත් වගවීම් යාන්ත්‍රණයක් තුළ මෙම ව්‍යාපෘතිය ක්‍රියාත්මක කිරීම ආණ්ඩුව ඉදිරියේ ඇති ප්‍රධානතම අභියෝගයයි.
(වාර්තාව - විපුල ගුණසේකර)
