රටේ සමස්ත ණය රුපියල් ට්‍රිලියන 30 සීමාවට; ඉන් තුනෙන් දෙකක්ම දේශීය බැංකු සහ අරමුදල්වලින් ගත් දේශීය ණය.
“දත්ත නැතිනම් වෙළඳපොළ ජාවාරම්කරුවන් අතට පත්වෙනවා” - මූල්‍ය විනිවිදභාවය නැතිවීම ගැන ආර්ථික විශ්ලේෂකයන්ගෙන් අනතුරු ඇඟවීම්.
ශ්‍රී ලංකාව මුහුණ දී සිටින ඉතිහාසයේ දරුණුතම ස්වෛරී ණය අර්බුදය මධ්‍යයේ, රටේ රාජ්‍ය ණය පිළිබඳ සවිස්තරාත්මක තොරතුරු මහජනතාවට සහ ආයෝජකයන්ට විවෘත නොවීම පිළිබඳ බරපතල විනිවිදභාවයේ (Transparency) අර්බුදයක් මතු වී තිබේ.
පාර්ලිමේන්තුවේ රජයේ මුදල් පිළිබඳ කාරක සභාවේ (CoPF) සභාපති ආචාර්ය හර්ෂ ද සිල්වා පෙන්වා දෙන්නේ, රාජ්‍ය ණය කළමනාකරණ වගකීම් ශ්‍රී ලංකා මහ බැංකුවේ (CBSL) සිට අලුතින් පිහිටුවන ලද රාජ්‍ය ණය කළමනාකරණ කාර්යාලය (PDMO) වෙත පැවරීමෙන් පසු මෙම දත්ත හිඩැස නිර්මාණය වී ඇති බවයි.
ජාත්‍යන්තර මූල්‍ය අරමුදලේ (IMF) වැඩපිළිවෙළ යටතේ විදේශ ණය ප්‍රතිව්‍යුහගතකරණය කරමින් යම් ප්‍රගතියක් ලබා තිබුණ ද, රටේ සමස්ත ණය බර තවමත් පවතින්නේ දරුණු මට්ටමකය.
ට්‍රිලියන 30ක ණය බර සහ දත්ත වැස්ම
නව රාජ්‍ය ණය කළමනාකරණ කාර්යාලයේ (PDMO) 2026 මාර්තු නිල දත්ත වාර්තාවලට අනුව, ශ්‍රී ලංකාවේ සමස්ත දළ රාජ්‍ය ණය ප්‍රමාණය ඇමරිකානු ඩොලර් බිලියන 99ක්, එනම් දේශීය මුදලින් රුපියල් ට්‍රිලියන 30කට ආසන්න වේ. මෙයින් රජයේ විදේශ ණය ප්‍රමාණය ඩොලර් බිලියන 37.47ක් වන අතර, දේශීය ණය ප්‍රමාණය ඩොලර් බිලියන 61ක් දක්වා ඉහළ ගොස් ඇත. එය සමස්ත ණය බරින් තුනෙන් දෙකකි.
දේශීය බැංකු, විශ්‍රාම වැටුප් අරමුදල් (EPF/ETF) සහ මූල්‍ය ආයතන සතු භාණ්ඩාගාර බිල්පත් සහ බැඳුම්කර හරහා මෙම දේශීය ණය ලබාගෙන තිබේ. දශක ගණනාවක සිට ආයෝජකයන් සහ පර්යේෂකයන් රටේ ආර්ථික අවදානම ගණනය කළේ මහ බැංකුව විසින් දිනපතා සහ සතිපතා නිකුත් කළ සවිස්තරාත්මක ණය දත්ත වාර්තා ඇසුරිනි. නමුත් නව රාජ්‍ය ණය කළමනාකරණ පනත ක්‍රියාත්මක වීමත් සමඟ, එම දත්ත වගු බොහොමයක් වෙබ් අඩවිවලින් ඉවත් වී හෝ සොයා ගැනීමට නොහැකි තරමට අපැහැදිලි වී ඇතැයි විවේචකයෝ පවසති.
තොරතුරු හිඟය සහ වෙළඳපොළ හැසිරවීමේ අවදානම
විශේෂයෙන්ම රජයේ සුරකුම්පත් (Government Securities) වෙළඳාම සිදුවන ආකාරය, ඒවායේ පොලී අනුපාත වෙනස් වීම් සහ දෛනික ගනුදෙනු පරිමාවන් පිළිබඳ නිසි තොරතුරු වෙළඳපොළට නොලැබීම අතිශය අනතුරුදායක බව ආර්ථික විශ්ලේෂකයෝ අනතුරු අඟවති. තොරතුරු හිඟ වූ විට, ඇතැම් මහා පරිමාණ තැරැව්කරුවන්ට සහ ජාවාරම්කරුවන්ට තමන්ට අවශ්‍ය පරිදි කෘත්‍රිම ලෙස වෙළඳපොළ මිල ගණන් වෙනස් කිරීමටත්, මූල්‍ය වෙළඳපොළ අනිසි ලෙස හැසිරවීමටත් (Market manipulation) අවස්ථාව ලැබෙනු ඇත.
ලංකාවේ ණය අර්බුදයට ප්‍රධාන හේතුවක් වූයේ ද දුර්වල මූල්‍ය අධීක්ෂණය සහ Fragmented accountability හෙවත් වගකීම් කොටස්වලට බෙදී පැවතීමයි. ආයෝජකයන්ගේ සහ ජාත්‍යන්තර මූල්‍ය හවුල්කරුවන්ගේ විශ්වාසය රැකගැනීමට නම්, ඩොලර් බිලියන 100කට ආසන්න මහජන වගකීම් පාලනය කරන ආයතන සතු දත්ත විනිවිදභාවයෙන් යුතුව රටට හෙළි කළ යුතු බව පාර්ලිමේන්තු මුදල් කාරක සභාව දැඩිව අවධාරණය කරයි.
අදහස් සහ යෝජනා :
ණය දත්ත වසන් වීම වැළැක්වීම සහ මූල්‍ය වෙළඳපොළ තුළ ස්ථාවරත්වය රැකගැනීම සඳහා රජය වහාම පහත පියවර ගත යුතුය.
1- 'Mandatory Centralized Live Debt Dashboard' (සජීවී ණය දත්ත පද්ධතියක් ඇරඹීම):
මහ බැංකුව සහ PDMO කාර්යාලය ඒකාබද්ධ කරමින්, මහජනතාවට සහ ආයෝජකයන්ට ඕනෑම මොහොතක පරීක්ෂා කළ හැකි "සජීවී ඩිජිටල් ණය දත්ත පද්ධතියක්" (Live Public Debt Dashboard) වහාම ස්ථාපිත කළ යුතුය. එහි භාණ්ඩාගාර බිල්පත්, බැඳුම්කර, විදේශ ණය වාරික සහ දෛනික ද්විතීයික වෙළඳපොළ ගනුදෙනු (Secondary market yields) සියල්ල සරල ප්‍රස්ථාර ඇසුරින් දිනපතා යාවත්කාලීන විය යුතුය.
2- 'Legal Enforcement of Data Disclosure timelines' (දත්ත හෙළිදරව් කිරීමේ නීතිමය කාලසීමාවන්):
රාජ්‍ය ණය කළමනාකරණ පනතට (Public Debt Management Act) වහාම නව සංශෝධනයක් ඇතුළත් කරමින්, සෑම මසක් අවසන් වී දින 7ක් ඇතුළත අදාළ මාසික ණය බුලටින් පත්‍රිකා මහජනතාවට විවෘත කළ යුතු බවට නිලධාරීන් නීතිමය වශයෙන් බැඳ තැබිය යුතුය. දත්ත ප්‍රකාශ කිරීම ප්‍රමාද කරන නිලධාරීන්ට එරෙහිව පරිපාලනමය පියවර ගැනීමේ නීති තිබිය යුතුය.
3- 'CoPF Oversight over PDMO Recruitment & Capacity' (මුදල් කාරක සභාවේ සෘජු අධීක්ෂණය):
නව රාජ්‍ය ණය කළමනාකරණ කාර්යාලයට (PDMO) ඩොලර් බිලියන 99ක වගකීමක් හැසිරවීමට තරම් දත්ත විශ්ලේෂණ තාක්ෂණය (Technical capacity) සහ නිලධාරීන් සිටීද යන්න සොයා බැලීමට පාර්ලිමේන්තු මුදල් කාරක සභාවට (CoPF) පූර්ණ බලය දිය යුතුය. ආයතනික මාරුවීම් මුවාවෙන් දත්ත වසන් කරන නිලධාරිවාදී කොටස් (Bureaucratic silos) බිඳ දැමීමට වහාම ස්වාධීන මූල්‍ය විගණනයක් කළ යුතුය.
(වාර්තාව - සම්පත් ධීරසේකර )
මුලාශ්‍රය :
Debt Data Blackout Raises Fresh Concerns Over Sri Lanka’s Fiscal Transparency
