මධ්‍ය බැංකුවෙන් ණය ගෙවීම් පද්ධතිය වෙනත් ආයතනයකට පැවරීම ගැන COPF සභාපති හර්ෂගෙන් ප්‍රශ්න වැලක්
“ලංකාව නැවතත් තාක්ෂණිකව ණය පැහැර හරින්නෙක් වෙයිද?” - විදේශ ආයෝජකයන් සහ විපක්ෂය බියෙන් පසුවෙයි
දැඩි ආර්ථික අර්බුදයකින් පසු ශ්‍රී ලංකාව ජාත්‍යන්තර විශ්වාසය ගොඩනඟා ගනිමින් සිටින මොහොතක, මහා භාණ්ඩාගාරයේ බාහිර සම්පත් දෙපාර්තමේන්තුවේ (ERD) පරිගණක පද්ධතියට රහසිගතව ඇතුළු වූ සයිබර් අපරාධකරුවන් පිරිසක්, ඔස්ට්‍රේලියානු රජයට ගෙවීමට තිබූ විදේශ ණය වාරිකයකින් ඩොලර් මිලියන 2.5ක් (රුපියල් කෝටි 75ක්) ව්‍යාජ බැංකු ගිණුමකට හරවා යැවීමේ දැවැන්ත මූල්‍ය මංකොල්ලයක් (Treasury cyber fraud) සිදුව ඇත. මෙම අසාර්ථක ආරක්ෂණ පද්ධතිය පිළිබඳව වහාම පරීක්ෂණයක් පවත්වා පාර්ලිමේන්තු තේරීම් කාරක සභාවක් පත් කරන ලෙස දේශපාලන සහ නීති ක්ෂේත්‍රවලින් දැඩි බලපෑම් එල්ල වෙමින් පවතී.
මංකොල්ලය සිදුවූ අමුතුම ආකාරය:
ඊමේල් වංචාව :
සයිබර් අපරාධකරුවන් විසින් නිලධාරීන්ගේ ඊමේල් ගිණුම්වලට ඇතුළු වී (Business Email Compromise), ඔස්ට්‍රේලියානු ණය හිමියාගේ බැංකු ගිණුම් අංක වෙනස් කර ව්‍යාජ ඉන්වොයිසි (Forged invoices) පද්ධතියට ඇතුළත් කර ඇත.
කොටස් 10කින් සල්ලි ගිහින්:
2025 නොවැම්බර් සිට 2026 ජනවාරි දක්වා කාලය තුළ අවස්ථා 10කදී මෙම මුදල් වංචනික ලෙස පිටරට ගිණුමකට හුවමාරු වී ඇත.
ඉන්දියාවෙන් අසුවීම:
මෙම වංචාව හෙළිවූයේ ඉන්දියාවේ අපනයන ණය ඒජන්සියට යැවීමට ගිය තවත් ඩොලර් ගෙවීමක ඊමේල් පණිවුඩයක තිබූ අකුරක වැරැද්දක් (Misspelled word) නිසාය. නැතහොත් තවත් කෝටි ගණනක් අවදානමට ලක්වීමට ඉඩ තිබුණි.
එකම කාසියේ දෙපැත්ත
රජයේ සහ විමර්ශන අංශවල පාර්ශවය:
නියෝජ්‍ය මුදල් අමාත්‍ය අනිල් ජයන්ත ප්‍රනාන්දු සහ භාණ්ඩාගාර ලේකම් හර්ෂණ සූරියප්පෙරුම ප්‍රකාශ කරන්නේ, මෙය සමස්ත පද්ධතියේම කඩා වැටීමක් නොව සංවිධානාත්මක සයිබර් අපරාධයක් (Contained cybercrime) පමණක් බවයි. වංචාව හෙළිවූ වහාම නිලධාරීන් සිව්දෙනෙකුගේ වැඩ තහනම් කර ඇති අතර, CID, මධ්‍ය බැංකුවේ මූල්‍ය බුද්ධි ඒකකය (FIU) සහ ඔස්ට්‍රේලියානු රජය එක්ව මුදල් සෙවීමේ මෙහෙයුම් අරඹා ඇත. (වැඩ තහනම් කළ එක් නිලධාරියෙකු මියයෑම නිසා පරීක්ෂණ තවත් සංකීර්ණ වී ඇත).
පාර්ලිමේන්තු කාරක සභා සහ විපක්ෂයේ පාර්ශවය:
රජයේ මුදල් පිළිබඳ කාරක සභාවේ (COPF) සභාපති ආචාර්ය හර්ෂ ද සිල්වා පෙන්වා දෙන්නේ, විදේශ ණය ගෙවීමේ වගකීම මධ්‍ය බැංකුවෙන් ඉවත් කර නව ආයතනයකට පැවරූ අවස්ථාවේදී, එහි ආරක්ෂාව සහ පළපුරුදු සේවකයන් හිඟකම ගැන COPF කමිටුව කලින්ම අනතුරු ඇඟවූ බවයි. විපක්ෂ නායක සජිත් ප්‍රේමදාස සහ නාමල් රාජපක්ෂ පවසන්නේ බිලියන ගණනක රටේ ණය පාලනය කරන ආයතනයක මෙවැනි සරල ඊමේල් වංචාවකින් කෝටි 75ක් අතුරුදන් වීම සිනාවට කරුණක් බවයි. මීට වඩා විනිවිදභාවයකින් යුතුව පාර්ලිමේන්තුවට වාර්තා ඉදිරිපත් කළ යුතු බව ඔවුහු අවධාරණය කරති.
විගණකාධිපති දෙපාර්තමේන්තුව (Auditor General) විසින් අද (ජූනි 20) සිට මහා භාණ්ඩාගාරයේ මෙම ගනුදෙනුව පිළිබඳ විශේෂ ස්වාධීන විගණනයක් ආරම්භ කර ඇත. ලංකාව ජාත්‍යන්තර ණය ප්‍රතිව්‍යුහගතකරණය (Debt restructuring) අවසන් කිරීමට යන මේ සංවේදී මොහොතේ, ණය හිමියන්ගේ මුදල්වලට රජය තුළ ඇති ආරක්ෂාව තහවුරු නොකළහොත්, විදේශ ආයෝජකයන් ලංකාව හැර යාමේ සහ රටේ මූල්‍ය විශ්වාසය බිඳ වැටීමේ බරපතල අනතුරක් පවතී.
ස්වාධීන අදහස් සහ යෝජනා
රාජ්‍ය ණය කළමනාකරණයේ සුරක්ෂිතභාවය තහවුරු කර ජාත්‍යන්තර විශ්වාසය රැකගැනීමට රජය වහාම පහත පියවර ගත යුතුය.
1- 'Mandating an Air-Gapped Multi-Signatory Blockchain for Large Forex Transfers' (දැඩි ආරක්ෂිත ඩිජිටල් අනුමැති පද්ධතියක් හැදීම):
මින් ඉදිරියට ඩොලර් ලක්ෂයකට වඩා වැඩි සියලුම විදේශ ණය ගෙවීම් සඳහා සාමාන්‍ය ඊමේල් පණිවුඩ හෝ ඉන්වොයිසි භාවිතය මුළුමනින්ම තහනම් කළ යුතුය. ඒ වෙනුවට මහා භාණ්ඩාගාරය, මධ්‍ය බැංකුව සහ අදාළ විදේශීය බැංකුව පමණක් සම්බන්ධ වන, හැක් කළ නොහැකි බ්ලොක්චේන් (Blockchain) තාක්ෂණය සහ අවස්ථා ත්‍රිත්වයකින් තහවුරු වන (Multi-signatory Verification) සන්නිවේදන ජාලයක් වහාම ස්ථාපිත කළ යුතුය.
2- 'Establishing an Executive Cyber-Oversight Council' (විශේෂ සයිබර් අධීක්ෂණ සභාවක් පිහිටුවීම):
මහා භාණ්ඩාගාරය සහ රාජ්‍ය ආයතනවල ආරක්ෂාව වෙනුවෙන් ශ්‍රී ලංකා පරිගණක හදිසි ප්‍රතිචාර සංසදය (SL-CERT) සහ යුද හමුදාවේ සයිබර් ආරක්ෂණ බලකායේ විශේෂඥයන්ගෙන් සමන්විත "විශේෂ සයිබර් අධීක්ෂණ සභාවක්" (Cyber-Oversight Council) පත් කළ යුතුය. ඔවුන් විසින් සෑම සති දෙකකට වරක්ම රාජ්‍ය මූල්‍ය පද්ධතිවල ආරක්ෂාව (Vulnerability testing) පරීක්ෂා කර වාර්තා ලබා දීම අනිවාර්ය කළ යුතුය.
3- 'Presenting an Immediate Interim Transparency Report to Parliament' (පාර්ලිමේන්තුවට කඩිනම් අතුරු වාර්තාවක් ඉදිරිපත් කිරීම):
ජනතා සැකය සහ ජාත්‍යන්තර මූල්‍ය වෙළඳපොළේ ඇති වී තිබෙන කැළඹීම නැති කිරීම සඳහා, මුදල් අමාත්‍යාංශය සහ මධ්‍ය බැංකුව විසින් දැනට සිදුකර ඇති අභ්‍යන්තර පරීක්ෂණවල (Internal Inquiry) සොයාගැනීම් ඇතුළත් අතුරු වාර්තාවක් ලබන සතියේම පාර්ලිමේන්තු සභාගැබට ඉදිරිපත් කළ යුතුය. එමඟින් පවතිනspeculations (කටකතා සහ සැකයන්) 90%කින් නතර කළ හැක.
මෙම මූල්‍ය මංකොල්ලය සිදුවූ තාක්ෂණික සහ පරිපාලනමය දුර්වලතා පිළිබඳ වැඩිදුර දෘශ්‍ය විග්‍රහයක් සහ දේශපාලන සංවාද ශ්‍රී ලංකා භාණ්ඩාගාරයේ සයිබර් මංකොල්ලය පිළිබඳ මතු දැක්වෙන විශේෂ වීඩියෝ වාර්තාව මඟින් නැරඹිය හැකි අතර, එමඟින් රාජ්‍ය මූල්‍ය කළමනාකරණයේ ඇති වී තිබෙන බරපතල අනාරක්ෂිතභාවය පිළිබඳව පුළුල් අවබෝධයක් ලබාගත හැක.
(වාර්තාව - සම්පත් ධීරසේකර)
මුලාශ්‍රය :
Who Guards Public Debt? Questions Mount Over Accountability
