එක්සත් ජාතීන්ගේ නියාමන ප්‍රතිපත්ති සහ ඉදිරි මෙහෙයුම් අභියෝග
කැරිබියන් දූපත් රාජ්‍යයක් වන හයිටියේ පවතින සන්නද්ධ කල්ලි මර්දනය කරමින් සාමය ස්ථාපිත කිරීම සඳහා ස්ථාපිත කර ඇති බහුපාර්ශ්වික ආරක්ෂක බලකාය (Gang Suppression Force - GSF) වෙත ශ්‍රී ලංකා ආරක්ෂක හමුදා සාමාජිකයන් සම්බන්ධ වීමත් සමඟ, ඊට අදාළ මානව හිමිකම් පූර්ව පරීක්ෂණ (Human Rights Vetting) ක්‍රමවේදයන් පිළිබඳව ජාත්‍යන්තර වශයෙන් පුළුල් කතිකාවක් නිර්මාණය වී තිබේ.
එක්සත් ජාතීන්ගේ ආරක්ෂක මණ්ඩලයේ 2793 යෝජනාව මඟින් ස්ථාපිත හයිටි ආධාරක කාර්යාලය (UNSOH) හරහා සැපයුම් සහ ප්‍රවාහන සහාය ලබන මෙම මෙහෙයුම, සාම්ප්‍රදායික 'නිල් හිස්වැසුම්' (Blue Helmet) හමුදාවක් නොවන අතර, එක්සත් ජාතීන්ගේ මානව හිමිකම් සුදුසුකම් සපුරාලීමේ නියාමනයන්ට (Human Rights Due Diligence Policy) යටත් වන යාන්ත්‍රණයකි.
හයිටි මෙහෙයුමේ වත්මන් වපසරිය
හයිටි අගනුවර ඇතුළු ප්‍රධාන නගර රැසක ප්‍රචණ්ඩ ක්‍රියා පාලනය කරමින් සාමාන්‍ය ජනජීවිතය සහ ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී ව්‍යුහය යථා තත්ත්වයට පත් කිරීම සඳහා ක්‍රියාත්මක මෙම බහුජාතික මෙහෙයුමට යුද හමුදා සෙබළුන් 900ක් සහ විශේෂ කාර්ය බලකායේ (STF) නිලධාරීන් 189ක් ඇතුළත් කණ්ඩායමක් ශ්‍රී ලංකාවෙන් සහභාගී වන බව ආරක්ෂක අමාත්‍යාංශ දත්ත පෙන්වා දෙයි.
මෙම භට පිරිස් අතරින් පළමු කණ්ඩායම පසුගිය ජූලි මාසයේදී පෝට්-ඕ-ප්‍රින්ස් වෙත ළඟා වූ අතර, අනතුරුව අගනුවරින් බැහැර ආටිබොනයිට් (Artibonite) ප්‍රදේශයේ මෙහෙයුම් පුළුල් කරමින් ගොනයිව්ස් (Gonaïves) වෙත ද බලඇණි අනුයුක්ත කර ඇත. ආරක්ෂක මණ්ඩලය මඟින් බලය පවරන ලද මෙම මෙහෙයුමේ වත්මන් කාලසීමාව සැප්තැම්බර් 30 වන දිනෙන් අවසන් වීමට නියමිතව ඇති පසුබිමක, එහි කාලය දීර්ඝ කිරීම පිළිබඳ සාකච්ඡා ද මේ වන විට ආරම්භ වී තිබේ.
පූර්ව පරීක්ෂණ යාන්ත්‍රණයේ පරිණාමය
සාමසාධක හමුදා සාමාජිකයන් ජාත්‍යන්තර මෙහෙයුම් සඳහා තෝරා ගැනීමේදී ක්‍රියාත්මක වන පූර්ව පරීක්ෂණ ක්‍රමවේදය දිගුකාලීන නීතිමය සහ තාක්ෂණික පදනමක් සහිත එකකි. 2016 වසරේ සිට එක්සත් ජාතීන්ගේ මානව හිමිකම් පිළිබඳ මහකොමසාරිස් කාර්යාලය (OHCHR) සහ ශ්‍රී ලංකා මානව හිමිකම් කොමිෂන් සභාව (HRCSL) එක්ව මෙම සුදුසුකම් සත්‍යාපනය කිරීමේ විශේෂිත ආකෘතියක් පවත්වාගෙන යනු ලැබීය.
කෙසේ වෙතත්, එම මෙහෙයුම් ක්ෂේත්‍රයේ මුහුණ දීමට සිදුවූ පරිපාලනමය අභියෝග සහ ක්ෂණික අවශ්‍යතා හේතුවෙන්, 2024 ජූනි මාසයේදී දේශීය මානව හිමිකම් කොමිසම එම ක්‍රියාවලියෙන් ඉවත් වීමට තීරණය කළේය. කොමිසම විසින් නිකුත් කරන ලද පසු විපරම් වාර්තාවක් මඟින් පෙන්වා දී තිබුණේ, මෙවැනි සංවේදී පරීක්ෂාවන් ස්වාධීනව පවත්වාගෙන යාම සඳහා පුළුල් ජාත්‍යන්තර සහයෝගීතාවයක අවශ්‍යතාව පවතින බවයි.
ජාත්‍යන්තර පාර්ශ්වයන්ගේ මත විමසුම් සහ ඉදිරි දැක්ම
වත්මන් හයිටි මෙහෙයුම සඳහා ශ්‍රී ලාංකික භට පිරිස් යෙදවීමේදී ක්‍රියාත්මක වූ අතරමැදි පරීක්ෂණ ක්‍රමවේදය රාජ්‍යතාන්ත්‍රික පරීක්ෂාවන් සහ අදාළ ආයතනික තොරතුරු මත පදනම් වූ බව වාර්තා වේ.
යැස්මින් සූකා සහ ෆ්‍රැන්සස් හැරිසන්
PassBlue වෙබ් අඩවියේ අදහස් දක්වමින් යැස්මින් සූකා සහ ෆ්‍රැන්සස් හැරිසන් පෙන්වා දෙන්නේ, සාමසාධක භටයන්ගේ විශ්වසනීයත්වය සහ මෙහෙයුමේ සාර්ථකත්වය තහවුරු කිරීම පිණිස සම්පූර්ණයෙන්ම ස්වාධීන හා විනිවිදභාවයෙන් යුතු පූර්ව පරීක්ෂණ ආයතනික රාමුවක පැවැත්ම අත්‍යවශ්‍ය සාධකයක් වන බවයි. විශේෂයෙන් යුනිසෙෆ් (UNICEF) වාර්තාවලට අනුව හයිටියේ ක්‍රියාත්මක සන්නද්ධ කණ්ඩායම් අතර බාලවයස්කරුවන් සැලකිය යුතු ප්‍රමාණයක් සිටින බැවින්, භට පිරිස්වල විනය සහ පූර්ව චර්යා ධර්ම පරීක්ෂාවන් ඉහළ ප්‍රමිතියකින් පැවතීම තීරණාත්මක සාධකයක් ලෙස ඔවුන් අවධාරණය කරයි.
එක්සත් ජාතීන්ගේ සංවිධානය සහ සාමාජික රටවල් ඉදිරියේදී සාකච්ඡා කරමින් පවතින්නේ, සාමසාධක දායකත්වය අඛණ්ඩව ලබා දෙන අතරම, ජාත්‍යන්තර පිළිගැනීමට ලක්වන විධිමත් පරීක්ෂණ ක්‍රමවේදයක් ආයතනගත කරන්නේ කෙසේද යන්න පිළිබඳවයි.
වැඩිදුර කියවීම සඳහා මූලාශ්‍ර:
PassBlue: Sri Lanka’s Peacekeepers Are Back in Haiti. A Vetting System Is Not.
Haiti Support Group: Concerns Regarding Peacekeeping Vetting Mechanisms
