ශ්‍රී ලංකා පාලනාධිකාරිය සහ බ්‍රිතාන්‍ය චාන්සලර්වරිය වෙත යැවූ ලිපිවලින් නාවික ක්ෂේත්‍රයේ ක්‍රියාකලාපය හෙළිදරව් වෙයි
එළිදරව් වූ ලිපිලේඛන සහ ඩොලර් බිලියනයේ වන්දිය
එම්.වී. එක්ස්ප්‍රස් පර්ල් (MV X-Press Pearl) නෞකා අනතුරෙන් සිදුවූ අතිමහත් පරිසර සහ ආර්ථික හානිය වෙනුවෙන් ශ්‍රී ලංකාවේ ශ්‍රේෂ්ඨාධිකරණය මගින් නියම කරන ලද ඇමෙරිකානු ඩොලර් බිලියනයක (USD 1 Billion) වන්දි මුදල ගෙවීම මඟහැරීම සඳහා එම නෞකාවේ රක්ෂණ සමාගම වන ‘ද ලන්ඩන් P&I ක්ලබ්’ (The London P&I Club) ආයතනය දැඩි බලපෑමක් එල්ල කරමින් සිටින බව හෙළිදරව් වී තිබේ. එම රක්ෂණ සමාගම, ශ්‍රී ලංකා රජයේ විධායක පාර්ශ්වය සහ බ්‍රිතාන්‍ය මුදල් අමාත්‍ය (Chancellor of the Exchequer) රේචල් රීව්ස් (Rachel Reeves) වෙත යොමු කරන ලද හෙළිදරව් වූ නවතම රහසිගත ලිපි හුවමාරුවලින් මේ බව අනාවරණය වේ.
එක්ස්ප්‍රස් පර්ල් නෞකාවේ හිමිකරුවන්, මෙහෙයුම්කරුවන් සහ දේශීය නියෝජිතයන් වෙත ශ්‍රී ලංකා ශ්‍රේෂ්ඨාධිකරණය මගින් පනවන ලද මෙම ඓතිහාසික නියෝගය බලරහිත කිරීම හෝ අවම කර ගැනීම සඳහා අදාළ රක්ෂණ ආයතනය දිගින් දිගටම රාජ්‍ය තාන්ත්‍රික හා නෛතික මට්ටමින් රාජ්‍ය පාලනාධිකාරිය වෙත බලපෑම් සිදුකර ඇති බව එම වාර්තාවල සඳහන් වේ.
"නීතිමය වගකීමකින් තොරව කළ ශෝධන" - රක්ෂණ සමාගමේ ස්ථාවරය
අනාවරණය වී ඇති ලිපි ලේඛනවලට අනුව, අදාළ නෞකාවේ සුන්බුන් ඉවත් කිරීම සහ සමුද්‍රීය පිරිසිදු කිරීමේ කටයුතු වෙනුවෙන් වැය කරන ලද ඇමෙරිකානු ඩොලර් මිලියන 170ක මුදල තමන් විසින් සිදුකර ඇත්තේ "කිසිදු නීතිමය වගකීමකට යටත්ව නොවන" (having no legal liability to do so) බව අදාළ රක්ෂණ සමාගම සඳහන් කර තිබේ.
ජාත්‍යන්තර නාවික ක්ෂේත්‍රයේ දැවැන්තයන් විසින් ශ්‍රී ලංකාව වැනි සංවර්ධනය වෙමින් පවතින රටවල නාවික සහ කලාපීය පාරිසරික පද්ධතිය හුදු වාණිජ ව්‍යාපාරයක එක් අංගයක් ලෙස පමණක් සලකන බවටත්, ඔවුන්ගේ නොසැලකිල්ල නිසා සිදුවන මහා පරිමාණ පාරිසරික විනාශයන් සඳහා හිමිවිය යුතු නියමිත වන්දි ප්‍රමාණයන් යටපත් කිරීමට උත්සාහ කරන බවටත් මෙමගින් පැහැදිලි වන බව නාවික හා පරිසර ක්ෂේත්‍රයේ විශ්ලේෂකයෝ පෙන්වා දෙති.
පාරිසරික යුක්තිය සහ අනාගත පූර්වාදර්ශය
2021 වසරේ කොළඹ වරාය ආසන්නයේදී සිදුවූ මෙම විනාශය සමුද්‍රීය ඉතිහාසයේ වාර්තා වූ විශාලතම ප්ලාස්ටික් නර්ඩල් (Nurdles - ප්ලාස්ටික් භාණ්ඩ නිෂ්පාදනය කිරීම සඳහා අමුද්‍රව්‍ය ලෙස භාවිත කරන ඉතා කුඩා ප්ලාස්ටික් ඇට) සහ රසායනික පරිසර දූෂණය ලෙස සැලකේ. ඉන් සාගර ජීවීන්ට, වෙරළබඩ පද්ධතියට මෙන්ම ධීවර ප්‍රජාවගේ ජීවනෝපායට සිදු වූ හානිය තක්සේරු කළ නොහැකි තරම්ය.
ශ්‍රේෂ්ඨාධිකරණය මගින් නියම කරන ලද ඩොලර් බිලියනයක වන්දි මුදල යනු හුදු දඩයක් පමණක් නොව, විනාශ වූ ස්වාභාවික පරිසර පද්ධති යථා තත්ත්වයට පත්කිරීමට (Ecosystem restoration) අත්‍යවශ්‍ය වන සැබෑ පිරිවැය ආවරණය කිරීමක් බව පරිසරවේදීහු අවධාරණය කරති. නාවික සමාගමකට හෝ රක්ෂණ ආයතනයකට පාරිසරික විනාශයන් තමන්ගේ ව්‍යාපාරික පිරිවැයේ තවත් එක් කොටසක් ලෙස පමණක් සැලකීමට ඉඩ නොතබා, ජාත්‍යන්තර සමුද්‍රීය නීතිය හමුවේ වගවීම තහවුරු කෙරෙන ප්‍රබල පූර්වාදර්ශයක් ලෙස මෙම වන්දි නියෝගය පවතින බව ද අදාළ වාර්තා වැඩිදුරටත් පෙන්වා දෙයි.
