ජාත්‍යන්තර මූල්‍ය ප්‍රමිතීන් සහ මූලික අයිතිවාසිකම් අතර සමබරතාව රැකගැනීමේ අවශ්‍යතාව අවධාරණය කෙරේ
මුදල් විශුද්ධිකරණය සහ ත්‍රස්තවාදයට මුදල් සැපයීම වැළැක්වීම සඳහා වන ජාත්‍යන්තර ප්‍රමිතීන් (AML/CFT) ක්‍රියාත්මක කිරීමේදී, ශ්‍රී ලංකාව සම්මත කිරීමට අපේක්ෂිත නීති සහ හඳුන්වා දෙන නව ඩිජිටල් යටිතල පහසුකම් ඒකාබද්ධ වීමෙන් රටේ සිවිල් අවකාශයට සහ පුරවැසි පෞද්ගලිකත්වයට එල්ල විය හැකි අවදානම පිළිබඳව විශේෂඥ අවධානය යොමු වී තිබේ.
මූල්‍ය ක්‍රියාකාරී කාර්ය සාධක බලකායේ (FATF) සහ ආසියා පැසිෆික් කලාපීය කණ්ඩායමේ (APG) ශ්‍රී ලංකාව පිළිබඳ අන්‍යෝන්‍ය ඇගයීම් ක්‍රියාවලියට සමගාමීව, ශ්‍රී ලංකා සිවිල් සංවිධාන FATF ජාලය (Sri Lanka CSO FATF Network) විසින් ඉදිරිපත් කළ විශේෂ විකල්ප අධ්‍යයන වාර්තාවක් (Shadow Report) මඟින් මෙම කරුණු අනාවරණය කර ඇත.
එකිනෙක බැඳුණු නීති සහ ඩිජිටල් පද්ධති
වාර්තාව එළිදැක්වීමේ අවස්ථාවට එක්වෙමින් ඩිජිටල් සන්නිවේදන හා මාධ්‍ය විශ්ලේෂක ආචාර්ය සංජන හත්තොටුව පෙන්වා දෙන්නේ, තනි තනිව ගත් කල සාමාන්‍ය පෙනුමක් ඇති නීතිමය සහ තාක්ෂණික පියවරයන් එකට එකතු වූ විට පුළුල් නිරීක්ෂණ යාන්ත්‍රණයක් නිර්මාණය වීමේ ඉඩකඩක් පවතින බවයි.
යෝජිත රාජ්‍ය නොවන සංවිධාන ලියාපදිංචි කිරීමේ පනත් කෙටුම්පත, මාර්ගගත ක්‍රමවල සුරක්ෂිතභාවය පිළිබඳ පනත (Online Safety Act), ජාතික ඩිජිටල් හැඳුනුම්පත් ව්‍යාපෘතිය (Digital ID), දත්ත හුවමාරු ජාල සහ කෘත්‍රිම බුද්ධි (AI) තාක්ෂණයන් එකිනෙක අනුපූරකව ක්‍රියාත්මක වන විට පුරවැසියන්ගේ තොරතුරු සහ නිදහස පාලනය කිරීමේ විශාල බලයක් පද්ධතිය තුළ ගොඩනැගෙන බව ඔහු සඳහන් කරයි.
ජාත්‍යන්තර නිර්දේශ සහ බිම් මට්ටමේ යථාර්ථය
FATF හි 8 වැනි නිර්දේශය මඟින් අපේක්ෂා කරන්නේ ත්‍රස්තවාදයට මුදල් සැපයීමේ සැබෑ අවදානමක් පවතින ක්ෂේත්‍ර කෙරෙහි පමණක් අවධානය යොමු කරමින් සමානුපාතික පියවර ගැනීමයි. කෙසේ වෙතත්, එම ජාත්‍යන්තර ප්‍රමිතීන් නිසි ලෙස තේරුම් නොගෙන සමස්ත ලාභ නොලබන සහ ප්‍රජා සත්කාරක සංවිධාන කෙරෙහි පමණට වඩා දැඩි සීමා පැනවීමෙන් නීත්‍යානුකූල සමාජ සත්කාරක ක්‍රියාවලීන්ට බාධා එල්ල විය හැකි බව සිවිල් සංවිධාන ජාලය නිකුත් කළ වාර්තාවේ දැක්වේ.
විශේෂයෙන්ම, බැංකු පද්ධතිය මඟින් සිදුකරන අතිරේක පරික්ෂාවන් හේතුවෙන් අවදානමක් නොමැති සුළු පරිමාණ ප්‍රජා සංවිධානවලට පවා බැංකු පහසුකම් ලබාගැනීම අපහසු වී ඇති බවත්, එමඟින් මූල්‍ය ක්ෂේත්‍රයෙන් ඔවුන් කොන්වීමේ (Financial Exclusion) ප්‍රවණතාවක් මතුව ඇති බවත් වාර්තාව පෙන්වා දෙයි.
ආරක්ෂාව සහ ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදය අතර සමතුලිතතාව
ජාත්‍යන්තර මූල්‍ය ක්‍ෂේත්‍රයේ ශ්‍රී ලංකාවේ විශ්වසනීයත්වය සහ මූල්‍ය පාරදෘශ්‍යභාවය රැකගැනීම රටේ ආර්ථිකයට අත්‍යවශ්‍ය කාරණයක් වන අතරම, එම පියවරයන් මූලික මානව හිමිකම්, ප්‍රකාශනයේ නිදහස සහ පුරවැසි සුබසාධනයට බාධාවක් නොවන අයුරින් සමබර කරගැනීම ප්‍රතිපත්ති සම්පාදකයන්ගේ වගකීම බව විද්වත්හු පෙන්වා දෙති.
තාක්ෂණය සහ නීතිමය රාමු යාවත්කාලීන කිරීමේදී ස්වාධීන අධිකරණ අධීක්ෂණයක් සහ විනිවිදභාවයක් සහිත යාන්ත්‍රණයක් පැවතීම මෙවැනි ගැටලු මඟහරවා ගැනීමට ඇති ප්‍රධානතම විසඳුම ලෙස අදාළ වාර්තාව මඟින් අවධාරණය කර තිබේ.
වැඩිදුර කියවීම සඳහා මූලාශ්‍ර සබැඳි
FATF සිවිල් සමාජ සෙවණැලි වාර්තාව පිළිබඳ විස්තරය:
Neelan Tiruchelvam Trust - Civil Society Shadow Report Submission to FATF
ජාත්‍යන්තර NPO සන්ධානයේ වාර්තා සටහන:
Global NPO Coalition on FATF - Sri Lanka Mutual Evaluation Concerns
FATF නිල ශ්‍රී ලංකා ඇගයීම් ද්වාරය:
FATF Official Website - High-Risk and other monitored jurisdictions
