දේශීය වෙළෙඳපොළේ ඉන්ධන මිල තීරණය වන ආකාරය, වරාය ගොඩබෑමේ සැබෑ පිරිවැය සහ ඛනිජ තෙල් ප්‍රසම්පාදන ක්‍රමවේදය සම්බන්ධයෙන් පාර්ලිමේන්තුවේදී ආණ්ඩු පාර්ශ්වය සහ විපක්ෂය අතර දැඩි මතගැටුමක් නිර්මාණය වී තිබේ. ගෝලීය වෙළෙඳපොළේ බොරතෙල් මිල උච්චාවචනය වන පසුබිමක මෙරට ඉන්ධන කළමනාකරණය නිසි තාක්ෂණික සැලසුමකට අනුව සිදුවන්නේද යන්න මේ වන විට දේශපාලන හා ආර්ථික ක්ෂේත්‍රවල ප්‍රමුඛ සාකච්ඡාව බවට පත්ව ඇත.
ගොඩබෑමේ පිරිවැය සහ ප්‍රකාශිත මිල ගණන් අතර පරතරය
විපක්ෂ නියෝජිතයින් පෙන්වා දෙන්නේ ආණ්ඩු පාර්ශ්වයේ ප්‍රකාශකයින් ඉදිරිපත් කරන ගොඩබෑමේ මිල ගණන් සහ වෙළෙඳපොළේ පවතින සැබෑ වියදම අතර පැහැදිලි පරස්පරයක් පවතින බවයි. ඩොලරයේ විකුණුම් මිල රුපියල් 330ක මට්ටමක පවතිද්දී, ආනයනික බොරතෙල් බැරලයක මිල පදනම් කරගෙන ලීටරයක වරාය ගොඩබෑමේ වියදම ගණනය කිරීමේදී ඉදිරිපත් වන සංඛ්‍යාලේඛන පිළිබඳව තාක්ෂණික ප්‍රශ්න මතුව තිබේ.
ලෝක වෙළෙඳපොළ වාසිය පාරිභෝගිකයාට නොලැබීමට ප්‍රධාන හේතුවක් ලෙස පෙන්වා දෙන්නේ ඉන්ධන මත පනවා ඇති අධික බදු බරයි. ඉන්ධන ලීටරයක් සඳහා අය කෙරෙන රුපියල් 50ක ස්ථාවර බද්ද සහ වැට් (VAT) බදු ප්‍රතිපත්තිය තාවකාලිකව සංශෝධනය කරන්නේ නම්, ජනතාවට සහනදායී මිලකට ඉන්ධන ලබාදිය හැකි බවට යෝජනා ඉදිරිපත් වෙයි.
දිගුකාලීන ටෙන්ඩර් වෙනුවට ක්ෂණික මිලදී ගැනීම්වලට යාම
ශ්‍රී ලංකා ඛනිජ තෙල් නීතිගත සංස්ථාව (CPC) අනුගමනය කළ ප්‍රසම්පාදන ක්‍රමවේදය සම්බන්ධයෙන්ද විවේචන එල්ල වේ. කලින් අඩු මිලකට සැලසුම් කර තිබූ දිගුකාලීන ස්ථාවර ටෙන්ඩර් (Term Tenders) වෙනුවට, ක්ෂණික හදිසි මිලදී ගැනීම් (Spot Purchasing) සඳහා යොමුවීම හේතුවෙන් මෙරට ආනයන වියදම අසාමාන්‍ය ලෙස ඉහළ ගොස් ඇති බව විපක්ෂය තර්ක කරයි.
වෙළෙඳපොළ දත්තයන්ට අනුව 2025 මුල් මාස අටේදී ඩොලර් බිලියන 2.5ක් වූ ඉන්ධන ආනයන වියදම, 2026 එම කාලසීමාව වන විට ඩොලර් බිලියන 4.5 දක්වා 61%කින් ඉහළ ගොස් තිබේ. ජාත්‍යන්තර මිල පහළ ගිය අවස්ථාවලදී පවා නිසි ලෙස තොග සංචිත (Buffer Stocks) පවත්වා ගැනීමට නොහැකිවීම මෙරට විදේශ විනිමය සංචිතවලට අනවශ්‍ය පීඩනයක් එල්ල කර ඇති බව නිරීක්ෂකයෝ පෙන්වා දෙති.
පෞද්ගලික සමාගම්වල සැපයුම් බිඳවැටීම සහ තෙල් සංස්ථාවේ බර
ඩොලර් පිටතට ගලායාම පාලනය කිරීමට සහ වෙළෙඳපොළ තරගකාරීත්වයක් ඇතිකිරීමට LIOC, Sinopec සහ RM Parks වැනි පෞද්ගලික සමාගම්වලට සිල්ලර වෙළෙඳපොළ විවෘත කළද, ඔවුන් ගිවිසුම්ගත පරිදි මාස තුනක ආරක්ෂිත සංචිත පවත්වා නොගැනීම ගැටලුවක් වී තිබේ.
පෞද්ගලික සමාගම් ප්‍රමාණවත් තොග ආනයනය නොකිරීම හේතුවෙන්, වෙළෙඳපොළ බෙදාහැරීමේදී තෙල් සංස්ථාව සතු පංගුව 53% සිට 84% දක්වා ඉහළ ගොස් ඇත. පෞද්ගලික අංශයේ පිරවුම්හල් ජාලය වෙතද තෙල් සංස්ථාව සතු තොග සැපයීමට සිදුවීම හරහා රාජ්‍ය ආයතනය දැඩි මූල්‍ය අර්බුදයකට මුහුණ දී සිටින බව අනාවරණය වේ.
ආර්ථික වර්ධනයට සහ ජීවන වියදමට එල්ල වන අවදානම
ලෝක බැංකු පුරෝකථනයන්ට අනුව ආර්ථික වර්ධන වේගය පහළ යන පසුබිමක, බලශක්ති සහ ප්‍රවාහන වියදම් ඉහළ යාම මෙරට කර්මාන්ත හා සුළු ව්‍යාපාර ක්ෂේත්‍රවලට බරපතල බලපෑමක් එල්ල කරයි. මෙම අර්බුදයට පිළියමක් ලෙස විනිවිදභාවයෙන් යුතු විගණනයක් සහිත මිල සූත්‍රයක් ක්‍රියාත්මක කිරීම සහ ප්‍රසම්පාදන ක්‍රියාවලිය විධිමත් කිරීම රජය හමුවේ ඇති ප්‍රධාන අභියෝගයකි.
වැඩිදුර තොරතුරු ඇතුළත් මූලාශ්‍ර සබැඳියක්
ශ්‍රී ලංකා ඛනිජ තෙල් නීතිගත සංස්ථාව (නිල මිල සටහන් සහ තොග විස්තර):
