ඇමෙරිකානු තීරුබදු සාකච්ඡා: අපනයනකරුවන්ට ලැබෙන වාසිය තීරණය වන්නේ කෙසේද?

රහස්‍යතා ගිවිසුම යටතේ ක්‍රියාත්මක වන සාකච්ඡා සහ දිගුකාලීන ස්ථාවරත්වයේ අවශ්‍යතාව

ඇමෙරිකා එක්සත් ජනපද වෙළෙඳපොළ තුළ මෙරට නිෂ්පාදන සඳහා වඩාත් සහනදායී හා ස්ථාවර තීරුබදු කොන්දේසි ලබාගැනීම වෙනුවෙන් ශ්‍රී ලංකා රජය සිදුකරන සාකච්ඡා තවදුරටත් ක්‍රියාත්මක වෙමින් පවතී. දැනට හිමිව ඇති 10% ක අතිරේක තීරුබදු මට්ටම මගින් කෙටිකාලීන වාසියක් හිමිවුව ද, කලාපීය තරගකාරී රටවල් ද සමාන සහන ලබාගැනීමට පෙළඹීම හේතුවෙන් අපනයන ක්ෂේත්‍රය දිගුකාලීන වශයෙන් ශක්තිමත් කරගැනීමේ අවශ්‍යතාව මතුව තිබේ.

පාර්ලිමේන්තුවේ රජයේ මුදල් පිළිබඳ කාරක සභාව (COPF) හමුවේ කරුණු දැක්වූ වෙළෙඳ අමාත්‍යාංශයේ සහ වාණිජ දෙපාර්තමේන්තුවේ උසස් නිලධාරීන් සඳහන් කළේ, වොෂින්ටනය සමඟ පැවැත්වෙන මෙම සාකච්ඡා තොරතුරු හෙළි නොකිරීමේ එකඟතාවක් හෙවත් රහස්‍යතා ගිවිසුමක් (Non-Disclosure Agreement - NDA) යටතේ සිදුකෙරෙන බැවින් එහි අභ්‍යන්තර තොරතුරු සම්පූර්ණයෙන් ප්‍රකාශයට පත්කිරීමට නොහැකි බවයි. එසේම දෙපාර්ශවය අතර මෙතෙක් අවසන් නිශ්චිත ගිවිසුමකට එළඹ නොමැති බව ද ඔවුහු අවධාරණය කළහ.  

44% සිට 10% දක්වා පැමිණි ගමන්මග

ඇමෙරිකානු වෙළෙඳපොළේදී ශ්‍රී ලංකාවට මුලින් 44% ක ඉහළ රට-විශේෂිත (country-specific) තීරුබද්දක් පැනවීමේ අවදානමක් පැවතිණි. රජයේ රාජ්‍ය තාන්ත්‍රික හා ආර්ථික මැදිහත්වීම් හරහා එම අනුපාතය පිළිවෙළින් 30% සහ 20% දක්වා අවම කරගැනීමට පියවර ගෙන තිබුණි. කෙසේ වෙතත්, එම අනුපාත බලාත්මක වීමට පෙර ඇමෙරිකාව ගෝලීය වශයෙන් 10% ක අතිරේක තීරුබද්දක් හඳුන්වා දීමට කටයුතු කළේය.  

මෙම තත්ත්වය තුළ ශ්‍රී ලංකාවේ භාණ්ඩ ඇමෙරිකාවට ඇතුළු වන්නේ 10% ක සමස්ත බද්දකට පමණක් යටත්ව නොවේ. අදාළ අතිරේක 10% බද්ද එකතු වන්නේ ඒ ඒ භාණ්ඩ වර්ගීකරණයට (HS Codes) අදාළව දැනටමත් ක්‍රියාත්මක වන වඩාත් හිතවත් ජාතීන්ගේ (Most-Favoured-Nation - MFN) බදු අනුපාතය මතය. නිලධාරීන් පෙන්වා දුන් පරිදි, ශ්‍රී ලංකාවේ නිෂ්පාදන සඳහා සාමාන්‍ය MFN අනුපාතය 16.5% ක් පමණ වන නමුත් භාණ්ඩ වර්ගය අනුව එය සැලකිය යුතු ලෙස වෙනස් වේ. ඒ අනුව අපනයනකරුවන්ට දරන්නට සිදුවන සැබෑ බදු බර තීරණය වන්නේ ඔවුන් අපනයනය කරන නිශ්චිත නිෂ්පාදන සංයුතිය මතය.  

සැපයුම් දාම ප්‍රමිතීන් සහ කලාපීය තරගය

ඇමෙරිකානු වෙළෙඳ ප්‍රතිපත්තිය තුළ තීරුබදු ලිහිල් කිරීමට අමතරව ගෝලීය සැපයුම් දාම ප්‍රමිතීන් සහ බලහත්කාර ශ්‍රම භාවිතය වැළැක්වීමේ රෙගුලාසි (Forced Labour Regulations) අනුගමනය කිරීම ප්‍රධාන කොන්දේසියක් බවට පත්ව ඇත. 1974 එක්සත් ජනපද වෙළෙඳ පනතේ 301 වගන්තිය යටතේ සිදුකළ සමාලෝචනයකදී ශ්‍රී ලංකාව තම නියාමන ක්‍රමවේද සහ යෝජනා ඇමෙරිකානු බලධාරීන් වෙත ඉදිරිපත් කර සාධනීය ප්‍රතිචාර ලබාගැනීමට සමත් විය.  

එම සමාලෝචනයට ඇතුළත් වූ රටවල් 60 අතරින් ශ්‍රී ලංකාව ඇතුළු රටවල් 19 ක් 10% තීරුබදු කාණ්ඩයට ඇතුළත් කර ඇති අතර අනෙක් රටවල් 12.5% මට්ටමේ පවතී. කෙසේ වෙතත්, ශ්‍රී ලංකාවේ ප්‍රධාන කලාපීය තරගකාරී අපනයන රටවල් බහුතරය ද දැනටමත් 10% කාණ්ඩයේ පසුවන අතර, ඔවුන් ද අදාළ සැපයුම් ප්‍රමිතීන් සපුරාලීමට පියවර ගනිමින් සිටියි.  

ආයෝජන විශ්වාසය සහ ඉදිරි දැක්ම

රහස්‍යතා ගිවිසුම (NDA) හේතුවෙන් සාකච්ඡා ක්‍රියාවලියේ සම්පූර්ණ තොරතුරු ප්‍රසිද්ධියට පත් නොවීම නිසා, දිගුකාලීන ආයෝජන සහ නිෂ්පාදන සැලසුම් සකස් කරන අපනයනකරුවන් ඉදිරි වෙළෙඳ කොන්දේසි පිළිබඳව විමසිලිමත් ස්ථාවරයක පසුවේ.  

කර්මාන්ත ක්ෂේත්‍රයේ විශ්ලේෂකයින් පෙන්වා දෙන්නේ, තාවකාලික බදු ලිහිල් කිරීමක් මගින් ආසන්න තරගකාරී පාඩුව අවම කරගත හැකි වුවද, කලාපීය තරගකරුවන් අභිබවා යාමට නම් තිරසර, පුරෝකථනය කළ හැකි සහ ස්ථාවර වෙළෙඳ ගිවිසුමක් කරා එළඹීම අත්‍යවශ්‍ය සාධකයක් වන බවයි.


මුලාශ්‍රය :

US Tariff Talks Leave Sri Lankan Exporters Facing Uncertain Edge