වගවීම සහ නීති සංශෝධන ක්‍රියාවලිය පමාවීම ගැන ජිනීවා මානව හිමිකම් කවුන්සිලයේ අවධානය
ජාතික ජන බලවේග (NPP) රජය යටතේ මෙරට මානව හිමිකම්, ප්‍රතිසන්ධානය සහ වගවීම තහවුරු කිරීම සම්බන්ධයෙන් ලබාදුන් ප්‍රතිඥාවන් ක්‍රියාත්මක වීමේ වේගය අඩාල වීමේ අවදානමක් පවතින බව එක්සත් ජාතීන්ගේ මානව හිමිකම් කවුන්සිලය (UNHRC) පෙන්වා දෙයි.
එක්සත් ජාතීන්ගේ මානව හිමිකම් පිළිබඳ මහකොමසාරිස් කාර්යාලය (OHCHR) විසින් සකස් කරන ලද "A/HRC/63/18" දරන වාර්තාව හරහා මෙම කරුණු අනාවරණය කර ඇති අතර, එය මානව හිමිකම් කවුන්සිලයේ 63 වැනි සැසිවාරය ආරම්භ වීමට පෙර ප්‍රසිද්ධියට පත් කර තිබේ. දූෂණ මර්දනය සහ තනි තනි මානව හිමිකම් සිදුවීම් කිහිපයක් සම්බන්ධයෙන් රජය යම් ඉදිරි පියවර ගෙන තිබුණ ද, සන්නද්ධ ගැටුම් පැවති සමයේ සිදුවූ බව කියන බරපතළ මානව හිමිකම් කඩවීම් සම්බන්ධයෙන් අර්ථවත් වගවීමක් තවමත් ප්‍රමාණවත් පරිදි ගොඩනැගී නොමැති බව එම වාර්තාව සඳහන් කරයි.
පොරොන්දු ආයතනික වෙනස්කම් බවට පත්වීමේ පමාව
වත්මන් පරිපාලනය බලයට පත්වූයේ මානව හිමිකම් ආරක්ෂා කිරීම, ත්‍රස්තවාදය වැළැක්වීමේ පනත (PTA) අහෝසි කිරීම හෝ ප්‍රතිසංස්කරණය කිරීම, දූෂණ විරෝධී ක්‍රියාමාර්ග ශක්තිමත් කිරීම, ස්වාධීන නීතිපති කාර්යාලයක් පිහිටුවීම සහ 2019 පාස්කු ඉරිදා ප්‍රහාරය ඇතුළු සංවේදී සිදුවීම්වලට යුක්තිය ඉටුකිරීම වැනි පුළුල් ප්‍රතිසංස්කරණ න්‍යායපත්‍රයක් ඉදිරිපත් කරමිනි.
ඉහළ පෙළේ දූෂණ විමර්ශන හා අත්අඩංගුවට ගැනීම් සම්බන්ධයෙන් ක්ෂණික ප්‍රගතියක් පෙන්නුම් කළ ද, දිගුකාලීන මානව හිමිකම් ගැටලුවලට පිළියම් යෙදීම සඳහා අවශ්‍ය වන ගැඹුරු ව්‍යවස්ථාපිත හා නීතිමය ප්‍රතිසංස්කරණ සඳහා එම ක්‍රියාමාර්ග තවමත් ප්‍රමාණවත් ලෙස පරිවර්තනය වී නොමැති බව ජගත් සංවිධානය පෙන්වා දෙයි. විශේෂයෙන්ම සංක්‍රාන්ති යුක්තිය හා අතීත සිදුවීම් පිළිබඳ විමර්ශන සම්බන්ධයෙන් දක්නට ලැබෙන වේගය ක්‍රමයෙන් අඩාල වන ස්වරූපයක් පෙන්නුම් කරන බව ද එහි දැක්වේ.
ත්‍රස්තවාදය වැළැක්වීමේ පනත සහ අදහස් ප්‍රකාශ කිරීමේ නිදහස
දේශීය හා ජාත්‍යන්තර වශයෙන් දැඩි අවධානයට ලක්ව ඇති ත්‍රස්තවාදය වැළැක්වීමේ පනත (PTA) අහෝසි කරන බවට හෝ ප්‍රතිසංස්කරණය කරන බවට දිගින් දිගටම ප්‍රතිඥා ලබා දී තිබුණ ද, එය තවදුරටත් නීති පද්ධතිය තුළ සක්‍රීයව පැවතීම සහ අත්අඩංගුවට ගැනීම් සඳහා භාවිත වීම පිළිබඳව ජගත් සංවිධානයේ අවධානය යොමුව තිබේ.
මීට අමතරව, ත්‍රස්තවාදයට මුදල් සැපයීම සහ සංවිධානාත්මක අපරාධ මැඩපැවැත්වීම සඳහා ගෙන ඒමට සැලසුම් කරන ලද නව නීතිමය කෙටුම්පත් මගින් බලධාරීන්ට අසීමිත බලතල හිමිවීම වැළැක්වීමට අවශ්‍ය ප්‍රමාණවත් ආරක්ෂණ විධිවිධාන ඇතුළත් විය යුතු බවද වාර්තාව අවධාරණය කරයි. අදහස් ප්‍රකාශ කිරීමේ නිදහසට අදාළව මතභේදයට ලක්වූ මාර්ගගත ක්‍රමවල සුරක්ෂිතභාවය පිළිබඳ පනත (Online Safety Act) සංශෝධනය කිරීමේ අවශ්‍යතාව මෙන්ම, ජනතාවගේ මූලික අයිතිවාසිකම්වලට සෘජුව බලපාන නව නීති සම්පාදනයේදී ප්‍රමාණවත් මහජන උපදේශනයක් ලබා ගැනීමේ වැදගත්කම ද මෙහිදී අවධාරණය කර ඇත.
උතුරු-නැගෙනහිර තත්ත්වය සහ පළාත් සභා මැතිවරණය
උතුරු සහ නැගෙනහිර පළාත්වල සිවිල් සමාජ ක්‍රියාකාරීන්, මානව හිමිකම් ආරක්ෂකයින් සහ වින්දිතයින් මුහුණ දෙන අධීක්ෂණ සහ බලපෑම් පිළිබඳව තවදුරටත් සැලකිලිමත් විය යුතු බව ජගත් වාර්තාවේ සඳහන් වේ. ඉඩම් නිදහස් කිරීම් සහ ප්‍රතිසන්ධාන ක්‍රියාවලිය සාධනීය මට්ටමකට කඩිනම් කිරීමේ අවශ්‍යතාව ද එහි මතුකර තිබේ.
එසේම, 13 වැනි ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථා සංශෝධනය යටතේ බලය බෙදාහැරීමේ ක්‍රමවේදයට ඈඳී පවතින පළාත් සභා මැතිවරණය 2014 වසරෙන් පසු මෙතෙක් නොපැවැත්වීම පිළිබඳව ද විශේෂ සටහනක් තබා ඇත. ජනතාවගේ දේශපාලන සහභාගීත්වය, බලය විමධ්‍යගත කිරීම සහ ජාතික ප්‍රතිසන්ධානය වෙනුවෙන් ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදීව තේරී පත්වන පළාත් පාලන ආයතන සක්‍රීයව පැවතීම තීරණාත්මක සාධකයක් බව එක්සත් ජාතීන්ගේ අදහසයි.
ආර්ථික පීඩනය සහ මානව හිමිකම් අතර තුලනය
2025 නොවැම්බර් මාසයේදී මෙරටට බලපෑ 'දිට්වා' (Ditwah) සුළි කුණාටුව හේතුවෙන් මිලියන 2.2 කට අධික ජනතාවක් පීඩාවට පත්වීම සහ රටේ යටිතල පහසුකම්වලට සිදුවූ බිලියන ගණනක අලාභය හමුවේ රජය මුහුණ දුන් දැඩි අභියෝගාත්මක පසුබිම ජගත් සංවිධානය පිළිගනී. බටහිර ආසියානු අර්බුදය හේතුවෙන් ඉන්ධන හා පොහොර මිල ඉහළ යාමෙන් ආර්ථිකයට එල්ල වූ පීඩනය ද වාර්තාවේ සඳහන් වේ.
කෙසේ වෙතත්, එවැනි හදිසි තත්ත්වයන් සහ ආර්ථික අර්බුද කළමනාකරණය කිරීමේදී ගන්නා ආරක්ෂක පියවරයන් ජාත්‍යන්තර මානව හිමිකම් සම්මුතීන්ට අනුකූල විය යුතු බව මහකොමසාරිස් කාර්යාලය අවධාරණය කරයි. දරිද්‍රතාවය සහ ආහාර අනාරක්ෂිතභාවය හමුවේ අවදානමට ලක්විය හැකි පහළ ආදායම්ලාභී ප්‍රජාවන් ආරක්ෂා කරමින් ආර්ථික ප්‍රකෘතිමත්භාවයේ ප්‍රතිලාභ සාධාරණව බෙදී යන පරිදි ආර්ථික ප්‍රතිපත්ති හැඩගැස්විය යුතු බවද එහි පෙන්වා දී තිබේ.
බන්ධනාගාර සුබසාධනය සහ පාස්කු ප්‍රහාර විමර්ශන
රැඳවුම් භාරයේ පසුවන්නන්ගේ ආරක්ෂාව, අත්තනෝමතික අත්අඩංගුවට ගැනීම් වැළැක්වීම සහ මීගමුව බන්ධනාගාරයේ සිදුවූ ගැටුම වැනි සිදුවීම් පදනම් කරගනිමින් බන්ධනාගාර තදබදය අවම කිරීම පිළිබඳව ද වාර්තාවේ අවධානය යොමුව ඇත. පාරිසරික හා සෞඛ්‍ය අයිතිවාසිකම් වෙනුවෙන් අධිකරණය ලබාදුන් ඇතැම් ප්‍රගතිශීලී තීන්දු වාර්තාව අගය කර ඇති නමුත්, ආයතනික ක්‍රමවේද තවදුරටත් ශක්තිමත් විය යුතු බව අවධාරණය කෙරේ.
2019 පාස්කු ඉරිදා ත්‍රස්ත ප්‍රහාරය ඇතුළු සංවේදී සිදුවීම්වලට අදාළ විමර්ශන සම්බන්ධයෙන් රජය දක්වන උනන්දුව පිළිගන්නා අතරම, විමර්ශන අලුතින් ආරම්භ කිරීම හෝ පුද්ගලයින් අත්අඩංගුවට ගැනීමට එහා ගිය ස්වාධීන, විනිවිදභාවයෙන් යුතු සහ වින්දිතයින්ගේ විශ්වාසය දිනාගත හැකි විධිමත් අධිකරණමය ක්‍රියාවලියක අවශ්‍යතාව ද වාර්තාව මගින් පෙන්වා දී ඇත.
එක්සත් ජාතීන්ගේ මානව හිමිකම් කවුන්සිලයේ 63 වැනි සැසිවාරය ඉදිරියේදී පැවැත්වීමට නියමිත පසුබිමක, ශ්‍රී ලංකාව ලබාදුන් ප්‍රතිඥාවන් සැබෑ ආයතනික ප්‍රතිසංස්කරණ සහ නීතියේ ආධිපත්‍යය තහවුරු කිරීම දක්වා ප්‍රායෝගිකව ක්‍රියාත්මක වන්නේ කෙසේද යන්න පිළිබඳව ජාත්‍යන්තර ප්‍රජාවේ දැඩි අවධානය යොමුව තිබේ.
මුලාශ්‍ර :
UN warns Sri Lanka’s human rights reform momentum is losing steam - Pulse Line
Office of the United Nations High Commissioner for Human Rights (OHCHR) - Sri Lanka Country Reports
