මසුන් අඩුවීම ඇතුළු දීර්ඝ කාලීන ගැටලුවලට විසඳුම් දෙමින් ධීවරයන්ගේ ජීවනෝපාය සුරක්ෂිත කිරීමේ පියවර
සුළි සුළගේ බලපෑම සහ රජයේ ප්‍රතිසංස්කරණ වැඩපිළිවෙළ
'ඩිට්වා' (Ditwah) සුළි සුළඟ හේතුවෙන් දිවයිනේ ධීවර යටිතල පහසුකම්, ජලජ වගා මධ්‍යස්ථාන සහ අදාළ වත්කම්වලට සිදුවූ දැවැන්ත හානියත් සමඟ ශ්‍රී ලංකාවේ ධීවර කර්මාන්තය නැවත යථා තත්ත්වයට පත් කිරීමේ සංකීර්ණ ක්‍රියාවලියකට මුහුණ දී සිටියි. රජයේ නිල තක්සේරුවලට අනුව, මෙම ස්වාභාවික ව්‍යසනය හේතුවෙන් ජාතික ජලජ වගා සංවර්ධන අධිකාරිය (NAQDA), ධීවර හා ජලජ සම්පත් දෙපාර්තමේන්තුව, ලංකා ධීවර සංස්ථාව සහ ලංකා ධීවර වරාය නීතිගත සංස්ථාව යන ප්‍රධාන ආයතන හතරට සිදු වී ඇති සමස්ත අලාභය රුපියල් බිලියන 9.50ක් පමණ වේ.
මෙම තත්ත්වයට පිළියම් යොදමින්, විනාශ වූ යටිතල පහසුකම් සහ අත්‍යවශ්‍ය සේවාවන් නැවත ස්ථාපනය කිරීම සඳහා ප්‍රමුඛතා ව්‍යාපෘති 18ක් ඇතුළත් රුපියල් බිලියන 8.32ක ප්‍රතිසාධන වැඩසටහනකට අමාත්‍ය මණ්ඩල අනුමැතිය හිමිව තිබේ. මේ යටතේ ජලජ වගා යටිතල පහසුකම් නැවත ගොඩනැඟීම උදෙසා NAQDA ආයතනය රුපියල් බිලියන 7.01ක පිරිවැයකින් ව්‍යාපෘති 10ක් ක්‍රියාත්මක කිරීමට නියමිත අතර, ධීවර හා ජලජ සම්පත් දෙපාර්තමේන්තුව රුපියල් බිලියන 1.29ක පිරිවැයකින් අත්‍යවශ්‍ය ධීවර පහසුකම් හා සේවාවන් යථා තත්ත්වයට පත් කිරීමේ ව්‍යාපෘති 7ක් භාර ගැනීමට නියමිතය.
'ඩිට්වා' සුළි කුණාටුවෙන් වූ අලාභය සහ යෝජිත ප්‍රතිසාධන ප්‍රතිපාදන
| සමස්ත ආයතනික අලාභය: රුපියල් බිලියන 9.50ක් (NAQDA, ධීවර දෙපාර්තමේන්තුව, CFC, CFHC)
| අනුමත සමස්ත ප්‍රතිසාධන අරමුදල: රුපියල් බිලියන 8.32ක් (ප්‍රමුඛතා ව්‍යාපෘති 18ක් සඳහා)
| ජාතික ජලජ වගා සංවර්ධන අධිකාරිය (NAQDA): රුපියල් බිලියන 7.01ක් (ව්‍යාපෘති 10ක්)
| ධීවර හා ජලජ සම්පත් දෙපාර්තමේන්තුව: රුපියල් බිලියන 1.29ක් (ව්‍යාපෘති 7ක්)
ධීවර ප්‍රජාවට සහ අනුබද්ධ ක්ෂේත්‍රවලට එල්ල වූ ප්‍රායෝගික බලපෑම
සුළි සුළඟින් යටිතල පහසුකම් පද්ධතියට සිදුවූ හානිය හුදෙක් ගොඩනැගිලි කඩා වැටීමකට පමණක් සීමා නොවී, ධීවර ප්‍රජාවේ දෛනික ජීවනෝපායට සෘජුවම බලපා ඇත. ධීවර වරාය සහ නැංගුරම්පොළවල් හානියට පත්වීම නිසා ධීවර යාත්‍රා මුහුදු යැවීම සහ අස්වැන්න ගොඩබෑම අසීරු වී ඇති අතර, අයිස් නිෂ්පාදනය, ගබඩා පහසුකම්, ඉන්ධන සැපයුම සහ ප්‍රවාහන ජාලයන්ට සිදුවූ බාධා හේතුවෙන් මෙහෙයුම් පිරිවැය ඉහළ ගොස් අස්වැන්න නාස්ති වීමේ අවදානමක් නිර්මාණය වී තිබේ.
මෙම අර්බුදයේ බලපෑම ධීවරයන්ගෙන් ඔබ්බට යමින්, ධීවර වෙළෙඳුන්, සැකසුම්කරුවන්, ප්‍රවාහන සේවකයන්, බෝට්ටු හිමියන් සහ දෛනික ආදායම් මත යැපෙන පවුල් රැසකට ද බලපා ඇත. නිල සංඛ්‍යා ලේඛනවලට අනුව ශ්‍රී ලංකාවේ සමුද්‍රීය ධීවර ක්ෂේත්‍රය විශාල පරාසයක පැතිර පවතී. 2024 වාර්තාවලට අනුව මෙරට සමස්ත මත්ස්‍ය නිෂ්පාදනය මෙට්‍රික් ටොන් 410,760ක් වූ අතර, ඉන් මෙට්‍රික් ටොන් 308,430ක්ම ලැබුණේ කරදිය ධීවර ක්ෂේත්‍රයෙනි. එමෙන්ම, සක්‍රිය කරදිය ධීවර යාත්‍රා 49,271ක් සහ කරදිය ධීවර පවුල් 188,940ක් මෙම ක්ෂේත්‍රය මත සෘජුව යැපෙයි.
කර්මාන්තයේ පවතින ව්‍යූහාත්මක අභියෝග සහ ඉදිරි මග
සුළි කුණාටුවේ අර්බුදය මතුවන්නේ ශ්‍රී ලංකාවේ ධීවර ක්ෂේත්‍රය දැනටමත් යම් පීඩනයකට ලක්ව තිබූ වටපිටාවකය. මත්ස්‍ය අස්වැන්න පිළිබඳ දත්ත දෙස බැලීමේදී අඛණ්ඩ වර්ධනයකට වඩා උච්චාවචනයන් පෙන්නුම් කරයි. 2021 වසරේ මෙට්‍රික් ටොන් 435,910ක් වූ සමස්ත මත්ස්‍ය නිෂ්පාදනය, 2022දී මෙට්‍රික් ටොන් 397,230 දක්වා පහත වැටුණු අතර, 2023දී මෙට්‍රික් ටොන් 407,070ක් සහ 2024දී මෙට්‍රික් ටොන් 410,760ක් ලෙස සටහන් විය.
එසේම, විද්‍යාත්මක පර්යේෂණ පෙන්වා දෙන්නේ මෙරට මුහුදු සීමාවේ මත්ස්‍ය ගහනය අඩුවීමේ ප්‍රවණතාවක් පවතින බවයි. පර්යේෂණ නෞකා මගින් සිදුකරන ලද සමීක්ෂණ සංසන්දනය කිරීමේදී, ඇතැම් මත්ස්‍ය විශේෂවල සාපේක්ෂ බහුලත්වය සහ ඒකක ප්‍රයත්නයකට ලැබෙන අස්වැන්න (Catch-per-unit-effort) අඩුවී ඇති බවත්, අල්ලා ගන්නා වාණිජ මත්ස්‍යයන්ගේ සාමාන්‍ය ප්‍රමාණය කුඩා වී ඇති බවත් වාර්තා වී තිබේ.
එබැවින්, රුපියල් බිලියන 8.32ක ප්‍රතිසාධන වැඩසටහන හුදෙක් හානි වූ ගොඩනැගිලි සහ වරාය නැවත ඉදිකිරීමට පමණක් සීමා නොවී, වඩාත් සුරක්ෂිත යාත්‍රා, විශ්වාසදායී කාලගුණ අනතුරු ඇඟවීම් පද්ධති, සාධාරණ රක්ෂණ ආවරණ, නවීන ශීතාගාර පහසුකම් සහ තිරසාර මත්ස්‍ය ගහන කළමනාකරණයක් සහිත කාලගුණික අභියෝගවලට ඔරොත්තු දෙන (Climate-resilient) කර්මාන්තයක් ගොඩනැඟීමට යොදා ගැනීම වැදගත් බව ක්ෂේත්‍ර විශ්ලේෂකයෝ පෙන්වා දෙති.
මුලාශ්‍රය :
Cyclone Damage Exposes Deep Crisis Facing Sri Lanka Fisheries
