බදු දැල පළල් වෙයි: ඉලක්ක සපුරාගැනීමේ නව අභියෝගය

ගොනු ලක්ෂ 12 ඉක්මවයි: ලියාපදිංචිය සැබෑ ආදායමක් බවට පත්වෙයිද?


ශ්‍රී ලංකාවේ දේශීය ආදායම් දෙපාර්තමේන්තුව (IRD) 2026 වසර සඳහා නියමිත බදු ආදායම් ඉලක්කය කරා සාර්ථක ප්‍රගතියක් වාර්තා කරමින් සිටින බව නිවේදනය කරයි. කෙසේ වෙතත්, බදු ගෙවන්නන්ගේ ලියාපදිංචිය වේගයෙන් ඉහළ ගියද, එම ව්‍යාප්තිය දිගුකාලීන මෙන්ම තිරසාර රාජ්‍ය ආදායමක් බවට පරිවර්තනය කර ගැනීම ඉදිරියේ ඇති ප්‍රධාන අභියෝගය බවට පත්ව තිබේ.

දේශීය ආදායම් දෙපාර්තමේන්තුවේ බදු ප්‍රතිපත්ති සහ නීති කොමසාරිස් නන්දන කුමාර සඳහන් කළේ, 2026 වසර සඳහා අපේක්ෂිත රුපියල් බිලියන 2,402ක සමස්ත ඉලක්කයෙන් 61%ක් පමණ මේ වන විටත් උපයා ගැනීමට දෙපාර්තමේන්තුව සමත්ව ඇති බවයි. මෙය පසුගිය වසරේ අදාළ කාලසීමාවට සාපේක්ෂව ආසන්න වශයෙන් 16%ක වර්ධනයක් පෙන්නුම් කරයි.

ලිපිගොනු ලක්ෂ 12 ඉක්මවූ බදු පදනම

දැනට පවතින බදු ගෙවන්නන්ගෙන් අයකර ගන්නා ආදායමට අමතරව, පුද්ගලයන් සහ ව්‍යාපාර බදු පද්ධතිය තුළට අලුතින් එක්කර ගැනීමට ගත් ක්‍රියාමාර්ග මෙම ප්‍රගතියට සෘජුව දායක වී ඇත.

කොමසාරිස්වරයාට අනුව, මේ වන විට විවෘත කර ඇති පුද්ගල ආදායම් බදු ලිපිගොනු (Individual income tax files) සංඛ්‍යාව මිලියන 1.2ක් හෙවත් ලක්ෂ 12 ඉක්මවයි. මීට ස්වේච්ඡාවෙන් ඉදිරිපත් වූ පුද්ගලයන් මෙන්ම අනිවාර්ය නීතිමය විධිවිධාන යටතේ ලියාපදිංචි වූවන් ද ඇතුළත් වේ. මීට අමතරව, ආයතනික මට්ටමින් ලියාපදිංචි වී ඇති සමාගම් සංඛ්‍යාව 130,000කට අධිකය.

ලියාපදිංචිය සහ සැබෑ බදු ආදායම අතර වෙනස

විධිමත් බදු පදනම පුළුල් කිරීමේ සාධනීය පියවරක් ලෙස මෙම ලියාපදිංචි කිරීම් සැලකිය හැකි වුවද, ආර්ථික ක්‍රියාකාරකම් සැබෑ රාජ්‍ය ආදායමක් බවට පත්කිරීමේ පළමු පියවර පමණක් එය වන බව ආර්ථික විශ්ලේෂකයෝ පෙන්වා දෙති.

බදු ලිපිගොනුවක් විවෘත වූ පමණින්ම රජයට ඍජු බදු ආදායමක් හිමි නොවේ. සැබෑ ආදායම තීරණය වන්නේ:

| බදු ගෙවිය යුතු සැබෑ ආදායම් සීමාව ඉක්මවීම (Taxable income)
| නීතිමය වගකීම් නිසි පරිදි අවබෝධ කර ගැනීම
| බදු වාර්තා නිසි කලට ගොනු කිරීම සහ අනුකූලතාව (Compliance)
| බදු ගෙවිය යුතු ආදායම් නිවැරදිව හඳුනාගෙන එකතු කර ගැනීමට බදු පරිපාලනයට ඇති තාක්ෂණික හා නීතිමය හැකියාව මතය.


ඉදිරි ගමන සහ තිරසාර ආදායම් පදනම

සීමිත බදු ගෙවන්නන් පිරිසක් මත පමණක් යැපීමෙන් මිදී, සමස්ත ආර්ථික ක්‍රියාකාරකම් ආවරණය වන පරිදි බදු පදනම පුළුල් කිරීම රජයේ මූල්‍ය ස්ථාවරත්වයට මෙන්ම බදු ක්‍රමයේ සාධාරණත්වයට ද හේතු වේ. බදු ගෙවිය යුතු ආදායම් සීමාව ඉක්මවන ඕනෑම අයෙකු ස්වේච්ඡාවෙන් ලියාපදිංචි වී බදු ගෙවීම පැහැර නොහැරීම මේ යටතේ අතිශය වැදගත් බව නන්දන කුමාර අවධාරණය කළේය.

වසරේ ඉතිරි කාලසීමාව තුළ අපේක්ෂිත ඉලක්කය සපුරා ගැනීමට මාසික ආදායම් එකතු කිරීමේ වේගය අඛණ්ඩව පවත්වා ගැනීම අත්‍යවශ්‍ය වේ. අවසාන වශයෙන්, ශ්‍රී ලංකාවේ බදු ප්‍රතිසංස්කරණවල සාර්ථකත්වය මනිනු ලබන්නේ විවෘත කරන ලිපිගොනු ප්‍රමාණයෙන් පමණක් නොව, එමගින් රට වෙනුවෙන් ජනනය වන සැබෑ සහ විශ්වාසදායක ආදායම් පදනම මතය.

මුලාශ්‍රය :

Sri Lanka’s Tax Net Expands, But Revenue Gains Face Test