* “මෙය රාජ්‍ය ණය පැහැර හැරීමේ (Sovereign Default) ප්‍රශ්නයක් නෙවෙයි, තෙවන පාර්ශවීය අපරාධයක්” - මුදල් අමාත්‍යාංශය කියයි; IMF එකෙන් විශේෂ නිදහස් කිරීමක්.
* ජූනි සහ අගෝස්තු වෙන විට ‘Meridien’ නව ණය කළමනාකරණ ඩිජිටල් පද්ධතිය සහ නව ආරක්ෂණ මාර්ගෝපදේශ (SOP) ක්‍රියාවට නැංවීමට පියවර.
ශ්‍රී ලංකා රජය විසින් ඕස්ට්‍රේලියානු රජයේ Export Finance Australia ආයතනය වෙත ගෙවීමට කටයුතු කළ ඇමෙරිකානු ඩොලර් මිලියන 2.5ක (රුපියල් කෝටි 75කට අධික) ණය වාරිකයක් සයිබර් අපරාධකරුවන් විසින් සූක්ෂ්ම ලෙස වෙනත් ගිණුමකට හරවා යැවීමේ (Cyber Heist) බරපතල මූල්‍ය මංකොල්ලයක් අනාවරණය වී ඇත. මෙම සිදුවීම හේතුවෙන් ජාත්‍යන්තර මූල්‍ය අරමුදලේ (IMF) සන්තතිකාත්මක ප්‍රමාණාත්මක කාර්යසාධන නිර්ණායකය (Continuous Quantitative Performance Criterion) ලංකාව විසින් තාවකාලිකව උල්ලංඝනය වී තිබේ.
කෙසේ වෙතත්, මුදල් අමාත්‍යාංශයේ උසස් නිලධාරීන් අවධාරණය කරන්නේ ලංකා රජය නියමිත දිනට මුදල් නිදහස් කර ඇති බැවින් මෙය රාජ්‍ය ණය පැහැර හැරීමක් (Sovereign Default) නොවන බවත්, පද්ධතියට වංචනික ගිණුම් විස්තර ඇතුළත් කර සිදුකළ තෙවන පාර්ශවීය සාපරාධී ක්‍රියාවක් පමණක් බවත්ය.
IMF විශේෂ නිදහස් කිරීම සහ නව රතු එළිය
මෙම අර්බුදය මූල්‍ය හිඟකමක් නිසා නොව සයිබර් අපරාධයක් නිසා සිදුවූවක් බව පිළිගනිමින්, IMF විධායක මණ්ඩලය විසින් ලංකාවට පනවා තිබූ තාක්ෂණික තහනම ඉවත් කරමින් විශේෂ නිදහස් කිරීමක් (Waiver) ලබා දී ඇත. එහෙත්, කෘතිම බුද්ධිය (AI) සහ ඩිජිටල් යටිතල පහසුකම් අවභාවිත කරමින් ලෝකයේ රාජ්‍ය මූල්‍ය පද්ධති ඉලක්ක කරගෙන එල්ල වන සයිබර් අවදානම් පිළිබඳව IMF ආයතනය ලංකාවට සහ සෙසු රටවලට දැඩි අනතුරු ඇඟවීමක් කර තිබේ.
අදාළ අලාභය කළමනාකරණය කරගැනීම සහ ඉතිරි ඩොලර් මිලියන 22.9ක සමස්ත පියවීම් වාරිකය සම්බන්ධයෙන් කොළඹ බලධාරීන් මේ වන විට ඕස්ට්‍රේලියානු ආයතනය සමඟ විශේෂ සාකච්ඡා පවත්වමින් සිටී.
ණය කන්දේ අලුත්ම තත්ත්වය සහ පිළියම්
මෙම සයිබර් ප්‍රහාරයේ බලපෑම වැළැක්වීම සඳහා IMF තාක්ෂණික සහාය ඇතිව 2026 ජූනි මස අවසන් වීමට පෙර රාජ්‍ය ණය පියවීම් සඳහා නව සම්මත මෙහෙයුම් පටිපාටියක් (SOP) හඳුන්වා දීමටත්, ලබන අගෝස්තු මාසය වන විට ‘Meridien’ නම් නවීන ණය කළමනාකරණ තොරතුරු පද්ධතිය (Debt Management Information System) මුළුමනින්ම සක්‍රීය කිරීමටත් රජය ප්‍රතිඥා දී ඇත.
මහා භාණ්ඩාගාරයේ නිල දත්තවලට අනුව, 2026 මාර්තු අවසානය වන විට ලංකාවේ සමස්ත බාහිර ණය ප්‍රමාණය ඩොලර් බිලියන 37.47ක් වන අතර එය 2025 අග භාගයට සාපේක්ෂව ඩොලර් මිලියන 195ක අඩුවීමකි. සයිබර් ප්‍රහාරය පද්ධතියේ දුර්වලතා පෙන්වා දුන්නද, ද්විපාර්ශ්වීය සහ පෞද්ගලික ණය හිමියන් සමඟ පවතින පුළුල් ණය ප්‍රතිව්‍යුහගතකරණ වැඩසටහනට ඉන් බාධාවක් නොවන බව මූල්‍ය විශ්ලේෂකයෝ පෙන්වා දෙති.
ඉදිරියේදී මෙවැන්නක් සිදුනොවීමට ගතයුතු පියවර :
රාජ්‍ය ණය පියවීමේ යාන්ත්‍රණයකට මෙවැනි ප්‍රහාරයක් එල්ල වීම රටක ජාත්‍යන්තර මූල්‍ය විශ්වසනීයත්වයට (Sovereign Credibility) එල්ල වන බරපතල පහරකි. ඉදිරියේදී මෙවැන්නක් නොවීමට පහත පියවර ගත යුතු බව ඇතැම් විශේෂඥන්ගේ අදහසයි.
* ද්විත්ව සත්‍යාපන මූල්‍ය පද්ධතිය (Multi-Factor Verification for Treasury):
ඩොලර් මිලියන ගණනින් සිදුවන රාජ්‍ය ණය වාරික පියවීමේදී, ගිණුම් අංක වෙනස් කිරීම් වැළැක්වීම සඳහා මහ බැංකුව, මහා භාණ්ඩාගාරය සහ අදාළ විදේශීය බැංකුව අතර සෘජු, සංකේතනය කළ (Encrypted Dedicated Channels) සහ ස්වයංක්‍රීයව ද්විත්ව සත්‍යාපනය වන (MFA) පද්ධති පමණක් භාවිත කළ යුතුය.
* ස්වාධීන සයිබර් සහ අධිකරණ වෛද්‍ය විගණනය (Forensic Cyber Audit):
මහා භාණ්ඩාගාරය තුළට වංචනික ගිණුම් අංක ඇතුළත් වූයේ කෙසේද යන්න සෙවීමට "ඇතුළතින් සිදුවූ සහයක්" (Insider Threat) තිබේදැයි ජාත්‍යන්තර සයිබර් විද්‍යාඥයන් සහ අපරාධ පරීක්ෂණ දෙපාර්තමේන්තුව (CID) හරහා පූර්ණ අධිකරණ වෛද්‍ය විගණනයක් (Forensic Audit) වහාම කළ යුතුය.
* Meridien පද්ධතියේ ආරක්ෂාව තහවුරු කිරීම (Penetration Testing):
අගෝස්තු මාසයේදී හඳුන්වා දීමට නියමිත 'Meridien' ණය කළමනාකරණ පද්ධතිය සක්‍රීය කිරීමට ප්‍රථම, එහි පවතින සිදුරු පරීක්ෂා කිරීම සඳහා පිළිගත් සයිබර් ආරක්ෂණ ආයතනයක් ලවා "ඇතුළුවීමේ පරීක්ෂණ" (Ethical Hacking / Penetration Testing) සිදුකර සහතික ලබාගත යුතුය.
(වාර්තාව - lankanews.lk ඇසුරෙන් සම්පත් ධීරසේකර)
