ජීවිතයේ දශක පහක් ගෙවී යද්දී බොහෝ දෙනෙකුට දැනෙන්නේ තමන් දුවපු තරගය අවසන් වෙමින් පවතින බවයි. දරුවන් වැඩිවියට පත්වීම, රැකියාවේ වගකීම් අඩුවීම හෝ විශ්‍රාම සීමාවට ළඟාවීමත් සමඟ නිවසට පමණක් සීමාවන හුදෙකලා බවක් බොහෝ ශ්‍රී ලාංකික වැඩිහිටියන්ගේ හදවත් තුළට කාන්දු වේ.
එහෙත් ජපානයේ ඔකිනාවා දූපතේ වැසියන් පවසන්නේ වෙනත්ම කතාවකි. ඔවුන්ට අනුව වයස අවුරුදු පනහ කියන්නේ නතරවීමක් නොවේ; ජීවිතය තමන්ට අවශ්‍ය පරිදි සැබවින්ම රසවිඳින්නට ලැබෙන දෙවැනි ආරම්භයයි.
උදෑසන අවදි වීමට හේතුවක්: ‘ඉකිගායි’
ලොව වැඩිම ආයුෂ විඳින ජනකොටසක් වෙසෙන ඔකිනාවා වැසියන්ගේ ජීවන පැවැත්ම රැඳී ඇත්තේ "ඉකිගායි" (Ikigai) මතය. එහි සරල තේරුම වන්නේ ‘උදෑසන අවදි වීමට ඔබට ඇති අරමුණ’ යන්නයි.
ජපන් සංස්කෘතිය තුළ විශ්‍රාමය යන්නෙන් අදහස් වන්නේ කාර්යශූරත්වයෙන් මුළුමනින්ම ඉවත්වීම නොවේ. රැකියාවෙන් හෝ ව්‍යාපාරයෙන් මිදුණු පසු තමන් මෙතෙක් කල් අතපසු කළ ගෙවතු වගාව, කලාව, කියවීම, ප්‍රජා සත්කාර හෝ නව තාක්ෂණික කුසලතාවක් වැනි තමන් කැමතිම ක්ෂේත්‍රයකට යොමුවීමට ඔවුහු එම කාලය ආයෝජනය කරති. අවුරුදු 50න් පසු ආරම්භ වන නිදහස, මනසට සහ ආත්මයට සැබෑ සතුට දෙන අරමුණක් බවට පත්කර ගැනීමට ඔවුහු සමත් වෙති.
මනස නිරවුල්ව තබන පුරුදු
මොළය නිරන්තරයෙන් ක්‍රියාකාරීව තබාගැනීම වයස්ගත වීමත් සමඟ මතකය දුර්වල වීම වළක්වන ප්‍රධානතම සාධකය බව ස්නායු විද්‍යාඥයෝ පෙන්වා දෙති. දිනපතා අලුත් දැනුමක් කියවීම, නව භාෂාවක් හෝ සරල ඩිජිටල් මෙවලමක් හැදෑරීම මොළයේ ස්නායු සබඳතා යාවත්කාලීනව තබයි.
අනෙක් අතට, මිතුරු ඇසුරේ ගුණාත්මකභාවය මෙහිදී තීරණාත්මක වේ. ජපානයේ ‘මෝආයි’ (Moai) නමින් හැඳින්වෙන කුඩා සමාජ කව මෙන්, ගැඹුරු සංවාද සහ අව්‍යාජ බැඳීම් සහිත කුඩා මිතුරු කවයක් පවත්වා ගැනීම තනිකම සහ විෂාදය දුරුකරලීමට සෘජුවම බලපායි.
චලනය ජීවිතය කරගැනීම
දැඩි ව්‍යායාම් වෙනුවට දිනපතා උදෑසන හෝ සවස විනාඩි 30ක සැහැල්ලු ඇවිදීමක්, ස්වභාවධර්මය සමඟ ගත කරන නිහඬ හෝරාවක් සහ සමබර ආහාර රටාවක් ශරීරයේ හෝමෝන සමතුලිතතාව ආරක්ෂා කිරීමට උපකාරී වේ.
නූතන ශ්‍රී ලාංකේය සමාජයේ වයස්ගත වන ජනගහනය ඉහළ යමින් පවතින පසුබිමක, වියපත් වීම යනු වෛද්‍ය වාර්තා සහ බෙහෙත් පෙති මත පමණක් තීන්දු වන ක්‍රියාවලියක් නොවිය යුතුය. එය ආත්මීය තෘප්තිය, ප්‍රඥාව සහ තමන්ටම ආවේණික වූ ජීවන රිද්මය සොයායන සුන්දර කලාවකි.
වැඩිදුර කියවීම සඳහා මූලාශ්‍ර:
Blue Zones Research: Dan Buettner - Lessons on Longevity and Ikigai
World Health Organization (WHO): Ageing and Health - Active Ageing Framework