*ඩිජිටල් යුගයේ 'කොටු කැපීමේ' උවදුර සහ රාජ්‍ය ආදායම් ආරක්ෂා කර ගැනීමේ අත්‍යවශ්‍යතාව
ශ්‍රී ලංකාවේ ලොතරැයි කර්මාන්තය මේ වන විට සාම්ප්‍රදායික මුද්‍රණ ක්‍රියාවලියේ සිට නවීන ඩිජිටල් වේදිකා කරා විකාශනය වෙමින් පවතී. ජාතික ලොතරැයි මණ්ඩලය (NLB) සහ සංවර්ධන ලොතරැයි මණ්ඩලය (DLB) විසින් පවත්වාගෙන යනු ලබන මෙම පද්ධතීන් තුළ, ලග්න වාසනා, අද කෝටිපති වැනි ජනප්‍රිය ලොතරැයිපත් මෙන්ම නවීන අන්තර්ජාල අලෙවිකරණ ක්‍රමවේදයන්ද ඒකාබද්ධ කර ඇත. කෙසේ වෙතත්, තාක්ෂණික දියුණුවත් සමඟම මෙතෙක් පැවති අවදානම් සහගත සාධකයන්ගේ ස්වභාවයද වෙනස් වෙමින් පවතින බව පෙනෙන්නට තිබේ.
නවීන තාක්ෂණය හා ප්‍රසම්පාදන ක්‍රියාවලියේ විනිවිදභාවය
ලොතරැයි කර්මාන්තය ඩිජිටල්කරණය වීම යනු යන්ත්‍ර සූත්‍ර සහ මෘදුකාංග පද්ධතීන් කෙරෙහි වැඩි විශ්වාසයක් තැබීමකි. මීට පෙර ලොතරැයි පතක ආරක්ෂාව රඳා පැවතියේ එහි මුද්‍රණ ගුණාත්මකභාවය, සීරියල් අංක සහ විශේෂිත ආලේපන මතය. එහෙත් වර්තමානයේ වඩාත් වටිනා වත්කම බවට පත්ව ඇත්තේ දත්ත කළමනාකරණය, මෘදුකාංග යාවත්කාලීන කිරීම් සහ අදාළ ප්‍රසම්පාදන ගිවිසුම්ය.
2026 වසරේදී මහපොළ මාර්ගගත (Online) ලොතරැයි ව්‍යාපෘතිය සම්බන්ධයෙන් වාර්තා වූ සිදුවීමක් මේ සම්බන්ධයෙන් වැදගත් පාඩමක් උගන්වයි. අල්ලස් හෝ දූෂණ චෝදනා විමර්ශනය කිරීමේ කොමිෂන් සභාව විසින් උසස් නිලධාරීන් තිදෙනෙකු අත්අඩංගුවට ගනු ලැබුවේ, ප්‍රසම්පාදන ක්‍රියාවලියට බාධා කරමින් මුදල් ලබා ගැනීමට තැත් කිරීමේ චෝදනාව මතය. මෙවැනි සිදුවීම් පෙන්වා දෙන්නේ කෙතරම් උසස් තාක්ෂණික පද්ධතීන් ස්ථාපිත කළද, එම පද්ධතීන් තෝරා ගන්නා සහ පාලනය කරන මිනිස් සාධකයේ විනිවිදභාවය අතිශයින් තීරණාත්මක බවයි.
'කොටු කැපීම' සහ නීති විරෝධී ඔට්ටු ඇල්ලීමේ ජාල
ඩිජිටල් අවකාශය තුළ පවතින තවත් බරපතළ අභියෝගයක් වන්නේ "කොටු කැපීම" හෙවත් නීති විරෝධී සමාන්තර ඔට්ටු ඇල්ලීමේ ජාලයන්ය. WhatsApp සහ අනෙකුත් සමාජ මාධ්‍ය වේදිකා ඔස්සේ ක්‍රියාත්මක වන මෙම ජාලයන්, නිල ලොතරැයි දිනුම් ඇදීමේ ප්‍රතිඵල පදනම් කරගනිමින් මුදල් ඔට්ටු අල්ලති.
මෙම ජාලයන් රාජ්‍ය ලොතරැයි ආයතනවල විධිමත් යටිතල පහසුකම්වලින් බැහැරව ක්‍රියාත්මක වීම හේතුවෙන් රාජ්‍ය භාණ්ඩාගාරයට හිමිවිය යුතු බදු ආදායම් විශාල වශයෙන් අහිමි වන බව විද්වතුන් පෙන්වා දෙයි. එපමණක් නොව, දිනුම් ඇදීමේ අභ්‍යන්තර දත්ත (Internal data) පිළිබඳ තොරතුරු මෙවැනි නීති විරෝධී ජාල වෙත කාන්දු විය හැකිද යන්න පිළිබඳවද වගකිවයුතු අංශවල අවධානය යොමුව තිබේ. අනුමාන කිරීම්වලට වඩා ස්වාධීන සහ විනිවිද පෙනෙන විමර්ශනවල අවශ්‍යතාව මෙහිදී මතු වේ.
අනාගතය සඳහා නව නියාමන රාමුවක්
තාක්ෂණය දියුණු වීම යනු කර්මාන්තයක් සඳහා වාසියකි. එහෙත් පවතින දත්ත සමුදායන්, මෘදුකාංග ප්‍රසම්පාදනය, දිනුම් ඇදීමේ ක්‍රියාවලිය සහ නීති විරෝධී ඔට්ටු ඇල්ලීම මැඩපැවැත්වීම සඳහා වන අධීක්ෂණ ක්‍රියාවලිය තවදුරටත් ශක්තිමත් විය යුතුය. ලොතරැයි මණ්ඩලවලට අවශ්‍ය වන්නේ හුදෙක් තාක්ෂණික දියුණුව පමණක් නොව, එම තාක්ෂණය වැරදි ලෙස භාවිතා කිරීමේ අවකාශය අවම කිරීමයි.
රාජ්‍ය ආයතනයක් ලෙස ලොතරැයි මණ්ඩලවලට ඇති අභියෝගය වන්නේ, තාක්ෂණික විප්ලවය සමඟ තරග වැදෙමින්, එම පද්ධතීන් තුළ පවතින දූෂණ අවදානම් හඳුනාගෙන ඒවාට මුහුණ දීමයි. විනිවිදභාවය සහ දැඩි අධීක්ෂණය යටතේ ක්‍රියාත්මක වන ප්‍රසම්පාදන ක්‍රියාවලියක් මෙන්ම, දත්ත සුරක්ෂිතභාවය තහවුරු කරන තාක්ෂණික විසඳුම් මගින් පමණක්, මහජන විශ්වාසය සහ රාජ්‍ය ආදායම ආරක්ෂා කර ගැනීමට හැකි වනු ඇත.
