විදුලි බිලට භාවිත කාලය අනුව අලුත් මිලක්: ස්මාර්ට් මීටර් ලක්ෂ 3ක් පද්ධතියට

පුනර්ජනනීය බලශක්ති භාවිතය ඉහළ නැංවීම සහ පාරිභෝගික සාධාරණත්වය පිළිබඳ අවධානය


ශ්‍රී ලංකාවේ විදුලිබල ක්ෂේත්‍රය තුළ සැලකිය යුතු හා තීරණාත්මක වෙනසක් සිදු කරමින්, භාවිත කාලය මත පදනම් වූ (Time-of-Use - TOU) බිල්පත් ක්‍රමවේදය සහ ස්මාර්ට් මීටර් 300,000ක් හඳුන්වා දීමට රජය සූදානම් වෙමින් පවතී. මෙමඟින් පාරිභෝගිකයන් විදුලිය භාවිත කරන ආකාරය මෙන්ම ඒ සඳහා ගෙවීම් කරන ක්‍රමවේදය ද මූලික වශයෙන් වෙනස් වනු ඇතැයි අපේක්ෂා කෙරේ.

රටේ විදුලිබල බෙදාහැරීමේ ජාලය නවීකරණය කිරීම සහ ස්මාර්ට් ජාල (smart-grid) යටිතල පහසුකම් ශක්තිමත් කිරීම අරමුණු කරගනිමින්, ආසියා සංවර්ධන බැංකු (ADB) ණය මුදලක ඉතිරිව ඇති අරමුදල් භාවිත කරමින් ඇමරිකානු ඩොලර් මිලියන 12.5ක ව්‍යාපෘතියක් සඳහා අමාත්‍ය මණ්ඩල අනුමැතිය හිමි වී තිබේ.

මෙම මුලපිරීම පදනම් වී ඇත්තේ ශ්‍රී ලංකාවේ පුනර්ජනනීය බලශක්ති වැඩසටහනට සහාය වීම පිණිස 2024 ඔක්තෝබර් 21 වන දින අනුමත කරන ලද ඇමරිකානු ඩොලර් මිලියන 15ක ආසියා සංවර්ධන බැංකු පහසුකම මතය. මහා ඔය ජල විදුලි පොම්පාගාර සංවර්ධන ව්‍යාපෘතිය සූදානම් කිරීම සඳහා 2025 සැප්තැම්බර් මාසයේදී ඩොලර් මිලියන 2.5ක් වෙන් කිරීමෙන් පසු, ඉතිරි ඩොලර් මිලියන 12.5ක මුදල ස්මාර්ට් මීටර් යෙදවීම සඳහා මෙලෙස වෙන් කර ඇත.

විදුලිබල පද්ධතියේ හැසිරීම සහ පුනර්ජනනීය බලශක්ති ඒකාබද්ධතාව

මෙම තීරණයේ වැදගත්කම සාම්ප්‍රදායික විදුලි මීටර් වෙනුවට නව උපකරණයක් පිහිටුවීමෙන් ඔබ්බට විහිදේ. භාවිත කාලය මත පදනම් වූ ක්‍රමවේදයක් යටතේ, විදුලිය පරිභෝජනය කරන වේලාව අනුව එහි මිල වෙනස් වේ. මෙහි මූලික ප්‍රතිපත්තිමය අරමුණ වන්නේ උපරිම විදුලි ඉල්ලුම් පවතින කාල සීමාවන් තුළ අනවශ්‍ය ඉල්ලුම අවම කර ගැනීමට පාරිභෝගිකයන් දිරිමත් කිරීම සහ ජාලයේ අතිරේක ධාරිතාවන් පවතින වේලාවන් වෙත නම්‍යශීලී පරිභෝජනය යොමු කිරීමයි.

මෙය සාර්ථක වුවහොත්, ශ්‍රී ලංකාවට බලශක්ති ඉල්ලුම කළමනාකරණය කර ගැනීමට ප්‍රබල මෙවලමක් වනු ඇත. අමතර විදුලි උත්පාදන හා ජාල ධාරිතාවන් අඛණ්ඩව ඉදි කිරීමෙන් පමණක් ඉල්ලුම සපුරාලීමට උත්සාහ කරනවා වෙනුවට, පද්ධතියටම ඉල්ලුම ඇති වන වේලාවන් විධිමත් කිරීමට මෙමඟින් හැකියාව ලැබේ.

පුනර්ජනනීය බලශක්තිය පුළුල් වන පසුබිමක මෙය විශේෂයෙන් වැදගත් වේ.

නිදසුනක් ලෙස, සූර්ය බලශක්ති උත්පාදනය වැඩිම දිවා කාලයේදීය. වඩාත් බුද්ධිමත් විදුලි පද්ධතියක් මඟින් පුනර්ජනනීය බලශක්තිය ඇති විටෙක වැඩිපුර විදුලිය පරිභෝජනය කිරීමට පාරිභෝගිකයන් දිරිමත් කළ හැකි අතර, එමඟින් පිරිසිදු බලශක්ති භාවිතය ප්‍රශස්ත මට්ටමකට ගෙන ඒමටත් අනෙකුත් කාලවලදී ජාලය මත ඇති වන පීඩනය අවම කර ගැනීමටත් හැකි වේ.

ක්‍රියාත්මක කිරීමේ අභියෝග සහ නීතිමය පසුබිම

කෙසේ වෙතත්, මෙම යෝජිත ක්‍රියාවලිය ඉදිරියට ගෙන යාමේදී විවිධ ප්‍රායෝගික අභියෝග සහ ගැටලු මතු විය හැකිය. වසර දෙකක් තුළ මීටර් 300,000ක් ස්ථාපනය කිරීමට රජය සැලසුම් කර ඇති අතර, එයින් අදහස් වන්නේ වාර්ෂිකව මීටර් 150,000ක් පමණ පිහිටුවිය යුතු බවයි. එය සැලකිය යුතු සැපයුම් මෙහෙයුමකි. මෙහිදී ප්‍රසම්පාදන (procurement) ප්‍රමාදයන්, ස්ථාපන බාධක, එකිනෙකට නොගැලපෙන පද්ධති හෝ ප්‍රමාණවත් තාක්ෂණික සහයෝගයක් නොමැතිකම වැනි කරුණු නිසා ව්‍යාපෘතිය අපේක්ෂිත කාලසටහනෙන් පසුපසට යාමට ඉඩ ඇත.

පාරිභෝගික ප්‍රතිචාරය ද මෙම TOU බිල්පත් ක්‍රමයේ සාර්ථකත්වය තීරණය කරන ප්‍රධාන සාධකයකි. මිල ගණන් කාලය අනුව වෙනස් වන බව පමණක් නොව, පරිභෝජන රටාවන් වෙනස් කර ගැනීමෙන් තම විදුලි බිල අවම කර ගන්නේ කෙසේද යන්න පිළිබඳව පාරිභෝගිකයන් දැනුවත් කිරීම අත්‍යවශ්‍ය වේ. එබැවින්, ස්මාර්ට් ජාල තාක්ෂණයේ ප්‍රතිලාභ සාධාරණ ලෙස බෙදී යාම තහවුරු කිරීම රජය මුහුණ දෙන තවත් පුළුල් ප්‍රතිපත්තිමය අභියෝගයකි. ව්‍යාපාරික ආයතන සහ පහසුකම්ලත් කුටුම්භයන්ට තම පරිභෝජනය වෙනස් කර ගැනීමට වැඩි හැකියාවක් පැවතිය හැකි වුවද, නිශ්චිත දෛනික චර්යාවන්ට සීමා වූ සාමාන්‍ය පාරිභෝගිකයන්ට ඒ සඳහා ඇති අවස්ථා සීමිත විය හැක.

මෙම ඩොලර් මිලියන 12.5ක ව්‍යාපෘතිය ශ්‍රී ලංකාවේ විදුලිබල අංශයේ වැදගත් හැරවුම් ලක්ෂයක් වනු ඇත. එහෙත්, මෙහි සැබෑ සාර්ථකත්වය මැනිය යුත්තේ ස්ථාපනය කරන ලද මීටර් 300,000 සංඛ්‍යාවෙන් පමණක් නොව, එම මීටර් මඟින් වඩාත් කාර්යක්ෂම, නම්‍යශීලී සහ පුනර්ජනනීය බලශක්තියට ගැළපෙන විදුලිබල පද්ධතියක් නිර්මාණය වී තිබේද යන්න මතය.

වැඩිදුර කියවීම සඳහා:


Lanka News : Time-Of-Use Power Pricing to Reshape Sri Lanka’s Power Grid