දත්ත සුරක්ෂිතතාව සහ රැකියා වෙළඳපොළ රැකගැනීමට ශ්‍රී ලංකාව ද සූදානම් විය යුතු කාලය එළඹෙයි
කෘත්‍රිම බුද්ධි (AI) තාක්ෂණයේ සිදුවන ශීඝ්‍ර දියුණුවත් සමඟ, එම පද්ධතිවල පාලනය සහ ආරක්ෂණ ක්‍රමවේද පිළිබඳව ලෝකයේ ප්‍රමුඛ පෙළේ පර්යේෂකයන් සහ තාක්ෂණ සමාගම් අතර දැඩි සංවාදයක් නිර්මාණය වෙමින් පවතී. මිනිස් බුද්ධිය ඉක්මවා යන ‘සාමාන්‍ය කෘත්‍රිම බුද්ධිය’ හෙවත් AGI (Artificial General Intelligence) කරා ළඟාවීමේ තරගය තීව්‍ර වීමත් සමඟ, තාක්ෂණික දියුණුවට සමගාමීව සුදුසු නියාමනයන් සහ ආරක්ෂණ වැටකඩොලු ස්ථාපිත කිරීමේ වැදගත්කම පිළිබඳව ක්ෂේත්‍රයේ ප්‍රවීණයන්ගේ අවධානය යොමුව තිබේ.
තාක්ෂණික තරගය සහ පාලනය පිළිබඳ මතභේදය
ලොව ප්‍රමුඛ තාක්ෂණික සමාගම් නවීන කෘත්‍රිම බුද්ධි මාදිලි වේගයෙන් වෙළඳපොළට නිකුත් කරමින් සිටින පසුබිමක, ඇතැම් පර්යේෂකයින් පෙන්වා දෙන්නේ පද්ධතිවල හැකියාවන් වර්ධනය වන වේගයට වඩා ඒවා නිරීක්ෂණය කිරීමේ සහ පාලනය කිරීමේ යාන්ත්‍රණයන් මන්දගාමී වී ඇති බවයි.
පද්ධතිවලට ස්වාධීනව තීරණ ගැනීමේ හෝ පරිගණක කේත ලිවීමේ හැකියාව ලැබීමත් සමඟ, සයිබර් ආරක්ෂාව සහ දත්තවල රහස්‍යභාවය පිළිබඳ නව අභියෝග රැසක් මතුවෙමින් තිබේ. මේ හේතුවෙන්, AI තාක්ෂණ සංවර්ධනයේ යම් සංයමයක් සහ විනිවිදභාවයක් අවශ්‍ය බවට එක් පාර්ශ්වයක් තර්ක කරන අතර, අනෙක් පාර්ශ්වය පවසන්නේ ආර්ථික ඵලදායිතාව සහ ගෝලීය තාක්ෂණික නායකත්වය පවත්වා ගැනීමට මෙම තරගය අඛණ්ඩව ඉදිරියට ගෙන යා යුතු බවයි.
ආයෝජන ප්‍රවාහය සහ ආර්ථික පරිවර්තනය
තාක්ෂණික අවදානම් පිළිබඳ විවාද පවතින නමුත්, ගෝලීය වෙළඳපොළ තුළ AI සඳහා පවතින ඉල්ලුම හෝ ඒ ආශ්‍රිත ආයෝජන අඩුවීමේ ලකුණක් මෙතෙක් දක්නට නොමැත. මහා පරිමාණ තාක්ෂණ සමාගම්වල වටිනාකම් වාර්තාගත මට්ටමින් ඉහළ යමින් පවතින අතර, කාර්යක්ෂමතාව ඉහළ නැංවීම සඳහා ලොව පුරා කර්මාන්ත ශාලා, බැංකු සහ සේවා අංශ AI පද්ධති වැළඳගනිමින් සිටී.
කෙසේ වෙතත්, මෙම පද්ධති මඟින් සිදුකෙරෙන කාර්යයන්හි නිරවද්‍යතාව සහ ආරක්ෂාව තහවුරු නොකර මහා පරිමාණයෙන් යොදවා ගැනීම හරහා මූල්‍ය සහ තොරතුරු පද්ධතිවලට විය හැකි බලපෑම් සුළුපටු නොවන බවට ආර්ථික විද්‍යාඥයෝ පෙන්වා දෙති.
ගෝලීය නියාමන ප්‍රයත්න
යුරෝපා සංගමය ‘AI පනත’ (EU AI Act) වැනි පුළුල් නීතිමය රාමු හරහා තාක්ෂණය පාලනය කිරීමට මුල්පියවර තබා ඇති අතර, එක්සත් ජනපදය සහ චීනය ද තම තමන්ගේ ජාතික ආරක්ෂක සහ ආර්ථික උපායමාර්ගවලට අනුකූල වන පරිදි නීතිමය රෙගුලාසි සකස් කරමින් පවතී. තාක්ෂණික පාලනය පිළිබඳ ගෝලීය එකඟතාවක් නොමැති වීම නිසා ඉදිරියේදී සයිබර් අවකාශයේ ආරක්ෂාව පිළිබඳ ගැටලු වඩාත් සංකීර්ණ විය හැකි බව විදෙස් විචාරකයින්ගේ අදහසයි.
ශ්‍රී ලංකාවට වන බලපෑම සහ සූදානම
මෙම ගෝලීය ප්‍රවණතාව ශ්‍රී ලංකාව වැනි සංවර්ධනය වෙමින් පවතින ආර්ථිකයකට ප්‍රධාන ක්ෂේත්‍ර කිහිපයකින් සෘජුවම බලපායි:
| තොරතුරු තාක්ෂණ (IT/BPO) සේවා අංශය:
තාක්ෂණික තරගය සහ පාලනය පිළිබඳ මතභේදය
ලොව ප්‍රමුඛ තාක්ෂණික සමාගම් නවීන කෘත්‍රිම බුද්ධි මාදිලි වේගයෙන් වෙළඳපොළට නිකුත් කරමින් සිටින පසුබිමක, ඇතැම් පර්යේෂකයින් පෙන්වා දෙන්නේ පද්ධතිවල හැකියාවන් වර්ධනය වන වේගයට වඩා ඒවා නිරීක්ෂණය කිරීමේ සහ පාලනය කිරීමේ යාන්ත්‍රණයන් මන්දගාමී වී ඇති බවයි.
පද්ධතිවලට ස්වාධීනව තීරණ ගැනීමේ හෝ පරිගණක කේත ලිවීමේ හැකියාව ලැබීමත් සමඟ, සයිබර් ආරක්ෂාව සහ දත්තවල රහස්‍යභාවය පිළිබඳ නව අභියෝග රැසක් මතුවෙමින් තිබේ. මේ හේතුවෙන්, AI තාක්ෂණ සංවර්ධනයේ යම් සංයමයක් සහ විනිවිදභාවයක් අවශ්‍ය බවට එක් පාර්ශ්වයක් තර්ක කරන අතර, අනෙක් පාර්ශ්වය පවසන්නේ ආර්ථික ඵලදායිතාව සහ ගෝලීය තාක්ෂණික නායකත්වය පවත්වා ගැනීමට මෙම තරගය අඛණ්ඩව ඉදිරියට ගෙන යා යුතු බවයි.
ආයෝජන ප්‍රවාහය සහ ආර්ථික පරිවර්තනය
තාක්ෂණික අවදානම් පිළිබඳ විවාද පවතින නමුත්, ගෝලීය වෙළඳපොළ තුළ AI සඳහා පවතින ඉල්ලුම හෝ ඒ ආශ්‍රිත ආයෝජන අඩුවීමේ ලකුණක් මෙතෙක් දක්නට නොමැත. මහා පරිමාණ තාක්ෂණ සමාගම්වල වටිනාකම් වාර්තාගත මට්ටමින් ඉහළ යමින් පවතින අතර, කාර්යක්ෂමතාව ඉහළ නැංවීම සඳහා ලොව පුරා කර්මාන්ත ශාලා, බැංකු සහ සේවා අංශ AI පද්ධති වැළඳගනිමින් සිටී.
කෙසේ වෙතත්, මෙම පද්ධති මඟින් සිදුකෙරෙන කාර්යයන්හි නිරවද්‍යතාව සහ ආරක්ෂාව තහවුරු නොකර මහා පරිමාණයෙන් යොදවා ගැනීම හරහා මූල්‍ය සහ තොරතුරු පද්ධතිවලට විය හැකි බලපෑම් සුළුපටු නොවන බවට ආර්ථික විද්‍යාඥයෝ පෙන්වා දෙති.
ගෝලීය නියාමන ප්‍රයත්න
යුරෝපා සංගමය ‘AI පනත’ (EU AI Act) වැනි පුළුල් නීතිමය රාමු හරහා තාක්ෂණය පාලනය කිරීමට මුල්පියවර තබා ඇති අතර, එක්සත් ජනපදය සහ චීනය ද තම තමන්ගේ ජාතික ආරක්ෂක සහ ආර්ථික උපායමාර්ගවලට අනුකූල වන පරිදි නීතිමය රෙගුලාසි සකස් කරමින් පවතී. තාක්ෂණික පාලනය පිළිබඳ ගෝලීය එකඟතාවක් නොමැති වීම නිසා ඉදිරියේදී සයිබර් අවකාශයේ ආරක්ෂාව පිළිබඳ ගැටලු වඩාත් සංකීර්ණ විය හැකි බව විදෙස් විචාරකයින්ගේ අදහසයි.
ශ්‍රී ලංකාවට වන බලපෑම සහ සූදානම
මෙම ගෝලීය ප්‍රවණතාව ශ්‍රී ලංකාව වැනි සංවර්ධනය වෙමින් පවතින ආර්ථිකයකට ප්‍රධාන ක්ෂේත්‍ර කිහිපයකින් සෘජුවම බලපායි:
| තොරතුරු තාක්ෂණ (IT/BPO) සේවා අංශය:
ශ්‍රී ලංකාවේ ප්‍රධාන විදේශ විනිමය උපයන ක්ෂේත්‍රයක් වන තොරතුරු තාක්ෂණ සහ ව්‍යාපාර ක්‍රියාවලි බාහිරකරණ (BPO) අංශයේ මූලික මට්ටමේ රැකියා AI ස්වයංක්‍රීයකරණය හමුවේ වෙනස්කම්වලට ලක්වීමේ හැකියාවක් පවතී. එබැවින් දේශීය ශ්‍රම බලකාය නවීන තාක්ෂණයට සරිලන පරිදි ඉහළ කුසලතාවලින් (Upskilling) සන්නද්ධ කිරීම අත්‍යවශ්‍ය වේ.
| සයිබර් ආරක්ෂාව සහ දත්ත පනත:
ශ්‍රී ලංකාව දැනටමත් පුද්ගලික දත්ත ආරක්ෂණ පනත (Data Protection Act) බලාත්මක කරමින් සිටින අතර, ජාත්‍යන්තර මට්ටමේ කෘත්‍රිම බුද්ධි අවභාවිතයන් සහ සයිබර් ප්‍රහාරවලින් රටේ මූල්‍ය හා රාජ්‍ය තොරතුරු පද්ධති ආරක්ෂා කරගැනීම සඳහා ජාතික සයිබර් ආරක්ෂණ ප්‍රතිපත්තිය ශක්තිමත් කිරීමේ අවශ්‍යතාව ඉස්මතු වේ.
| ආර්ථික ඵලදායිතාව:
සුළු හා මධ්‍ය පරිමාණ ව්‍යාපාර සඳහා AI මෙවලම් යොදාගැනීමෙන් කාර්යක්ෂමතාව ඉහළ නැංවිය හැකි වුවද, ඩිජිටල් සාක්ෂරතාව සහ තාක්ෂණික යටිතල පහසුකම් පුළුල් කිරීම ඒ සඳහා පූර්ව කොන්දේසියක් වනු ඇත.
තාක්ෂණික දියුණුවත් සමඟ නිර්මාණය වන නව අවස්ථා අත්පත් කරගන්නා අතරතුර, ඊට අදාළ ආරක්‍ෂිත මෙන්ම නෛතික රාමු සකස් කරගැනීම ඉදිරි අනාගතය වෙනුවෙන් තීරණාත්මක වනු ඇත.
වැඩිදුර කියවීම සඳහා මූලාශ්‍ර:
Ten days that changed the course of AI:
යුරෝපා සංගමයේ කෘත්‍රිම බුද්ධි නියාමන පනත පිළිබඳ විස්තර:
https://
AI ආරක්ෂාව සහ ආචාරධර්ම පිළිබඳ යුනෙස්කෝ (UNESCO) නිර්දේශ:
https://www.unesco.org/en/
ශ්‍රී ලංකා පරිගණක හදිසි ප්‍රතිචාර සංසදය (Sri Lanka CERT) - සයිබර් ආරක්ෂණ මාර්ගෝපදේශ:
https://www.cert.gov.lk/
