ආර්ථික බිඳවැටීමෙන් පසු ගතවූ දෙවසර තුළ මූලික ආර්ථික සාධක ස්ථාවර කර ගැනීමට හැකි වූ බව ජාතික විද්වත් සංවිධානයේ ජාතික සමුළුව අමතමින් ජනාධිපති අනුර කුමාර දිසානායක ප්‍රකාශ කළේය. බලය ලබා ගැනීමේ ක්‍රියාවලියේදී විද්වතුන් ඉටුකළ බුද්ධිමය කාර්යභාරය ඇගයීමට ලක්කළ ජනාධිපතිවරයා, ඉදිරි ආර්ථික, සමාජ හා දේශපාලනික පරිවර්තනය සඳහා සූදානම් කළ යුතු ප්‍රමුඛතා මෙහිදී පැහැදිලි කළේය.
හුදු දේශපාලන බල හුවමාරුවකින් ඔබ්බට ගොස් ආර්ථික ප්‍රතිලාභ පහළ සමාජ තීරුවලට ගලා යන වැඩපිළිවෙළක් ක්‍රියාත්මක විය යුතු බව එහිදී අවධාරණය කෙරිණි.
මූල්‍ය විනය සහ ණය කළමනාකරණය
2025 වසරේදී මෙරට මෑත ඉතිහාසයේ වාර්තා වූ අවම අයවැය හිඟය වාර්තා කිරීමට හැකි වූ බව ජනාධිපතිවරයා පෙන්වා දෙයි. දිගු කලක් සෘණ අගයක පැවති ප්‍රාථමික ගිණුමේ ශේෂය 5.4%ක ධන අගයක රඳවා ගැනීමට සමත්වීම, ජාත්‍යන්තර මූල්‍ය අරමුදල ලබාදුන් 2.3%ක ඉලක්කයද ඉක්මවා යාමකි.
2022 වසරේ 114%ක්ව පැවති ණය ප්‍රතිශතය 90% දක්වා ක්‍රමයෙන් අඩු කර ගැනීමට මෙම මූල්‍ය විනය සෘජුව උපකාරී වේ. අලුතින් බදු පැනවීමකින් තොරව අපේක්ෂිත රාජ්‍ය ආදායම 110%කින් ඉක්මවා යාමට හැකි වූ බවත්, ඉදිරි අයවැය මගින් ඇතැම් බදු ලිහිල් කිරීමට අපේක්ෂා කරන බවත් එහිදී සඳහන් විය.
මැදපෙරදිග අර්බුදය හමුවේ ඉන්ධන කළමනාකරණය
මැදපෙරදිග යුද ගැටුම් හේතුවෙන් සැපයුම් මාර්ග අවහිර වීම සහ ලෝක වෙළෙඳපොළේ මිල ඉහළ යාම මෙරට උද්ධමනය සැප්තැම්බර් වන විට 8% ඉක්මවා යාමට ප්‍රධාන හේතුවක් වී තිබේ. ඩීසල් බැරලයක මිල ඩොලර් 88 සිට ඩොලර් 167 දක්වා 88%කින්ද, පෙට්‍රල් බැරලයක මිල 80%කින්ද ඉහළ ගිය පසුබිමක ආණ්ඩුව සහනාධාර පියවර ගණනාවක් ක්‍රියාත්මක කළේය.
රුපියල් බිලියන 60ක පිරිවැයක්:
අප්‍රේල් සිට මාස පහක කාලය තුළ ඩීසල් ලීටරයකට රුපියල් 100ක් සහ පෙට්‍රල් ලීටරයකට රුපියල් 20ක් වශයෙන් ලබාදුන් මුදල.
ඔක්තෝබර් සහනය:
ඩීසල් සඳහා තවදුරටත් රුපියල් 70ක සහනයක් පවත්වා ගනිමින් ආර්ථික සංකෝචනය වැළැක්වීම.
සැපයුම් විකල්ප:
ගෑස් ආනයනය සඳහා වූ 2026 ටෙන්ඩරය මැදපෙරදිග නොවන කලාපයකට හිමිවීම නිසා ගෑස් හිඟයකින් තොරව සැපයුම තහවුරු කර ගැනීම.
නිෂ්පාදන ආර්ථිකය හා යටිතල පහසුකම්
ආර්ථිකය සැබෑ පරිවර්තනයකට ලක් කිරීම සඳහා ජාතික නිෂ්පාදනය ඉහළ නැංවීමේ ප්‍රධාන ක්ෂේත්‍ර කිහිපයක් රජය හඳුනාගෙන තිබේ:
ධීවර සහ කෘෂි අංශය:
දශකයකට වැඩි කාලයක් මෙට්‍රික් ටොන් ලක්ෂ 4 සීමාවේ පවතින මත්ස්‍ය අස්වැන්න ඉහළ නැංවීමට මධ්‍ය හා මහා පරිමාණ නෞකා හඳුන්වා දීම. ශ්‍රම බලකායෙන් 24%ක් යෙදී සිටියද දළ දේශීය නිෂ්පාදිතයට 7%ක් පමණක් දායක වන කෘෂිකර්මාන්තය නවීකරණය කිරීම.
සුළු හා මධ්‍ය පරිමාණ ව්‍යවසාය:
කර්මාන්තකරුවන් සවිබල ගැන්වීම සඳහා ඇප රහිත සහ අඩු පොලී ණය ක්‍රමයක් වෙනුවෙන් රුපියල් බිලියන 100ක් (කෝටි 10,000ක්) වෙන් කිරීම.
ගුවන්තොටුපොළ සහ වරාය:
මගීන් මිලියන 6ක ධාරිතාවක් සහිත කටුනායක පර්යන්තය මිලියන 9 දක්වා පුළුල් කිරීම සහ ප්‍රමාද වී තිබූ දෙවැනි පර්යන්තයේ වැඩ කඩිනම් කර සමස්ත ධාරිතාව මිලියන 15 දක්වා වර්ධනය කිරීම. පැරණි නීති සංශෝධනය කර වරාය තරගකාරිත්වය සහ කාර්යක්ෂමතාව ඉහළ නැංවීම.
නීතියේ විධානය සහ දේශපාලන වෙනස
සමාජ ස්ථාවරත්වය රඳා පවතින්නේ නීතිය ඉදිරියේ සියලු පුරවැසියන් සමාන ලෙස සැලකීම මත බව ජනාධිපතිවරයා අවධාරණය කළේය. මැති ඇමතිවරුන්ගේ වරප්‍රසාද, වාහන පෙළපාලි සහ ආරක්ෂක පිරිවර සීමා කරමින් නව දේශපාලන සංස්කෘතියක් බිහිකර ඇති බව ඔහු පෙන්වා දුන්නේය.
වසර තුළ රුපියල් බිලියන 220ක මත්ද්‍රව්‍ය අත්අඩංගුවට ගත් බවත්, ආනයන මුවාවෙන් ටෙලිග්‍රැෆික් ට්‍රාන්ස්ෆර් (TT) ක්‍රමවේදය ඔස්සේ විදේශගත කළ ඩොලර් බිලියනයක කළු සල්ලි ජාල හෙළිදරව් කරගත් බවත් ඔහු පැහැදිලි කළේය.
මෙවැනි පරිවර්තන හමුවේ වියවුලට පත්වන ඇතැම් කණ්ඩායම් සමාජ අරාජිකත්වයක් ඇති කිරීමට දරන උත්සාහයන් පරාජය කිරීමට ජනතාව සවිඥානික විය යුතු බව ජනාධිපතිවරයා වැඩිදුරටත් කියා සිටියේය.