ලෝකෙම තෙල් මිල බැස්සත් ලංකාවේ මිල සැප්තැම්බර් වෙනකම් ‘ෆ්‍රීස්’! සහනාධාර ඉවර වුණත් පාලන මිල වෙනස් නොවීමේ රහස මෙන්න

ජූනි 30 වැනිදායින් බිලියන 57ක රජයේ තෙල් සහනාධාරය ඉවරයි - හැබැයි ෂෙඩ්වල මිල වැඩි වෙන්නේ නැතිලු

මැදපෙරදිග අර්බුදයට ගත්තු මිල අධික තෙල් තවම ඉවර නෑ - පාඩුව පියවන්න ඩීසල්වලින් 26ක් සහ පෙට්‍රල්වලින් 10ක් අමතරව තබා ගනී

ඇමරිකාව සහ ඉරානය අතර ඇති වූ ඓතිහාසික සටන්විරාම ගිවිසුම (Ceasefire accord) හේතුවෙන් ලෝක වෙළඳපොළේ බොරතෙල් මිල වේගයෙන් පහත වැටෙමින් පැවතුණ ද, ලංකාවේ පාරිභෝගිකයන්ට එහි වාසිය ලබාදීම එළඹෙන අගෝස්තු හෝ සැප්තැම්බර් මාසය දක්වා අත්හිටුවීමට ලංකා ඛනිජ තෙල් නීතිගත සංස්ථාව (CPC) පියවර ගෙන තිබේ.

ලබන ජූනි 30 වැනිදායින් රුපියල් බිලියන 57ක තාවකාලික රාජ්‍ය තෙල් සහනාධාරය (Fuel subsidy) නිල වශයෙන් අවසන් වීමට නියමිත වුවද, ලෝක වෙළඳපොළේ මිල පහත වැටීමේ වාසිය සහ සහනාධාරය අවසන් වීමේ පාඩුව එකිනෙකට කැපී යන බැවින් ෂෙඩ්වල පවතින මිලෙහි ක්ෂණික වැඩිවීමක් සිදු නොවන බව මුදල් අමාත්‍යාංශය සහ ඛනිජ තෙල් සංස්ථාව තහවුරු කරයි.

ජූනි 30 වැනිදා පැවැත්වෙන මාසික තෙල් මිල සූත්‍ර (Pricing formula) සමාලෝචනයේදී මිල වෙනස්වීමක් සිදුනොවන 'ශුන්‍ය මට්ටමක' (Net-neutral output) පද්ධතිය ක්‍රියාත්මක වීමට නියමිතය. ලෝක වෙළඳපොළේ ඩීසල් බැරලයක මිල ඩොලර් 125 දක්වා පහත වැටී ඇති බැවින්, මින් පෙර ඩීසල් ලීටරයකට රුපියල් 100ක් සහ පෙට්‍රල් ලීටරයකට රුපියල් 20ක් ලෙස රජයෙන් දුන් සහනාධාරය නැවත දීර්ඝ කිරීමේ අවශ්‍යතාවක් මතු නොවේ. ඒ අනුව, ඔක්ටේන් 92 පෙට්‍රල් ලීටරය රුපියල් 434ක සහ ඔටෝ ඩීසල් ලීටරය රුපියල් 407ක වත්මන් මිලෙහිම ස්ථාවරව පවතිනු ඇත.

තෙල් මිල සැප්තැම්බර් තෙක් රඳවා තබා ගැනීමට හේතු ?

මිල අධික තොග (High-risk premiums):
මැදපෙරදිග අර්බුදය පැවැති සමයේ, සටන්විරාමයට පෙර ලංකාව විසින් ලෝක වෙළඳපොළේ සාමාන්‍ය මිලට වඩා 13% සිට 15% දක්වා ඉහළ ප්‍රිමියම් ගාස්තු ගෙවා මිලදී ගත් අධික මිලැති තෙල් තොග තවමත් ජාතික සැපයුම් දාමයෙන් අවසන් වී නොමැති වීම.

අමතර සංචිතයක් තබා ගැනීම:
ඉදිරි මුදල් ප්‍රතිපත්ති සහ විනිමය අනුපාතවල සිදුවිය හැකි උච්චාවචනයන්ට මුහුණ දීම සඳහා ඛනිජ තෙල් සංස්ථාව විසින් දැනට විකුණන මිලෙන් ඩීසල් ලීටරයකින් රුපියල් 26ක් සහ පෙට්‍රල් ලීටරයකින් රුපියල් 10ක අමතර මුදලක් සංස්ථා අරමුදලට එකතු කර ගනිමින් සිටීම.

IMF සහනාධාර කප්පාදු කොන්දේසිය:
ජාත්‍යන්තර මුල්‍ය අරමුදලේ (IMF) කොන්දේසිවලට අනුව 2026 සෙප්තැම්බර් මස අවසන් වන විට මෙරට තෙල් සහනාධාර මුළුමනින්ම ඉවත් කළ යුතු වීම. (Super Diesel - රු. 478 සහ ඔක්ටේන් 95 පෙට්‍රල් - රු. 495 දැනටමත් සහනාධාරවලින් තොරව නිදහස් වෙළඳපොළ මිල යටතේ පවතී).

රාජ්‍ය මූල්‍ය විශ්ලේෂකයන් පෙන්වා දෙන පරිදි, නියෝජ්‍ය මුදල් ඇමැති අනිල් ජයන්ත ප්‍රනාන්දු ප්‍රකාශ කර ඇති පරිදි රජයේ බදු ආදායම් ඉලක්ක 120%කින් ඉක්මවා ගොස් තිබීම නිසා ආණ්ඩුව සතුව මූල්‍ය ස්ථාවරත්වයක් පවතී. එම නිසා සහනාධාරය නැවතුණ ද පාරිභෝගිකයා මත එකවර බර පැටවීමේ අවශ්‍යතාවක් මතු නොවේ.

කෙසේ වෙතත්, ලෝක වෙළඳපොළේ තෙල් මිල අඩුවීමේ සැබෑ වාසිය ජනතාවට නොදී, සංස්ථාවේ පැරණි පාඩු පියවා ගැනීමට සහ මුදල් සංචිත (Fiscal buffers) ගොඩනැගීමට රජය මෙම අවස්ථාව උපක්‍රමශීලීව භාවිත කරමින් සිටී. ජූලි සහ අගෝස්තු මාසවලදී සටන්විරාමයෙන් පසු මිලදී ගත් ලාභ තෙල් නැව් කොළඹ වරායට පැමිණීමෙන් පසුව, එළඹෙන සැප්තැම්බර් මාසයේදී පමණක් දේශීය වෙළඳපොළේ තෙල් මිලෙහි යම් පහත වැටීමක් මහජනතාවට අපේක්ෂා කළ හැකි වනු ඇත.