ලෝකයේ ප්රබලතම න්යෂ්ටික බලවතුන් තිදෙනා වන අමෙරිකානු ජනාධිපති ඩොනල්ඩ් ට්රම්ප්, චීන ජනාධිපති ෂී ජින්පින් සහ රුසියානු ජනාධිපති ව්ලැඩිමීර් පුටින් අතර ඓතිහාසික තුන්කොන් සාකච්ඡාවක් අද (19) චීනයේ ෂෙන්ෂෙන් නුවර 'කිලින් විලා' (Kylin Villa) නිවාඩු නිකේතනයේදී පැවැත්වුණා.
ආසියා-පැසිෆික් ආර්ථික සහයෝගීතා (APEC) සමුළුවට සමගාමීව පැවති මෙම හමුව, නූතන ලෝක දේශපාලනයේ සුවිශේෂී සන්ධිස්ථානයක් ලෙස ජාත්යන්තර මාධ්ය වාර්තා කරනවා.
න්යෂ්ටික අවි සහ තෙල් සැපයුම ගැන එකඟතාවක්
පැයකුත් විනාඩි 20ක පමණ කාලයක් පැවති මෙම සාකච්ඡාව අවසානයේ චීනය සහ රුසියාව විසින් ඒකාබද්ධ 'සාම ප්රකාශනයක්' (Peace Declaration) නිකුත් කරනු ලැබුවා.
එහි ප්රධානතම එකඟතාව වූයේ "න්යෂ්ටික යුද්ධයක් කිසිදා ජයගත නොහැකි බැවින් එවැන්නක් කිසිවිටෙකත් සිදු නොවිය යුතු බවයි". ස්ටොක්හෝම් ජාත්යන්තර සාම පර්යේෂණ ආයතනයේ (SIPRI) දත්තවලට අනුව රුසියාව සතුව න්යෂ්ටික අවි 5,420ක් ද, අමෙරිකාව සතුව 5,042ක් ද, චීනය සතුව 620ක් ද පවතින පසුබිමක මෙම එකඟතාව ලෝක ආරක්ෂාවට අතිශය වැදගත් වනවා.
ලෝක වෙළෙඳපොළේ බලශක්ති සැපයුම ස්ථාවරව පවත්වා ගැනීමට ද මෙම නායකයින් තීරණය කර තිබෙනවා. සියලු රටවල යහපත වෙනුවෙන් පිරිපහදු කළ ඛනිජ තෙල් නිෂ්පාදනය සහ සැපයුම ඉහළ නැංවීමට ඔවුන් පොරොන්දු වී ඇති බවයි චීන රාජ්ය මාධ්ය වාර්තා කරන්නේ.
එක්සත් ජාතීන්ගේ සංවිධානය සහ ජාත්යන්තර අධිකරණය
එක්සත් ජාතීන්ගේ ආරක්ෂක මණ්ඩලයේ නිත්ය සාමාජිකයින් ලෙස, වත්මන් ගෝලීය අභියෝගවලට මුහුණ දීම සඳහා එක්සත් ජාතීන්ගේ සංවිධානය ප්රතිසංස්කරණය කිරීමට ද නායකයින් තිදෙනා මෙහිදී එකඟ වී තිබෙනවා.
ජාත්යන්තර අපරාධ අධිකරණයේ (ICC) ක්රියාකලාපයට එරෙහිව නායකයින් තිදෙනාම එකම ස්ථාවරයකට පැමිණීම මෙහිදී කැපී පෙනුණා. රාජ්ය නායකයින්ගේ මුක්තියට ගරු කළ යුතු බවත්, ජාත්යන්තර අධිකරණ සිය බලය අනිසි ලෙස භාවිත නොකළ යුතු බවත් ඒකාබද්ධ ප්රකාශයේ සඳහන්.
සාකච්ඡාව ආරම්භයේදීම අමෙරිකානු ජනාධිපතිවරයා ප්රකාශ කළේ ජාත්යන්තර අපරාධ අධිකරණය පාලනයෙන් ගිලිහී ඇති බවත්, ඊට එරෙහිව තම රටවල් තුන එක්ව කටයුතු කළ යුතු බවත්ය. යුක්රේන යුද අපරාධ චෝදනා මත පුටින්ට එරෙහිව වරෙන්තු නිකුත් කර තිබීමත්, ඊශ්රායල නායකයින්ට එරෙහිව ගත් පියවරත් මීට පසුබිම් වී තිබෙනවා.
යුක්රේනය ගැන ට්රම්ප් සහ ෂී අතර මතභේද
තුන්කොන් හමුවට පෙර ට්රම්ප්, චීන සහ රුසියානු නායකයින් වෙන වෙනම හමුවී ඔවුන් සිය "මිතුරන්" ලෙස හැඳින්වුවා. යුක්රේන යුද්ධය සම්බන්ධයෙන් ට්රම්ප් සහ චීන ජනාධිපතිවරයා අතර යම් මතභේදාත්මක තත්ත්වයක් පැවති බව රොයිටර් පුවත් සේවය පෙන්වා දෙනවා.
යුක්රේන යුද්ධය අවසන් කිරීමට තමා සහ චීන ජනාධිපතිවරයා එක්ව කටයුතු කරන බව ට්රම්ප් පැවසුවත්, චීන ජනාධිපතිවරයා සිය ආරම්භක කතාවේදී යුක්රේනය ගැන කිසිවක් සඳහන් කළේ නැහැ. අවසානයේ නිකුත් කළ ඒකාබද්ධ ප්රකාශයට ද යුක්රේනය ඇතුළත් වී නොතිබීම විශේෂත්වයක්.
සාකච්ඡාවෙන් පසු මාධ්ය වෙත අදහස් දැක්වූ රුසියානු ජනාධිපති පුටින් පැවසුවේ මෙම හමුව ඉතා විවෘත සහ ප්රයෝජනවත් එකක් වූ බවයි. යුක්රේන යුද්ධය අවසන් කිරීමට ට්රම්ප් තුළ අවංක උවමනාවක් ඇති බව පෙනෙන්නට තිබූ බව ද ඔහු සඳහන් කළා.
තායිවානය අවට යුද උණුසුමක්
සාම සාකච්ඡා පැවැත්වෙන අතරතුරම කලාපීය ආරක්ෂාව සම්බන්ධයෙන් යම් උණුසුම් තත්ත්වයක් ද වාර්තා වුණා. පුටින් චීනයේ රැඳී සිටි කාලය තුළ න්යෂ්ටික අවි රැගෙන යා හැකි රුසියානු බෝම්බ හෙළන යානා දෙකක් තායිවානයට නැගෙනහිරින් පියාසර කළ බව තායිවාන ආරක්ෂක අමාත්යාංශය නිවේදනය කළා.
තායිවානය සම්බන්ධයෙන් අමෙරිකාව "නිවැරදි දේ" කළ යුතු බව චීන ජනාධිපතිවරයා ට්රම්ප් හමුවේ අවධාරණය කර තිබෙනවා.
සාකච්ඡාව අවසන් වූ වහාම අමෙරිකානු ජනාධිපතිවරයා සිය රට බලා පිටත්ව ගිය අතර, මෙම හමුව ගැන අමෙරිකානු පාර්ශ්වය තවමත් නිල ප්රකාශයක් නිකුත් කර නැහැ. යුක්රේනය සහ තායිවානය වැනි සංවේදී ගැටලු සම්බන්ධයෙන් බලවතුන් අතර පවතින ගැඹුරු බෙදීම් තවමත් එලෙසම පවතින බව දේශපාලන විශ්ලේෂකයින් පෙන්වා දෙනවා.
මූලාශ්ර සබැඳිය:
Trump, Xi and Putin hold unprecedented trilateral talks, with Ukraine and nuclear arms in focus



