පිටතින් බලන විට රටේ ආර්ථිකය ක්‍රමයෙන් යථා තත්ත්වයට පත්වන ලකුණු පෙනෙන්නට තිබේ. වෙළෙඳපොළේ බඩු භාණ්ඩ විකිණීම සහ ව්‍යාපාරවල ආදායම් වේගයෙන් ඉහළ යන බවක් ද දකින්නට ලැබේ. නමුත් මතුපිටින් පෙනෙන මේ සුබවාදී චිත්‍රය ඇතුළත, මෙරට ප්‍රධාන පෙළේ සමාගම් දැඩි මූල්‍ය අර්බුදයක පැටලෙමින් සිටින බවක් නවතම දත්ත පිරික්සීමේදී අනාවරණය වේ.
මහ බැංකුව නිකුත් කළ ‘මූල්‍ය ස්ථායිතා විමසුම’ වාර්තාවට අනුව, කොළඹ කොටස් වෙළෙඳපොළේ ලියාපදිංචි මුදල් නොවන ප්‍රධාන සමාගම්වලින් 37.7%කටම තමන් උපයන ලාභයෙන් ණය පොලිය පියවා ගැනීමට නොහැකි වී තිබේ. පසුගිය වසරේ එම අගය පැවතියේ 33.8%ක් ලෙසය.
කොළඹ කොටස් වෙළෙඳපොළේ සමාගම් 204ක මූල්‍ය ක්‍රියාකාරිත්වය අධ්‍යයනය කරමින් මහ බැංකුව මෙම තක්සේරුව ඉදිරිපත් කර ඇත.
ආදායම වැඩි වුණත් ලාභය දියවී ගියේ කොහොමද?
සාමාන්‍යයෙන් වෙළෙඳාම වැඩි වන විට ලාභය වැඩි විය යුතුය. මෙවර සිදුව ඇත්තේ ඊට හාත්පසින්ම වෙනස් දෙයකි.
* සමාගම්වල මුළු ආදායම 22%කින් ඉහළ ගියේය.
* සමාගම් අතුරින් 67%කට වැඩි ප්‍රමාණයක් තම ආදායම් වර්ධනය කරගෙන තිබිණි.
* එහෙත්, එම සමාගම් ලැබූ ශුද්ධ ලාභය රුපියල් බිලියන 146 සිට රුපියල් බිලියන 137 දක්වා 6.1%කින් පහත වැටුණි.
ආදායම් වැඩිවීමෙන් ලැබුණු රුපියල් බිලියන 199ක අතිරේක මුදලින් රුපියල් බිලියන 152ක්ම වැයවී ඇත්තේ නිෂ්පාදන හා සේවා වියදම් (Cost of Sales) පියවීමටය. ඊට අමතරව ප්‍රවාහන, බෙදාහැරීම් සහ පරිපාලන වියදම් වෙනුවෙන් තවත් රුපියල් බිලියන 52ක් වැයවී තිබේ.
අමුද්‍රව්‍ය මිල, විදුලි හා බලශක්ති ගාස්තු, ප්‍රවාහන වියදම් ඉහළ යාම හේතුවෙන් වෙළෙඳාම වැඩි වුවද ව්‍යාපාර අතට ඉතිරිවන මුදල සීඝ්‍රයෙන් හීන වී ඇත.
ඉහළ පොලී අනුපාත සහ බැංකු පද්ධතියට එන තර්ජනය
මෙම අර්බුදය තවත් තීව්‍ර කර ඇත්තේ ණය සඳහා ගෙවීමට සිදුව ඇති ඉහළ පොලී පිරිවැයයි. උපයන මෙහෙයුම් ලාභයට වඩා වැඩි පොලියක් බැංකුවලට ගෙවීමට සිදුවන විට සමාගම්වල පැවැත්ම අවදානමක වැටේ.
මූල්‍ය විශ්ලේෂකයන් පෙන්වා දෙන පරිදි, සමාගම්වලට ණය පියවා ගැනීමට නොහැකි වුවහොත් එහි ඍජු බලපෑම එල්ල වන්නේ රටේ වාණිජ බැංකු පද්ධතියටයි. ව්‍යාපාරික ණය අක්‍රිය ණය (NPLs) බවට පත්වීමේ අවදානමක් මින් නිර්මාණය විය හැකිය.
ක්ෂේත්‍ර මට්ටමේ වෙනස්කම්
මෙම ආර්ථික පීඩනය සෑම ක්ෂේත්‍රයකටම එක ලෙස බලපා නැත.
1- මෝටර් රථ ක්ෂේත්‍රය: වාහන ආනයන සීමා ලිහිල් කිරීමත් සමඟ ඉහළම ආදායම් වර්ධනයක් (138.9%) වාර්තා කළේය.
2- විදුලිබල හා බලශක්ති: භූ-දේශපාලනික බලපෑම් සහ ගෝලීය බලශක්ති මිල වෙනස්වීම් හමුවේ ස්ථාවර ආදායමක් ලැබීය.
3- ඉදිකිරීම් සහ ඉංජිනේරු: ආදායම් වර්ධනයක් සටහන් කිරීමට අපොහොසත් වූ එකම ප්‍රධාන ක්ෂේත්‍රය බවට පත්විය.
මෙහිදී සමස්ත ලාභය පහත වැටීමට ප්‍රධාන වශයෙන් බලපා ඇත්තේ රටේ දැවැන්ත සමාගම් කිහිපයක ලාභය සැලකිය යුතු ලෙස බිඳවැටීමයි. මධ්‍ය පරිමාණ සමාගම්වලින් අඩකට වැඩි ප්‍රමාණයක් සුළු වශයෙන් හෝ ලාභ වර්ධනයක් රඳවා ගැනීමට සමත්ව තිබේ.
ඉදිරි මාවත
ආර්ථිකය යථා තත්ත්වයට පත්වෙමින් තිබුණද, ආයතනික මට්ටමේ මූල්‍ය ස්ථාවරත්වය තවමත් බිඳෙනසුලු මට්ටමක පවතින බව මෙම දත්ත පැහැදිලි කරයි. ආදායම් ඉහළ ගිය පමණින් ව්‍යාපාර සුරක්ෂිත නොවන අතර, වියදම් පාලනය සහ ණය කළමනාකරණය විධිමත් කර නොගතහොත් ඉදිරියේදී ආයතනික අර්බුදයක් මතුවීමේ ඉඩකඩ පවතින බව ආර්ථික විශේෂඥයෝ පෙන්වා දෙති.
වැඩිදුර කියවීම් සහ මූලාශ්‍ර:
ලංකා නිව්ස් - Sri Lanka’s Corporate Profits Plunge as Debt Servicing Risks Escalate