ඉන්දීය මහ බැංකුව (RBI) විශේෂ රුපියල් ගිණුම් දුන්නත්, ලංකාවේ බැංකු සහ ව්‍යාපාරිකයන් තවමත් අඩිය පස්සට තබයි.
“ඩොලර් නැතිවෙද්දී රුපියල රැකගන්න හොඳයි, හැබැයි මේක හැමදේටම බෙහෙතක් නෙවෙයි” - ආර්ථික විද්‍යාඥයන්ගෙන් මතයක්.
ශ්‍රී ලංකාව සහ ඉන්දියාව අතර වසරකට සිදුවන ඇමරිකානු ඩොලර් බිලියන 6කට අධික ද්විපාර්ශ්වික වෙළඳාමේදී, මෙතෙක් කල් ප්‍රධාන අතරමැදියා වූ "ඩොලරය" (US Dollar) අතහැර සෘජුවම දෙරටේ දේශීය රුපියල්වලින් ගනුදෙනු පියවීමේ දැවැන්ත මූල්‍යමය විවාදයක් මේ වන විට කරළියට පැමිණ තිබේ. කොළඹදී පැවැත්වුණු ඉහළ පෙළේ සාකච්ඡාවකදී නිලධාරීන් පෙන්වා දුන්නේ, මේ හරහා ඩොලර් සෙවීමේ පීඩනය සහ ගනුදෙනු පිරිවැය (Transaction costs) විශාල ලෙස අඩු කරගත හැකි බවයි.
කෙසේ වෙතත්, අවශ්‍ය නීතිමය ප්‍රතිසංස්කරණ සහ දේශපාලන සහයෝගය වසර ගණනාවක සිට ලැබී තිබුණ ද, ප්‍රායෝගික වෙළඳපොළ තුළ මෙම ක්‍රමවේදය ක්‍රියාත්මක වීම බලාපොරොත්තු වූවාට වඩා බෙහෙවින් මන්දගාමී වී ඇත.
2022 පාඩම සහ දේශීය රුපියලේ බෆර් ප්ලෑන
ලංකාව මුහුණ දුන් 2022 දරුණු ආර්ථික අර්බුදයේදී ඩොලර් සංචිත බිඳ වැටීම නිසා තෙල්, බෙහෙත් සහ කෑම ගෙන්වා ගැනීමට නොහැකිව රටම අඩාල විය. මෙම අත්දැකීමෙන් පාඩම් ඉගෙන ගත් ආර්ථික විශ්ලේෂකයන් පවසන්නේ, දේශීය මුදල්වලින් වෙළඳාම පියවීම (Local-currency settlements) අනාගතයේදී සිදුවන මෙවැනි බාහිර ආර්ථික කම්පනවලට (External shocks) එරෙහිව කදිම ආරක්ෂක පවුරක් (Buffer) වනු ඇති බවයි.
මේ යටතේ ඉන්දීය අපනයනකරුවන්ට ඔවුන්ගේ රුපියල්වලින්ම මුදල් ලැබෙන අතර, ලාංකික ආනයනකරුවන්ට හිඟ ඩොලර් සොයා බැංකු ගානේ රස්තියාදු වීමට අවශ්‍ය නොවේ. මේ සඳහා ඉන්දීය මහ බැංකුව (RBI) විසින් ලංකාවේ බැංකු වෙනුවෙන් විශේෂ රුපියල් ගිණුම් (Vostro Accounts) හඳුන්වා දී, ණය දීමේ නීති පවා ලිහිල් කර ඇත.
ව්‍යාපාරිකයන් අඩිය පස්සට තබන සැබෑ හේතුව
නීති සකස් කර තිබුණ ද, මෙතෙක් කල් ඩොලර් මිල ගණන් (Dollar invoicing) මතම වැඩ කර පුරුදු ව්‍යාපාරිකයන් රුපියල් පදනම් කරගත් ගනුදෙනුවලට මාරු වීමට දැඩි මැලි කමක් දක්වති. රුපියලේ අගය උච්චාවචනය වීම, පොලී අනුපාත සැසඳීම සහ වාණිජ බැංකු සතුව මේ සඳහා ප්‍රමාණවත් ද්‍රවශීලතාවයක් (Liquidity) පවතීද යන්න පිළිබඳව ව්‍යාපාරික අංශ තුළ තවමත් පවතින්නේ අවිශ්වාසයකි. මේ හේතුවෙන් මෙම වැඩපිළිවෙළ තවමත් බලාපොරොත්තු වූ වේගයෙන් ඉදිරියට ගොස් නොමැති බව ශ්‍රී ලංකා මහ බැංකුව ද පිළිගෙන තිබේ.
ආර්ථික විද්‍යාඥයන් පෙන්වා දෙන්නේ, මුළු ලෝකයේම ප්‍රධානතම සංචිත මුදල (Global reserve currency) වන ඩොලරය මුළුමනින්ම අතුගා දැමීම කිසිසේත්ම ප්‍රායෝගික නොවන බවයි. නමුත්, ලංකාව සහ ඉන්දියාව වැනි සමීප අසල්වැසියන් අතර ඩොලර් නැති සමාන්තර වෙළඳ පද්ධතියක් (Parallel system) සාර්ථකව ගොඩනැඟුවහොත්, එය කලාපීය මූල්‍ය ඒකාබද්ධතාවයට තැබෙන ලොකුම පියවරක් වනු ඇත.
අදහස් සහ යෝජනා :
ඩොලර් මත යැපීම අවම කර, ඉන්දියාව සමඟ රුපියල් වෙළඳාම සාර්ථක කරගැනීම සඳහා රජය වහාම පහත පියවර ගත යුතුය.
1- 'Setting up a Tri-Party Rupee Liquidity Guarantee Fund' (ත්‍රිපාර්ශවික ද්‍රවශීලතා අරමුදලක් හැදීම):
ව්‍යාපාරිකයන් තුළ පවතින අවිශ්වාසය නැති කිරීම සඳහා ශ්‍රී ලංකා මහ බැංකුව, ඉන්දීය මහ බැංකුව සහ ප්‍රධාන වාණිජ බැංකු එකතු වී විශේෂ "රුපියල් ද්‍රවශීලතා ඇපකර අරමුදලක්" (Liquidity Guarantee Fund) පිහිටුවිය යුතුය. රුපියල්වලින් ගනුදෙනු කිරීමේදී සිදුවන පාඩුව හෝ මුදල් හිඟය පියවීමට මෙමඟින් සහතිකයක් දිය යුතුය.
2- 'Introducing Tax Incentives for Non-Dollar Invoicing' (ඩොලර් නොවන ගනුදෙනු සඳහා බදු සහන දීම):
ඉන්දියාවෙන් අත්‍යවශ්‍ය ආහාර, ඖෂධ සහ අමුද්‍රව්‍ය ආනයනය කිරීමේදී ඩොලර් වෙනුවට සෘජුවම රුපියල් (INR/LKR) භාවිත කරන ව්‍යාපාරිකයන් සඳහා රේගු බදුවලින් හෝ වරාය ගාස්තුවලින් 2%-5%ක විශේෂ බදු සහනයක් (Tax rebates) හඳුන්වා දිය යුතුය. එවිට ව්‍යාපාරිකයන් ස්වයංක්‍රීයවම මෙම ක්‍රමයට මාරු වනු ඇත.
3- 'Expanding Local Currency Trade to the UPI Digital Payment Grid' (ඩිජිටල් ගෙවීම් පද්ධතියට සම්බන්ධ කිරීම):
භෞතික බැංකු ගනුදෙනුවලින් එහාට ගොස්, දැනට ලංකාව තුළ ක්‍රියාත්මක වන ඉන්දීය 'UPI' (Unified Payments Interface) සහ ලංකාවේ 'LankaQR' ඩිජිටල් පද්ධතීන්, මහා පරිමාණ ද්විපාර්ශ්වික වෙළඳ බිල්පත් පියවීම (B2B Digital Invoicing) දක්වා පුළුල් කළ යුතුය. තාක්ෂණය හරහා ක්ෂණිකව සහ අඩු වියදමකින් මුදල් හුවමාරු කිරීමට ඉඩ දීමෙන් ව්‍යාපාරික විශ්වාසය 70%කින් ඉහළ නැංවිය හැක.
(වාර්තාව - සම්පත් ධීරසේකර )
මුලාශ්‍රය :
Dollar Dependency Under Scrutiny As Sri Lanka Eyes Rupee Trade Shift
