*ඉන්ධන බලාගාර සඳහා වැයවන දැවැන්ත පිරිවැය කපාහරිමින් පිරිසිදු බලශක්තියෙන් ජාලය ස්ථාවර කිරීමේ දැවැන්ත සැලසුමක්
මෙරට පුනර්ජනනීය බලශක්ති භාවිතයේ නව හැරවුම් ලක්ෂයක් සනිටුහන් කරමින්, අනුරාධපුරයේ ඉදිකරන ලද මෙගාවොට් 10ක සහ මෙගාවොට් පැය 40ක ධාරිතාව සහිත බැටරි බලශක්ති ගබඩා පද්ධතිය (BESS) සැප්තැම්බර් 18 වැනිදා ජනාධිපති අනුර කුමාර දිසානායක ගේ ප්‍රධානත්වයෙන් ජාතික විදුලිබල පද්ධතියට නිල වශයෙන් එක් කෙරිණි.
මෙරට විදුලිබල පද්ධතිය නවීකරණය කරමින් පිරිසිදු බලශක්ති (Clean Energy) භාවිතය ඉහළ නැංවීම වෙනුවෙන් Storex පුද්ගලික සමාගමේ දායකත්වයෙන් මෙම ව්‍යාපෘතිය ස්ථාපනය කර තිබේ. සමරු ඵලකය නිරාවරණය කළ ජනාධිපතිවරයා අනතුරුව එම බැටරි ගබඩා පද්ධති පරිශ්‍රය නිරීක්ෂණය කළ අතර, එම ප්‍රදේශයේ තම්මැන්නාපුර විද්‍යාලයේ සිසුන් වෙනුවෙන් උපකරණ පරිත්‍යාගයක් සහ ශිෂ්‍යත්ව ප්‍රදානයක් ද සංකේතාත්මකව සිදු කරන ලදී.
දහවලේ විදුලිය රාත්‍රියට ඉතිරි කරගන්නා තාක්ෂණය
සාමාන්‍යයෙන් සූර්ය බලයෙන් දිවා කාලයේදී විදුලිය විශාල වශයෙන් ජනනය වන නමුත්, එලෙස නිපදවන අතිරික්ත විදුලිය ඒ මොහොතේම භාවිතයට නොගතහොත් අපතේ යාමේ අවදානමක් පවතී. මෙම බැටරි බලශක්ති ගබඩා පද්ධතිය (BESS) මඟින් සිදු කරන්නේ දිවා කාලයේ නිපදවෙන අතිරික්ත සූර්ය විදුලිය මහා පරිමාණ බැටරි පද්ධතියක ගබඩා කර තබාගෙන, රට තුළ විදුලි ඉල්ලුම උපරිම මට්ටමකට ළඟාවන රාත්‍රී කාලයේදී ජාතික විදුලි පද්ධතියට මුදා හැරීමයි.
මෙම ක්‍රමවේදය හරහා රාත්‍රී කාලයේ විදුලි ඉල්ලුම පියවීම සඳහා ඩීසල් සහ දැවි තෙල් වැනි මිල අධික ඛනිජ තෙල් භාවිතයෙන් විදුලිය නිපදවීමට රජයට සිදුවන අධික පිරිවැය සැලකිය යුතු ලෙස අවම කරගත හැකිය. එමෙන්ම විදුලිබල ජාලයේ ක්ෂණික විසන්ධිවීම් හෝ අස්ථාවරත්වයන් පාලනය කරමින් පද්ධතියේ සමබරතාවය රැක ගැනීමටද මෙය ප්‍රබල සහයෝගයක් සපයයි.
මෙගාවොට් 130ක ජාතික ගබඩා ජාලයක සමාරම්භය
මෙම අවස්ථාව Storex සමාගම විසින් දිවයින පුරා ක්‍රියාත්මක කිරීමට සැලසුම් කර ඇති මෙගාවොට් 130ක සහ මෙගාවොට් පැය 520ක සමස්ත ව්‍යාපෘතියේ පළමු අදියරයි. මෙවැනි බලශක්ති ගබඩා පද්ධති 13ක් රට පුරා ස්ථාපනය කිරීමට නියමිත අතර, ඉදිරි මාස කිහිපය ඇතුළත ඉතිරි ව්‍යාපෘතිද කඩිනමින් අවසන් කර ජාතික පද්ධතියට එක් කිරීමට පියවර ගෙන තිබේ.
ලංකාවේ ප්‍රමුඛ පුනර්ජනනීය බලශක්ති සමාගම් වන WindForce PLC සහ Vidullanka PLC හි හවුල්කාරීත්වයෙන් මෙම තාක්ෂණික ව්‍යාපෘතිය මෙහෙයවනු ලබයි.
බලශක්ති අමාත්‍යවරයාගේ පැහැදිලි කිරීම
මෙම අවස්ථාව අමතමින් වරාය, සිවිල් ගුවන් සේවා සහ බලශක්ති අමාත්‍ය අනුර කරුණාතිලක පෙන්වා දුන්නේ, රට තුළ දිවා කාලයේදී සූර්ය බලයෙන් මෙගාවොට් 3,000කට ආසන්න ප්‍රමාණයක් නිපදවෙන අතර එම වේලාවේ අවශ්‍යතාවය මෙගාවොට් 2,800ක් පමණ වන බවයි. කෙසේ වෙතත් රාත්‍රී කාලයේදී ඉල්ලුම මෙගාවොට් 3,100ක් දක්වා ඉහළ යන බවත්, ඉදිරියේදී ඇතිවිය හැකි කාලගුණික විපර්යාස හමුවේ එම ඉල්ලුම තවත් වැඩි විය හැකි බවත් ඔහු සඳහන් කළේය.
දිවා කාලයේ අතිරික්තය මෙතෙක් ගබඩා කර ගැනීමට නොහැකි වීම ප්‍රධාන ගැටලුවක්ව පැවති බව පෙන්වා දුන් අමාත්‍යවරයා, දැනටමත් ක්‍රියාත්මක මෙගාවොට් 160ක බැටරි ගබඩා ව්‍යාපෘති මෙම වසර නිමාවීමට පෙර පද්ධතියට එක් කිරීමට බලාපොරොත්තු වන බව පැවසීය. ඊට අමතරව තවත් මෙගාවොට් 400ක පමණ ධාරිතාවක් සඳහා ලංසු කැඳවීම් ආරම්භ කර ඇති අතර, 2027 වසරේ මුල් භාගය වන විට ඒවාද ජාතික පද්ධතියට එක්කිරීම රජයේ අපේක්ෂාව බව අමාත්‍යවරයා වැඩිදුරටත් කියා සිටියේය.
කුමාර ජයකොඩි, මහාචාර්ය සේන නානායක්කාර, භාග්‍ය ශ්‍රී හේරත් යන පාර්ලිමේන්තු මන්ත්‍රීවරු සහ පළාත් පාලන නියෝජිතයින්ද. බලශක්ති අමාත්‍යාංශයේ ලේකම් ජනාධිපති ජ්‍යෙෂ්ඨ අතිරේක ලේකම් රසල් අපොන්සු, අනුරාධපුර දිස්ත්‍රික් ලේකම් රංජිත් විමලසූරිය සහ බලශක්ති අමාත්‍යාංශයේ සහ සුනිත්‍ය බලශක්ති අධිකාරියේ නිලධාරීන් ඇතුළු රාජ්‍ය නිලධාරීන්ද, විදුලිබල මණ්ඩලයේ අනුප්‍රාප්තික සමාගම්හි සභාපතිවරුන් සහ ප්‍රධාන නිලධාරීන්ද, ස්ටෝර්එක්ස් (Storex) පුද්ගලික සමාගමේ අධ්‍යක්ෂ මංජුල පෙරේරා සහ එහි සාමාජිකයින් ඇතුළු පිරිසක් මෙම අවස්ථාවට එක්ව සිටියහ.
කාලීන සහ ජාත්‍යන්තර සන්දර්භය
ලෝකයේ බොහෝ රටවල් ගල් අඟුරු සහ ඛනිජ තෙල් ඉන්ධන මත යැපීම අවම කරමින් කාබන් විමෝචනය ශුන්‍ය කිරීමේ (Net Zero) ඉලක්ක කරා ගමන් කරමින් සිටී. එහෙත් සුළං සහ සූර්ය බලය යනු ස්වභාවික සාධක මත වෙනස් වන බලශක්ති ප්‍රභවයන් බැවින්, ඒවා සාර්ථකව පවත්වා ගැනීමට නම් බැටරි ගබඩා පද්ධති අත්‍යවශ්‍ය යටිතල පහසුකමක් ලෙස ජාත්‍යන්තර බලශක්ති නියෝජිතායතනය (IEA) පෙන්වා දෙයි.
ශ්‍රී ලංකාව සම්බන්ධයෙන් ගත්කල, ආනයනික ඛනිජ තෙල් මත විදුලි උත්පාදනයට දැරීමට සිදුවන ඩොලර් වැයවීම අවම කර ගැනීම ආර්ථික ස්ථායීතාවයට සෘජුවම බලපාන සාධකයකි. පරිසර හිතකාමී සහ පිරිවැය අඩු විදුලිය ලබාදීම මඟින් ජනතාවට සහනදායී මිලකට විදුලිය සැපයීමට මෙන්ම, රටේ සමස්ත බලශක්ති සුරක්ෂිතතාවය තහවුරු කර ගැනීමට මෙවැනි බැටරි බලශක්ති තාක්ෂණයන් දීර්ඝකාලීනව ඉවහල් වන බව පෙනී යයි.
