රාජ්‍ය ආදායම පුළුල් කරගැනීම සහ බදු දැල ශක්තිමත් කිරීම ඕනෑම ආර්ථිකයක මූලික අවශ්‍යතාවකි. බදු ගෙවන්නන් හඳුනාගැනීමේ අංකය හෙවත් TIN (Taxpayer Identification Number) අනිවාර්ය කෙරෙන නීතිමය පසුබිම නිර්මාණය වන්නේ එම අරමුණ පෙරදැරි කරගෙනය.
නොවැම්බර් පළමුවැනිදා සිට බැංකු ගිණුම් විවෘත කිරීම, වාහන ලියාපදිංචිය, ඉඩම් පැවරීම් සහ ගොඩනැගිලි සැලසුම් අනුමත කරගැනීම ඇතුළු ප්‍රධාන ගනුදෙනු අටක් සඳහා මෙම සහතිකය අත්‍යවශ්‍ය වේ. ප්‍රතිපත්තියක් කඩදාසිය මත කෙතරම් නිවැරදි වුවත්, එය බිම් මට්ටමේදී සාමාන්‍ය පුරවැසියාගේ දෛනික ජීවිතයට ඇති කරන බලපෑම සුළුපටු නොවේ.
පෝලිම් සංස්කෘතිය සහ දවසේ ආදායම
දැනට දේශීය ආදායම් දෙපාර්තමේන්තුවේ ප්‍රධාන සහ ප්‍රාදේශීය කාර්යාල වෙත යන ඕනෑම අයෙකුට දැකගත හැක්කේ දිගු පෝලිම් සහ පැය ගණනක රැඳීසිටීම්ය.
ආදායම අහිමිවීම:
දෛනික වැටුප් ලබන්නෙකුට හෝ සුළු ව්‍යාපාරිකයෙකුට රාජකාරි දිනයක් කැපකර කාර්යාලයකට පැමිණීම යනු එදින ආදායම අහිමි වීමකි.
අමතර වියදම්:
ප්‍රවාහන ගාස්තු මෙන්ම ලිපිලේඛන සපුරාගැනීමේ අපහසුතා හේතුවෙන් කිහිප වතාවක් රස්තියාදු වීමට සිදුවීම පුරවැසියන් දැඩි පීඩනයකට ලක් කරයි.
අතරමැදියන්ගේ තර්ජනය:
පද්ධතියේ ප්‍රමාදයන් ප්‍රයෝජනයට ගනිමින් ඇතැම් ස්ථානවල අතරමැදියන් මුදල් ඉපැයීමට උත්සාහ කරන බවටද බිම් මට්ටමෙන් තොරතුරු වාර්තා වේ.
රාජ්‍ය සේවාවක් ලබාගැනීමට පැමිණෙන පුරවැසියෙකුට අනවශ්‍ය පීඩාවකින් තොරව, ගෞරවනීය සේවාවක් හිමිවීම මූලික අවශ්‍යතාවකි.
TIN අංකය තිබූ පමණින් බදු ගෙවිය යුතුද?
සමාජය තුළ පවතින ප්‍රධානම ගැටලුව වන්නේ නිසි සන්නිවේදනයක් නොමැතිකමයි. බොහෝ දෙනෙක් සිතන්නේ TIN අංකයක් ලබාගත් සැනින් තමන් මත අලුත් බදු බරක් පැටවෙන බවයි.
ලියාපදිංචිය සහ බදු ගෙවීමේ වගකීම යනු කරුණු දෙකකි.
පුද්ගලයෙකුට හඳුනාගැනීමේ අංකයක් තිබූ පමණින් ඔහු ආදායම් බදු ගෙවීමට හෝ වාර්ෂික ආදායම් වාර්තා ගොනු කිරීමට බැඳී නැත. එය තීරණය වන්නේ නීතියෙන් නියම කර ඇති උපයන ආදායම් සීමාවන් මත පමණි. මෙම පැහැදිලි වෙනස රජය පාර්ශ්වයෙන් ජනතාවට සරලව තේරුම් කර දීම අත්‍යවශ්‍ය කාරණයකි.
තාක්ෂණය තිබියදී ජනතාව පාරට බස්සවන්නේ ඇයි?
දේශීය ආදායම් දෙපාර්තමේන්තුව සතුව මාර්ගගත (Online) ලියාපදිංචි පද්ධතියක් පවතී. එසේ තිබියදීත් ජනතාව කාර්යාල කරා දිගු පෝලිම්වල ඇදී ඒමට සිදුව ඇත්නම්, පද්ධතියේ ප්‍රායෝගික ක්‍රියාකාරිත්වය සහ ජනතාව දැනුවත් කිරීමේ බරපතල හිඩැසක් පවතී.
රාජ්‍ය ප්‍රතිපත්තිය සාර්ථක කරගැනීමට ආර්ථික විශ්ලේෂකයින් පෙන්වා දෙන ප්‍රායෝගික විසඳුම් දෙකකි:
1- සංක්‍රාන්ති කාලයක් ලබාදීම: පුරවැසියන්ට කලබලයකින් තොරව ලියාපදිංචි වීමටත්, දෙපාර්තමේන්තුවට සිය ඩිජිටල් පද්ධති ශක්තිමත් කරගැනීමටත් සාධාරණ කාලයක් ලබාදීම.
2- සේවය ප්‍රාදේශීය ලේකම් කාර්යාල වෙත ගෙන ඒම: ජනතාව කොළඹට හෝ සීමිත දිස්ත්‍රික් කාර්යාල වෙත කැඳවනවා වෙනුවට, ළඟම පිහිටි ප්‍රාදේශීය ලේකම් කාර්යාලය හරහා සෘජුවම TIN සහතිකය ලබාගැනීමේ පහසුකම සැලසීම.
බදු ක්‍රමයක් සාර්ථක වන්නේ නීති රීති පැනවීමෙන් පමණක් නොවේ; ජනතාව තුළ ඒ කෙරෙහි ගොඩනැගෙන විශ්වාසය සහ රාජ්‍ය පද්ධතියේ සූදානම මතය. පළමු පියවරේදීම පුරවැසියා කලකිරීමට පත් නොකර, ක්‍රියාවලිය මිත්‍රශීලී එකක් බවට පත්කිරීම බලධාරීන්ගේ වගකීමකි.
වැඩිදුර තොරතුරු සහ පසුබිම් මූලාශ්‍ර :
පුවතේ පසුබිම සහ බලපෑම :
The Leader News - නොවැම්බර් පළමුවැනිදා සිට ගනුදෙනු අටකට TIN අනිවාර්යයි
පැහැදිලි කිරීමේ නිල වීඩියෝව :
Inland Revenue Department Sri Lanka - TIN Registration Video Guide (දේශීය ආදායම් දෙපාර්තමේන්තුවේ නිල සිංහල මාර්ගෝපදේශය)