රාජ්‍ය ආයතන සතු විශේෂඥ ඥානය හා බාහිර උපදේශනය අතර තුලනය පිළිබඳ නැවත විමසුමක්
ආසියානු සංවර්ධන බැංකුවේ (ADB) ඇමෙරිකානු ඩොලර් මිලියන 30 ක ණය ආධාර යටතේ ක්‍රියාත්මක වන තිරසර සංචාරක ක්ෂේත්‍ර සංවර්ධන වැඩසටහන (Sustainable Tourism Sector Development Program) වෙනුවෙන් රුපියල් මිලියන 173.86 ක උපදේශන සේවා කොන්ත්‍රාත්තුවක් ප්‍රදානය කිරීමට කැබිනට් අනුමැතිය හිමිව තිබේ.
දඹුල්ල, සීගිරිය සහ ත්‍රිකුණාමලය යන ප්‍රමුඛ සංචාරක කලාපවල යටිතල පහසුකම් පුළුල් කිරීම හා සංචාරක පහසුකම් නවීකරණය කිරීම මෙම ණය ව්‍යාපෘතියේ මූලික අරමුණයි. ප්‍රවාහන, මහාමාර්ග හා නාගරික සංවර්ධන අමාත්‍යාංශය ඉදිරිපත් කළ යෝජනාවකට අනුව, කැබිනට් මණ්ඩලය පත්කළ උපදේශන ප්‍රසම්පාදන කමිටුවේ නිර්දේශය මත මෙම සැලසුම් සැකසීම සහ ව්‍යාපෘති ක්‍රියාත්මක කිරීමේ සහාය දේශීය සමාගම් දෙකක එකමුතුවකට පවරා ඇත.
ප්‍රසම්පාදන ක්‍රියාවලිය සහ තේරී පත් වූ සමාගම්
ව්‍යාපෘති සැලසුම් සකස් කිරීම සඳහා මුලින් ආයතන 15 ක් අභිලාෂය පළ කිරීමේ (EOI) ලේඛන ඉදිරිපත් කර තිබූ අතර, ඉන් ආයතන හයක් කෙටි ලැයිස්තුගත කෙරිණි. අවසන් අදියරේදී පූර්ණ යෝජනා 5ක් ඇගයීමට ලක් කිරීමෙන් අනතුරුව, එකතු කළ අගය මත බද්ද (VAT) රහිතව රුපියල් මිලියන 173.86 ක මුදලකට ‘රිසෝසස් ඩිවෙලොප්මන්ට් කන්සල්ටන්ට්ස් (පුද්) සමාගම’ සහ ‘නොවෙල් ඉන්ටර්ඩිසිප්ලිනරි කන්සල්ටින්ග් එන්ටප්‍රයිස් (පුද්) සමාගම’ වෙත මෙම කොන්ත්‍රාත්තුව ලබාදීමට නිර්දේශ විය.
ජාත්‍යන්තර ණය කොන්දේසි සහ බාහිර උපදේශනයේ භූමිකාව
විශාල පරිමාණයේ සංකීර්ණ යටිතල පහසුකම් ව්‍යාපෘති සඳහා බහුපාර්ශ්වික ණය දෙන ආයතන (Multilateral Lenders) තාක්ෂණික සහ කළමනාකරණ ශක්‍යතා තහවුරු කිරීමට බාහිර විශේෂඥ දැනුම නිර්දේශ කිරීම සාමාන්‍ය ජාත්‍යන්තර ක්‍රමවේදයකි. ADB ප්‍රසම්පාදන මාර්ගෝපදේශ සහ පාරිසරික-සාමාජික සුරක්ෂිතතා (Safeguards) අනුකූලතාව පවත්වා ගැනීම සඳහා මෙවැනි උපදේශන සේවාවන් බොහෝවිට තාක්ෂණික අවශ්‍යතාවක් ලෙස ඉදිරිපත් කෙරේ.
කෙසේ වෙතත්, ඇතැම් ආර්ථික විචාරකයන් පෙන්වා දෙන්නේ ජාත්‍යන්තර ණය ගිවිසුමක පවතින අනිවාර්ය කොන්දේසි සහ රටක් වශයෙන් ස්වේච්ඡාවෙන් බාහිර පාර්ශ්වයන්ට පවරන (Outsource) කාර්යයන් අතර පැහැදිලි සීමාවක් හඳුනාගැනීම ප්‍රතිපත්තිමය වශයෙන් වැදගත් බවයි. විදේශ ණය බර කළමනාකරණය කරමින් සිටින පසුබිමක, මෙවැනි මහා පරිමාණ උපදේශන වියදම්වල සැබෑ ඵලදායිතාව කෙරෙහි වැඩි සැලකිල්ලක් යොමුවන්නේ එබැවිනි.
රාජ්‍ය ආයතනික විශේෂඥතාව සහ ක්ෂේත්‍රයේ යථාර්ථය
මෙම ව්‍යාපෘතිය ක්‍රියාත්මක වන කලාප හුදු ඉදිකිරීම් ක්ෂේත්‍රයකට පමණක් සීමා නොවේ. සීගිරිය සහ දඹුල්ල සංස්කෘතික උරුමයන්, පුරාවිද්‍යාත්මක වටිනාකම් සහ පරිසර කළමනාකරණය සමග බැඳී පවතින අතර, ත්‍රිකුණාමලය වෙරළබඩ සහ නාගරික පරිසර පද්ධති රැසක් ආවරණය කරයි.
ශ්‍රී ලංකාව සතුව පුරාවිද්‍යා දෙපාර්තමේන්තුව, ශ්‍රී ලංකා සංචාරක සංවර්ධන අධිකාරිය (SLTDA), මධ්‍යම සංස්කෘතික අරමුදල මෙන්ම නාගරික සංවර්ධන අධිකාරිය (UDA) වැනි අදාළ ක්ෂේත්‍ර සම්බන්ධයෙන් දශක ගණනාවක අත්දැකීම් ඇති විශේෂඥ ආයතන පද්ධතියක් පවතී. එම රාජ්‍ය ආයතනවල නිලධාරීන් සහ විශ්වවිද්‍යාල ආචාර්යවරුන්ගෙන් සැදුම්ලත් අන්තර්-විනය විශේෂඥ මණ්ඩලයක් හරහා මෙවැනි සැලසුම් සම්පාදනය කළ හැකිද යන්න ප්‍රතිපත්ති ක්ෂේත්‍රයේ සාකච්ඡාවට ලක්ව ඇති ප්‍රධාන කරුණකි.
රාජ්‍ය ආයතනවලට මෙවැනි මට්ටමේ සැලසුම් තනිව මෙහෙයවීමට තාක්ෂණික හෝ ව්‍යුහාත්මක දුෂ්කරතා පවතින්නේ නම්, ආයතන තුළම එම හැකියාවන් (Institutional Capacity) වර්ධනය කිරීම දීර්ඝකාලීන ආයෝජනයක් ලෙස සැලකෙන බව විද්වත් මතයයි. බාහිර උපදේශන සමාගම් හරහා කෙටිකාලීන වාර්තා සකස් කෙරුණද, දැනුම රාජ්‍ය පද්ධතිය තුළට සංක්‍රමණය (Knowledge Transfer) නොවන්නේ නම් සෑම ව්‍යාපෘතියකදීම බාහිර උපදේශනය මතම යැපීමට සිදුවන බව නිරීක්ෂණය වේ.
විනිවිදභාවය සහ ඉදිරි පියවර
රාජ්‍ය මූල්‍ය විනය සහ විනිවිදභාවය ආරක්ෂා කරගැනීම සඳහා, අදාළ උපදේශන කොන්ත්‍රාත්තුව මගින් අපේක්ෂිත සවිස්තරාත්මක කාර්ය පරාසය (Terms of Reference), ඉලක්කගත ප්‍රතිඵල සහ ADB ණය කොන්දේසි පිළිබඳ පුළුල් තොරතුරු මහජන අවධානයට ලක්වීම යහපාලන භාවිතයන් ශක්තිමත් කිරීමට හේතු වනු ඇත.
මුලාශ්‍රය :
ADB Tourism Loan Faces Fresh Rs.174 Million Consultancy Scrutiny
