ශ්‍රී ලංකාව කලාපීය ඛනිජ සැකසුම් කේන්ද්‍රස්ථානයක් කිරීමේ අපේක්ෂාව හමුවේ තීරණාත්මක ප්‍රතිපත්තිමය පරීක්ෂණයක් නිර්මාණය වී තිබේ. රජය සතු ලංකා මිනරල් සෑන්ඩ්ස් සමාගම (LMSL) ඊසානදිග වෙරළ තීරයේ පිහිටි ග්‍රිඩ් 68ක පතල් කැණීමේ තනි අයිතිය ඉල්ලා සිටීමත්, පෞද්ගලික අංශයට එම තැන්පතු වෙත ප්‍රවේශය අහුරන ලෙස රජයෙන් ඉල්ලා සිටීමත් මේ වන විට දැඩි කතාබහට ලක්ව ඇත.
මෙම ඉල්ලීමත් සමඟ ජාතික ජන බලවේග රජය ඉදිරියේ සංකීර්ණ ආර්ථික අභියෝගයක් නිර්මාණය වේ. රටේ ස්වභාවික සම්පත් තනි රාජ්‍ය ආයතනයක් යටතට කේන්ද්‍ර කිරීමෙන් කාර්මික සංවර්ධනය වේගවත් කළ හැකිද, නැතහොත් එය නව ආයෝජන අධෛර්යමත් කරන පරිපාලනමය තදබදයක් (Bottleneck) බවට පත්වේද යන්න ආර්ථික විචාරකයින්ගේ ප්‍රධාන විමසුමයි.
පාර්ලිමේන්තු කාරක සභාව සහ CID පරීක්ෂණ
ආර්ථික සංවර්ධනය හා ජාත්‍යන්තර සබඳතා පිළිබඳ පාර්ලිමේන්තු ආංශික අධීක්ෂණ කාරක සභාව මෙම යෝජනාව සම්බන්ධයෙන් කරුණු සලකා බලා නිර්දේශ සකස් කිරීමට තීරණය කර තිබේ. එහිදී රාජ්‍ය සමාගමේ මෙහෙයුම් ශක්තිය මෙන්ම පසුගිය සමයේ නිකුත් කළ බලපත්‍රවල අක්‍රමිකතා සහ තැන්පතු පැවරුම් පිළිබඳවද සමාලෝචනය සිදුව ඇත.
මෑතකදී හඳුනාගත් ඇතැම් පරිපාලන අක්‍රමිකතා පිළිබඳ තොරතුරු මේ වන විට අපරාධ පරීක්ෂණ දෙපාර්තමේන්තුවට (CID) යොමු කර තිබේ. නීතිමය විමර්ශන හරහා අක්‍රමිකතා සොයා බැලීම අත්‍යවශ්‍ය කරුණක් වුවද, පැහැදිලි ප්‍රමිතීන් සහ ස්වාධීන සාක්ෂි නොමැතිව ගන්නා හදිසි තීන්දු ක්ෂේත්‍රයේ නව අවිනිශ්චිතතාවක් මතු කිරීමට ඉඩ ඇති බවට නිරීක්ෂකයෝ පෙන්වා දෙති.
ඩොලර් බිලියන දෙකක අපනයන විභවය
තාක්ෂණික ඇස්තමේන්තුවලට අනුව මෙරට හඳුනාගත් ඛනිජ වැලි සංචිතය මෙට්‍රික් ටොන් මිලියන 604ක් පමණ වේ. ජාත්‍යන්තර වෙළඳ මධ්‍යස්ථානයේ (ITC) ගණනය කිරීම්වලට අනුව මූලික අපනයන විභවය ඩොලර් මිලියන 778ක් වන අතර, අගය එකතු කළ නිෂ්පාදන හරහා එය දිගුකාලීනව ඩොලර් බිලියන 2ක් දක්වා ඉහළ නැංවිය හැකි බව පාත්ෆයින්ඩර් පදනමේ (Pathfinder Foundation) අධ්‍යයනයක් තහවුරු කරයි.
කෙසේ වෙතත්, මෙම ඉලක්ක සපුරා ගැනීමට නම් ප්‍රාග්ධනය, උසස් තාක්ෂණය, නිපුණ ශ්‍රමය සහ ගෝලීය වෙළඳපල ප්‍රවේශය අත්‍යවශ්‍ය වේ. LMSL සමාගමට ප්‍රමාණවත් මූල්‍යමය හෝ මෙහෙයුම් ධාරිතාවක් නොමැතිව ග්‍රිඩ් 68ක පාලනය ලබාදුනහොත්, වාණිජමය වශයෙන් ඵලදායී ව්‍යාපෘති ක්‍රියාත්මක කළ හැකි පෞද්ගලික ආයෝජකයින් ද හැලී ගොස් වටිනා සම්පත් කිසිදු ප්‍රයෝජනයක් නොගෙන මුහුදු බත්වීමේ ඉඩක් පවතී.
ආයෝජක විශ්වාසය සහ විනිවිදභාවය
පසුගිය කාලයේ උසස් නිෂ්පාදන පොරොන්දු මත පදනම්ව බලපත්‍ර ලබාගෙන අවසානයේ ප්‍රතිඵල නොපෙන්වූ යෝජනා නිසා සැබෑ සැකසුම් හා අපනයන සමාගම්වලට තැන්පතු අහිමි වූ බවට ඛනිජ අපනයනකරුවන්ගේ මණ්ඩලය (Chamber of Mineral Exporters) පෙන්වා දී තිබේ. නියාමන අවිනිශ්චිතතාව හේතුවෙන් දැනටමත් විශාල ආයෝජන සිදුකර ඇති ව්‍යාපෘති පවා ඇණහිට ඇති බවට එම සංගමය අනතුරු අඟවයි.
දීර්ඝකාලීන ආයෝජන ආකර්ෂණය කරගැනීමට නම් විනිවිද පෙනෙන නියාමනය, පුරෝකථනය කළ හැකි අනුමැතිය සහ ප්‍රතිපත්තිමය ස්ථාවරත්වය තීරණාත්මක සාධක බව ඕස්ට්‍රේලියානු මහකොමසාරිස් මැතිව් ඩක්වර්ත් මහතාද අවධාරණය කර ඇත.
ඒකාධිකාරයද? තරගකාරී ප්‍රවේශයද?
ස්වභාවික සම්පත් කිසිදු අගය එකතු කිරීමකින් තොරව අමුද්‍රව්‍ය ලෙස පිටරට පැටවීමට පෞද්ගලික අංශයට අසීමිතව ඉඩදීම කෙතරම් හානිකරද, ඒ හා සමානවම ඵලදායී සැකසුම් ධාරිතාවක් රහිත රාජ්‍ය ඒකාධිකාරයක් තැනීමද භයානකය. තීරණය විය යුත්තේ හුදු ආයතනික පාලනය මාරු කිරීමක් නොව, රටට වැඩිම විදේශ විනිමය සහ රැකියා ප්‍රමාණයක් උත්පාදනය වන නිවැරදි ආර්ථික ආකෘතියයි.
බලපත්‍ර ලබාදීමේදී දැඩි කාලසීමා, පැහැදිලි කාර්යසාධන ඉලක්ක සහ රාජ්‍ය-පෞද්ගලික හවුල්කාරිත්ව (PPP) හෝ තරගකාරී සහන ගිවිසුම් කෙරෙහි රජය අවධානය යොමු කළ යුත්තේ එබැවිනි. නිලධාරීවාදී ප්‍රමාදයන් හෝ අසාර්ථක ඒකාධිකාරී උත්සාහයන් හමුවේ මෙරට කාර්මික අභිලාෂයන් ආරම්භයට පෙරම වැළලී යාමට ඉඩ නොතැබිය යුතුය.
විශ්වාසනීය මූලාශ්‍ර සබැඳි:
Lanka News : Mineral Sand Monopoly Threatens Sri Lanka’s Industrial Ambitions
Lanka Mineral Sands Limited - නිල තොරතුරු හා පතල් මෙහෙයුම් පසුබිම
පාර්ලිමේන්තු ආංශික අධීක්ෂණ කාරක සභා වාර්තාව - ඛනිජ වැලි ග්‍රිඩ් 68 සමාලෝචනය