දේශීය ආදායම් පද්ධතියේ විනිවිදභාවය සහ කාර්යක්ෂමතාව නැවත ගොඩනැඟීමට ක්‍රමවේද සහ මාර්ග කමිටුවෙන් නිර්දේශ
ක්‍රමවේද සහ මාර්ග කමිටුවේ නිරීක්ෂණ
ශ්‍රී ලංකාවේ බදු ආදායම් එකතු කිරීමේ වර්ධනයක් පෙන්නුම් කළද, බදු පරිපාලනය තුළ පවතින තාක්ෂණික සහ පද්ධතිමය හිඩැස් හේතුවෙන් රටේ සමස්ත ආර්ථික ප්‍රතිසංස්කරණ සහ විදේශීය ආයෝජන ආකර්ෂණය කරගැනීමේ හැකියාව බාධාවට ලක්වීමේ අවදානමක් පවතින බව පාර්ලිමේන්තුවේ ක්‍රමවේද සහ මාර්ග පිළිබඳ කමිටුව (Committee on Ways and Means) පෙන්වා දෙයි.
පාර්ලිමේන්තු මන්ත්‍රී විජේසිරි බස්නායක ගේ සභාපතිත්වයෙන් රැස්වූ කමිටුව විසින් 2026 වසරේ රජයේ බදු වැඩසටහන සහ ජූනි 30 වනදා දක්වා බදු ආදායම් එකතු කිරීමේ ප්‍රගතිය සමාලෝචනය කිරීමේදී මේ පිළිබඳව විශේෂ අවධානය යොමු කර තිබේ.
මෑතකාලීනව සිදුකරන ලද බදු ප්‍රතිපත්ති සහ මූල්‍ය කළමනාකරණ පියවර මගින් රාජ්‍ය භාණ්ඩාගාරයේ ස්ථාවරත්වයට යම් සහනයක් ලැබී ඇති බව පිළිගන්නා කමිටුව, බදු එකතු කිරීමේ පාලන යාන්ත්‍රණය නවීකරණය නොකර එම වර්ධනය දිගුකාලීනව පවත්වාගෙන යා නොහැකි බව අවධාරණය කරයි.
බදු පරිපාලනයේ ප්‍රධාන අභියෝග සහ නිරීක්ෂණ
| තාක්ෂණික පද්ධති: RAMIS පද්ධතිය පරිපූර්ණ ලෙස සක්‍රීය නොවීම සහ රාජ්‍ය ආයතන අතර දත්ත හුවමාරුව මන්දගාමී වීම
| ආර්ථික බලපෑම: අවිධිමත් ආර්ථිකය (Informal Economy) බදු ජාලයට නිසි ලෙස ඇතුළත් කර නොගැනීම
| ආයෝජන බලපෑම: සංකීර්ණ බදු පරිපාලන ක්‍රියාවලිය හේතුවෙන් විදේශීය ආයෝජකයන් මුහුණදෙන අවදානම් සහ පිරිවැය ඉහළ යාම
| කමිටු යෝජනා: ඉලෙක්ට්‍රොනික ලියාපදිංචිය, ගෙවීම් පහසුකම් ව්‍යාප්ත කිරීම සහ ආයතනික ශක්‍යතාව වර්ධනය කිරීම
ආයෝජන සහ දේශීය ව්‍යාපාර කෙරෙහි එල්ලවන බලපෑම
ජාත්‍යන්තර ආයෝජකයන් යම් රටක ආයෝජනය කිරීමේදී බදු අනුපාත දෙස පමණක් නොව, බදු පද්ධතියේ පූර්ව නිගමනය කළ හැකි බව (Predictability), ලියාපදිංචි වීමේ සහ වාර්තා ඉදිරිපත් කිරීමේ වේගය, රාජ්‍ය ආයතන අතර පවතින සම්බන්ධීකරණය සහ නීතිය එකලෙස ක්‍රියාත්මක වීම කෙරෙහි දැඩි ලෙස සැලකිලිමත් වේ.
තොරතුරු තාක්ෂණ පද්ධති ඒකාබද්ධ නොවීම සහ අතින් සිදුකරන ලේඛන කටයුතු (Manual processes) බහුල වීම මගින් ව්‍යාපාර කිරීමේ පිරිවැය ඉහළ යන අතර, එය විදේශීය ආයෝජන ගැලීමට සෘජු බාධාවක් වන බව ආර්ථික විශ්ලේෂකයෝ පෙන්වා දෙති.
මෙම තත්ත්වය දේශීය ව්‍යාපාර කෙරෙහි ද අහිතකර ලෙස බලපායි. විධිමත්ව බදු ගෙවන සමාගම්වලට, බදු ජාලයෙන් බැහැරව ක්‍රියාත්මක වන අවිධිමත් ව්‍යාපාර සමඟ තරග කිරීමට සිදුවීමෙන් අසාධාරණ තත්ත්වයක් නිර්මාණය වේ.
අවිධිමත් ආර්ථිකය බදු අයකිරීමෙන් මිදී සිටින විට, රාජ්‍ය ආදායම් ඉලක්ක සපයා ගැනීමේ සමස්ත බර පැටවෙන්නේ දැනටමත් ලියාපදිංචි වී නිසි පරිදි බදු ගෙවන ව්‍යාපාර මතය.
RAMIS පද්ධතිය සහ ඉදිරි පියවර
බදු ආදායම් කළමනාකරණ තොරතුරු පද්ධතිය (RAMIS) විධිමත් කිරීම කෙරෙහි ක්‍රමවේද සහ මාර්ග කමිටුවේ දැඩි අවධානය යොමු වී ඇත.
නූතන ආදායම් පාලන අධිකාරියක් සතුව බදු ගෙවන්නන්ගේ තොරතුරු සහ අනෙකුත් රාජ්‍ය ආයතනවල දත්ත එකිනෙක සම්බන්ධ කළ හැකි සක්‍රීය ඩිජිටල් යටිතල පහසුකම් පැවැතිය යුතුය.
එවැනි ඒකාබද්ධ පද්ධතියක් නොමැති වූ විට, හෙළි නොකළ ආදායම් හඳුනාගැනීමට, ගනුදෙනු පරීක්ෂා කිරීමට සහ වැඩි අවදානමක් සහිත බදු පැහැර හැරීම් හඳුනාගැනීමට බදු බලධාරීන්ට අපහසු වේ.
ඒ අනුව, රාජ්‍ය ආයතන අතර දත්ත හුවමාරුව ශක්තිමත් කිරීම, ඉලෙක්ට්‍රොනික ලියාපදිංචිය, බදු වාර්තා ගොනුකිරීම සහ ගෙවීම් පහසුකම් ව්‍යාප්ත කිරීම හුදෙක් පරිපාලනමය ව්‍යාපෘතියක් ලෙස නොව රටේ ප්‍රධාන ආර්ථික ප්‍රතිසංස්කරණයක් ලෙස සැලකිය යුතු බව කමිටුව අවධාරණය කරයි.
ශ්‍රී ලංකාවේ වත්මන් අභියෝගය වන්නේ වැඩි බදු ප්‍රමාණයක් එකතු කිරීම පමණක් නොව, සාධාරණ, කාර්යක්ෂම සහ විශ්වාසනීය බදු පරිපාලන පද්ධතියක් ගොඩනැගීමයි.
