ආදර ගැටය: සිරගත ස්ත්‍රීත්වයේ කලාත්මක කියවීම | ආචාර්ය අතුලසිරි සමරකෝන්

ප්‍රභානි සචින්තනා මන්ත්‍රීරත්නගේ 'ආදර ගැටය' (2018 Sarasavi Publishers) කෙටිකතා සංග්‍රහයේ විශේෂත්වය වන්නේ සමකාලීන ජීවිතයේ විවිධ අත්දැකීම් කෙටිකතාවේ විවිධ ආඛ්‍යාන ක්‍රම ඔස්සේ විමසීමට ලේඛිකාව උත්සාහ කිරීමයි. ස්ත්‍රී පුරුෂ සම්බන්ධතා, අධ්‍යාපන දේශපාලනය, පාරිභෝගික සංස්කෘතිය, ලිංගික ආශාව, පීඩිත ස්ත්‍රීත්වය, භාෂාව, ආගමික භක්තිය සහ වෙළෙඳකරණය වැනි විෂයයන් මෙහිදී මතු වේ.

එහෙත් මේවා හුදෙක් සමාජ ගැටලු පිළිබඳ ප්‍රකාශ බවට පත් නොවේ. ඇතැම් තැන්වල ශරීරය මානසික පීඩනයේ රූපකයක් බවට පත්වෙයි. තවත් තැනක කුඩා වස්තුවක් සමාජ සම්බන්ධතාවක සංකේතයක් බවට පත්වෙයි. වෙනත් තැනක හාස්‍යය හා උපහාසය මඟින් සමාජය පිළිගන්නා සදාචාරයම ප්‍රශ්න කරනු ලබයි.

විශේෂයෙන්ම කාන්තාවගේ නිදහස හා ඇගේ අත්දැකීම් පිළිබඳ ලේඛිකාව දක්වන සංවේදීතාව සැලකිය යුතුය. එහෙත් මෙම කෘතියේ සාහිත්‍යමය වටිනාකම ස්ත්‍රීවාදී තේමාවට පමණක් සීමා නොවේ. එහි කලාත්මක භාෂාව, චරිත නිර්මාණය, සංවාද, සංකේත සහ ජනප්‍රිය සංස්කෘතිය සමඟ ඇති සම්බන්ධය ද අපගේ අවධානයට හසු වේ. කෙටිකතා ශානරය පිළිබඳ ලේඛිකාවට ඇති දැනුම සහ එය කලාත්මකව හසුරුවන ආකාරය විශිෂ්ට මට්ටමක පවතින බව මගේ කියවීමෙන් හැඟේ. එම තක්සේරුව තවදුරටත් විමසා බැලිය යුතු අතර, කතාවෙන් කතාවට ඇගේ ආඛ්‍යානමය ශක්තිය, භාෂා භාවිතය හා චරිත ගොඩනැඟීම කෙතරම් සාර්ථක වන්නේද යන්න විචාරාත්මකව පරීක්ෂා කිරීම ද වැදගත්ය.

පිරිමි ගැටය: ප්‍රේමයේ නාමයෙන් එන ආධිපත්‍යය

'පිරිමි ගැටය' කතාව තුළ ප්‍රේමය හා අයිතිවාසිකම අතර ඇති ගැටුම ප්‍රබල ලෙස මතු වේ. මේනකාගේ සිතුවිලි ඔස්සේ ලේඛිකාව ප්‍රශ්න කරන්නේ පෙම් සම්බන්ධතාවක් තුළ කාන්තාවකගේ නිදහස තීරණය කිරීමේ අයිතිය පිරිමියාට හිමි වන්නේ කෙසේද යන්නයි.

“මේක මහ පුදුම වැඩක්නෙ. මෙච්චර ම ආධිපත්‍යයක්? එයාලට ඕන විදිහට විතරම ද ගැණු ළමයි ඉන්න ඕන? මේක මහ හිසරදයක්.”

මේනකාගේ මෙම ප්‍රශ්න තුළ පෞද්ගලික සම්බන්ධතාවක ගැටලුවක් ඉක්මවා ගිය සමාජ විවේචනයක් පවතී. ගැහැනු ළමයින් කා සමඟ කතා කළ යුතුද, කෙසේ හැසිරිය යුතුද, තමන්ගේ සමාජ සම්බන්ධතා පවත්වාගත යුත්තේ කෙසේද යන්න පාලනය කිරීමට පිරිමියා උත්සාහ කරයි. එහෙත් ඔහුට තමන්ගේම සම්බන්ධතා හා හැසිරීම් පිළිබඳ එවැනි සීමා පැනවෙන්නේ නැත. මෙහිදී හෙළි වන්නේ ප්‍රේමය තුළ ක්‍රියාත්මක වන ද්විත්ව ප්‍රමිතියයි. පිරිමියාගේ නිදහස සාමාන්‍ය දෙයක් ලෙස පිළිගැනෙන අතර කාන්තාවගේ නිදහස සැකයට, ප්‍රශ්න කිරීමට හා පාලනයට ලක් වෙයි.

ශරීරය තුළින් මතුවන මානසික ආතතිය

කතාවේ කැපී පෙනෙන ශිල්පීය ලක්ෂණයක් වන්නේ මේනකාගේ මානසික පීඩනය ශරීරය තුළ සිදුවන වෙනස්කම් ඔස්සේ නිරූපණය කිරීමයි. 'මහාමේරු පර්වතය පපුව තුළ හිරවීම, සක්‍ර දේවේන්ද්‍රයාගේ පාණ්ඩුකම්බල ශෛලාසනය රත්වීම' සහ එම ගිනියම ශරීරය තුළින් පිටවීම වැනි රූපක මඟින් මානසික ආතතිය භෞතික අත්දැකීමක් බවට පත් කෙරේ. පුරාණ මිථ්‍යාමය රූපක නූතන තරුණියකගේ මානසික පීඩනය සමඟ සම්බන්ධ කිරීම භාෂාමය වශයෙන් ද කැපී පෙනේ.

මෙහිදී ශරීරය හුදෙක් හැඟීම් ප්‍රකාශ කරන මාධ්‍යයක් නොවේ. පුරුෂ ආධිපත්‍යය කාන්තාවගේ මානසික හා ශාරීරික නිදහස දක්වා විහිදෙන ආකාරය පෙන්වන සංකේතයක් බවට ද එය පත්වෙයි. රොහාන්ගේ හැසිරීම තුළින් හෙළි වන ද්විත්ව ප්‍රමිතිය අවසානයේ ඔහුගේම වචන නිහඬ කරන තැනට පැමිණීම ද උපහාසාත්මකය. කාන්තාවගේ හැසිරීම පිළිබඳ ප්‍රශ්න කරන පිරිමියාට තමන්ගේ හැසිරීම පිළිබඳ ප්‍රශ්න මතු වූ විට පිළිතුරු දීමට නොහැකි වෙයි.

එබැවින් පිරිමි ගැටය යනු පෙම්වතුන් දෙදෙනකු අතර ඇති වූ ආරවුලක් පිළිබඳ කතාවක් පමණක් නොවේ. ප්‍රේමය යන නාමයෙන් කාන්තාවකගේ නිදහස පාලනය කිරීමට පුරුෂයාට අයිතියක් ඇතැයි සිතන සමාජ මානසිකත්වය විමසන කතාවකි.

අපි යන්නේ කොයි පාරේ: ප්‍රගතිශීලී දේශපාලනයේ පරස්පරතා

'අපි යන්නේ කොයි පාරේ' ශිෂ්‍ය දේශපාලනය, නිදහස් අධ්‍යාපනය සහ සාමූහික අරගලය පිළිබඳ උද්යෝගය නිරූපණය කරයි. “නිදහස් අධ්‍යාපනය මුදලට විකිණීම හෙලා දකිමු” යන සටන් පාඨය කතාවට දේශපාලන පසුබිමක් සපයයි. පාන්දර හතරටත් සිසුන් කඩි ගුලක් මෙන් ක්‍රියාශීලීව සිටින ආකාරය විස්තර කරන විට ලේඛිකාව භාවිත කරන භාෂාව තුළ උද්වේගකර සජීවී බවක් ඇත. “කටවල් මහන්සි නෑ. බඩගිනි නෑ. නිදිමත නෑ” යන පුනරුච්චාරණය සිසුන්ගේ සාමූහික උද්යෝගය හා කැපවීම නිරූපණය කරයි. එම වාක්‍ය රටාව පාඨකයාට අරගලයේ ශාරීරික වෙහෙස පමණක් නොව, එය පිළිබඳ සිසුන් තුළ ඇති විශ්වාසය ද දැනෙන්නට සලස්වයි.

එහෙත් මෙම නිරූපණය තුළ තවත් කියවීමක් සඳහා අවකාශයක් තිබේ. සහෝදරියන් තේ සහ කෝපි සකස් කරන අතර සහෝදරයන් විරෝධතාව සඳහා සූදානම් වෙති. ප්‍රගතිශීලී දේශපාලනයක් තුළ පවා කාන්තාවන්ට රැකවරණය හා සහාය සැපයීමේ කාර්යයත්, පිරිමින්ට නායකත්වය, කථනය හා වීරත්වයත් වෙන්වන ආකාරයක් මෙහි පෙනේ. එය ලේඛිකාව එම බෙදීම අනුමත කරන බවට සාක්ෂියක් නොවේ. එහෙත් ප්‍රගතිශීලී යැයි පිළිගන්නා දේශපාලන අවකාශ තුළ පවා පුරුෂාධිපත්‍යයේ ඇතැම් රටා නොවෙනස්ව පැවතිය හැකිද යන ප්‍රශ්නය මතු කරයි.  

බල සම්බන්ධතා සහ බුද්ධිමය නියඟය

ජ්‍යෙෂ්ඨ සිසුන් කනිෂ්ඨ සිසුන්ට අරගලයට සූදානම් වීමට උපදෙස් දෙන අවස්ථා තුළ ද බල සම්බන්ධතා නිරූපණය වේ. අරගලය වෙනුවෙන් කැපවීම වැදගත් වුවත්, එහි අභ්‍යන්තර සංස්කෘතිය තුළ ප්‍රශ්න කිරීමට ඇති ඉඩකඩ කෙතරම්ද? ජ්‍යෙෂ්ඨයන්ගේ අධිකාරිය, කනිෂ්ඨයන්ගේ අවනතභාවය හා වීරත්වය පිළිබඳ කතිකාව ද විමසීමට මෙම නිරූපණ ඉඩ සලසයි.

සබරගමුවේ නියඟය පිළිබඳ විස්තරය ද මෙහි වැදගත් සංකේතාත්මක ස්ථරයකි. ගස්වල මල් නොපිපීම, ඔයේ ජලය සිඳී යාම සහ වර්ෂාව පිළිබඳ බලාපොරොත්තුව දිගින් දිගටම කල් යාම, විශ්වවිද්‍යාලයේ ශිෂ්‍ය එකමුතුවේ ඇතිවන ඒකාකෘතික ස්වභාවයේ පවතින දුර්වලතා   සමඟ සසඳා කියවිය හැකිය. මෙම නියඟය බුද්ධිමය නියඟයක් ලෙස ද අර්ථකථනය කළ හැකිය. ශාරීරික කැපවීම සහ සටන් පාඨ තිබුණ ද, අරගලයකට තමන්ගේම පරස්පරතා විමසා බැලීමට නොහැකි වුවහොත් එය ද නිසරු විය හැකිය. මෙය ලේඛිකාවගේ නිශ්චිත අභිප්‍රාය ලෙස නොව, කතාවේ පරිසර නිරූපණය හා ශිෂ්‍ය දේශපාලනය අතර ඇති සංකේතාත්මක සමාන්තරය මත ගොඩනැඟෙන කියවීමකි.

ලස්සන දිළිසෙන ඇස්: පාරිභෝගික සංස්කෘතියේ සලකුණු

ලස්සන දිළිසෙන ඇස් නූතන ජීවිතය, පාරිභෝගික සංස්කෘතිය සහ සමාජ අනන්‍යතාව ගොඩනැඟීම පිළිබඳ විමසීමට ඉඩ සලසයි. සමකාලීන සමාජයේ භාණ්ඩ, විලාසිතා සහ පෙනුම පුද්ගලයන් තමන් කවුරුන්ද යන්න ප්‍රකාශ කරන සලකුණු බවට පත්වේ. එබැවින් භාණ්ඩයක වටිනාකම එහි ප්‍රයෝජනවත් බවට පමණක් සීමා නොවී, එය නියෝජනය කරන සමාජ තත්ත්වය හා ජීවන රටාව සමඟ ද බැඳී පවතී. මෙම කතාව න්‍යායිකව සංඥාර්ථවේදය හා පාරිභෝගික සමාජය පිළිබඳ අදහස් ඔස්සේ කියවිය හැකිය. එම න්‍යායන් මෙහිදී යොදාගත යුත්තේ ලේඛිකාව ඒවා සෘජුව අනුගමනය කරන බව ප්‍රකාශ කිරීමට නොව, පෙනුම, භාණ්ඩ හා අනන්‍යතාව අතර ඇති සම්බන්ධය විමසීමටය.

මිනිසුන් පරිභෝජනය කරන්නේ අවශ්‍යතා සපුරා ගැනීමට පමණක් නොවේ. භාණ්ඩයක් භාවිත කිරීමෙන් තමන් අයත් යැයි සිතන සමාජ පන්තිය, තමන් කැමති ජීවන රටාව හෝ තමන් ප්‍රදර්ශනය කිරීමට කැමති අනන්‍යතාව ප්‍රකාශ කළ හැකිය. එවිට පාරිභෝගික සංස්කෘතිය තුළ පුද්ගලයාගේ අනන්‍යතාව පෙනෙන දේවල් සමඟ බැඳී යයි. මෙවැනි සමාජයක මිනිසුන් එකිනෙකා තක්සේරු කරන ආකාරය ද පෙනුම, භාණ්ඩ හා සමාජ තත්ත්වය මඟින් හැඩගැස්විය හැකිය. එබැවින් පාරිභෝගික සංස්කෘතිය පිළිබඳ මෙම කියවීම මිනිස් සබඳතා වෙළෙඳපොළේ සලකුණු හා සමාජ පිළිගැනීම මඟින් මැදිහත් වන ආකාරය ද විමසීමට ඉඩ සලසයි. එහෙත් එම සම්බන්ධය කතාවේ නිශ්චිත සිදුවීම් හා චරිත හැසිරීම් සමඟ සසඳා තහවුරු කළ යුතුය.

Shawshank Redemption: පරාරෝපිත ජීවිතයක පරිකල්පනය

“මේක මගේ ලෝකෙ. මට වඩා තව අඩි දෙකක් උස බිත්ති තුනයි යකඩ වැටයි එකතු කරල හදපු මේ සෘජුකෝණාස්‍රකාර පෙට්ටිය මගේ ලෝකෙ.” 'Shawshank Redemption නොහොත් මෝක්ෂය' කතාවේ ආරම්භයම පාඨකයා කථකයාගේ සීමිත ලෝකය තුළට ඇද දමයි. බිත්ති සහ යකඩ වැට කථකයාගේ භෞතික සිරගතභාවය නිරූපණය කරන අතර, වැටෙන් එපිට ලෝකයෙන් ලැබෙන කුඩා වස්තූන් ඇයගේ මානසික ලෝකයට අලුත් අත්දැකීම් ගෙන එයි. පින්තූරයක්, අමුතු හැඩැති ගලක්, ඉරුණු පුවත්පත් පිටුවක් හෝ කුරුළු පිහාටුවක් ඇයට විශාල මානසික අත්දැකීමක් බවට පත්වේ.

කථකයාගේ සිතේ ඇතිවන හැඟීම් ප්‍රොජෙක්ටරයකින් තිරයකට ගෙන පෙන්වීමට ඇති කැමැත්ත පිළිබඳ රූපකය විශේෂයෙන් සිත්ගන්නාසුලුය. සමකාලීන තාක්ෂණික භාෂාවක් භාවිත කරමින් අභ්‍යන්තර හැඟීම් දෘශ්‍යමාන කිරීමට උත්සාහ කිරීම, කථකයාගේ මානසික ලෝකය පාඨකයාට සමීප කරයි. දුම, දුම්වැටිය සහ මර්ලින් මොන්රෝගේ සිනමා ප්‍රතිබිම්බය කථකයාගේ සිරගත ලෝකයෙන් තාවකාලිකව මිදීමට ඇති පරිකල්පනීය මාර්ග බවට පත්වේ.

සිරගත ලෝකයෙන් පරිකල්පනීය මිදීමක්

මර්ලින් මොන්රෝගේ ශරීරය පිළිබඳ විස්තරය තුළ පුරුෂ දෘෂ්ටියෙන් ස්ත්‍රී ශරීරය ලිංගික වස්තුවක් බවට පත් කරන ආකාරයක් පෙනේ. එහෙත් කථකයාගේ බැල්ම ලේඛිකාවගේම බැල්ම ලෙස සරලව හඳුනාගත නොහැකිය. එය චරිතයේ ආශාව හා පරිකල්පනය නිරූපණය කරන සාහිත්‍යමය උපක්‍රමයක් ලෙස ද කියවිය හැකිය. මාතෘකාවේ 'The Shawshank Redemption' සහ “මෝක්ෂය” එකට තැබීමෙන් නිදහස හා මිදීම පිළිබඳ ප්‍රශ්නයක් මතු වේ.

 විවාහය, පවුල, හෝ ගෘහය හෝ එසේත් නැත්නම් ස්ත්‍රී සිරුරේ සුන්දරත්වය පිළිබඳ පුරුෂ කියවීම තුළම සිරගත පුද්ගලයාට නිදහස යනු බිත්තිවලින් එපිටට යාම පමණක් නොව, පරිකල්පනය තුළ වෙනත් ලෝකයක් නිර්මාණය කරගැනීම ද වේ. එහෙත් එවැනි මානසික මිදීමක් භෞතික සිරගතභාවය අහෝසි කරන්නේ නැත. කතාවේ ගැඹුර පවතින්නේ මෙම පරස්පරතාව තුළය.

අමායා හිල්ස්: ආශාව, බිය සහ කැමැත්ත

'අමායා හිල්ස්' කතාව තුළ ප්‍රේම සම්බන්ධතාවක්, ලිංගික අපේක්ෂාවක් සහ ඒ සමඟ ඇතිවන මානසික ආතතියක් මතු වේ. පෙම්වතා තම පෙම්වතිය හෝටලයකට රැගෙන යාමට උත්සාහ කරන අවස්ථාව තුළ ඔහුගේ අපේක්ෂාව හා ඇගේ බිය අතර පරතරයක් පවතී. එම පරතරය කතාවේ විචාරාත්මක කියවීම සඳහා වැදගත් වේ.

ප්‍රේම සම්බන්ධතාවක සිටීමෙන් හෝ පෙම්වතා සමඟ ගමනක් යාමෙන් පමණක් ලිංගික සම්බන්ධතාවක් සඳහා කැමැත්ත ස්වයංක්‍රීයව හිමි නොවේ. ආශාව, බිය, සමාජ අපේක්ෂා සහ පුද්ගල කැමැත්ත එකිනෙක සමඟ සංකීර්ණව බැඳී පවතී. එබැවින් මෙහි ප්‍රශ්නය වන්නේ පෙම්වතාගේ අරමුණ ඉටු වන්නේද යන්න පමණක් නොව, කාන්තාවගේ කැමැත්ත හා තීරණ ගැනීමේ හැකියාවට ඉඩ ලැබෙන්නේ කෙසේද යන්නයි.

කතාවේ අසාමාන්‍ය සිදුවීම ද චරිතවල අපේක්ෂා හා බිය අතර ඇති නොසන්සුන්තාව තීව්‍ර කරන ආඛ්‍යාන උපක්‍රමයක් ලෙස කියවිය හැකිය. ජනප්‍රිය ආදර සංකල්ප, පාරිභෝගික සංස්කෘතිය හා තරුණ සම්බන්ධතා පිළිබඳ සමාජ අපේක්ෂා යන පසුබිම තුළ කතාව තේරුම්ගත හැකි වුවද, එහි වඩාත් වැදගත් ප්‍රශ්නය වන්නේ ප්‍රේමය තුළ කාන්තාවගේ කැමැත්ත හා බිය පුරුෂයා විසින් සමාන වැදගත්කමකින් පිළිගනු ලබන්නේද යන්නයි.

ඉසුරුමුණිය ලවර්ස්: ආදරයේ මූර්තිය තුළ සිරගත කාන්තාව

මගේ අදහස අනුව ඉසුරුමුණිය ලවර්ස් සංග්‍රහයේ වඩාත් පුළුල් ස්ත්‍රීවාදී කියවීමකට ඉඩ සලසන කතාවකි. එහි විශේෂත්වය වන්නේ කාන්තාවගේ නිදහස පිළිබඳ අදහස සෘජු ප්‍රකාශයක් ලෙස ඉදිරිපත් කිරීම වෙනුවට, සංස්කෘතික හා කලාත්මක නිර්මාණයක්, පෙම්වතාගේ තෑග්ගක්, සංවාදයක් සහ කාන්තාවගේ අභ්‍යන්තර සිතුවිලි ඔස්සේ ගොඩනැඟීමයි.

ඉසුරුමුණි යුවල විවාහය හා පුරුෂාධිපත්‍යය පිළිබඳ ප්‍රබල රූපකයක් ලෙස කියවිය හැකිය. සමාජය ප්‍රේමය හා විවාහය සුන්දර ආයතන ලෙස සැමරිය හැකි නමුත්, ඒවා තුළ කාන්තාවගේ නිදහස සීමා කරන යථාර්ථයක් ද පැවතිය හැකිය. කාන්තාවකගෙන් බලාපොරොත්තු වන ලස්සන, විශ්වාසවන්තභාවය, ඉවසීම සහ පවුල වෙනුවෙන් කැපවීම වැනි ගුණාංග ප්‍රේමයේ නාමයෙන් ස්වභාවික දේවල් ලෙස ඉදිරිපත් කළ හැකිය. එහෙත් ඒවා කාන්තාවගේ නිදහස හා තීරණ ගැනීමේ හැකියාව සීමා කරන විට ආදරය පිළිබඳ සෞන්දර්යාත්මක නිර්මාණ(ය) තුළින් බල සම්බන්ධතාවක් ක්‍රියාත්මක වෙයි.

විවාහය තුළ සිරගත වූ අභ්‍යන්තර හඬ

කතාවේ තවත් වැදගත් ස්ථරයක් වන්නේ විවාහය තුළ සිරගත වූ කාන්තාවගේ අභ්‍යන්තර හඬයි. දිගු අභ්‍යන්තර ආවර්ජනය තුළ ඇගේ සිතුවිලි, බලාපොරොත්තු සහ සම්බන්ධතාව පිළිබඳ නොසන්සුන්තාව ඉදිරියට පැමිණේ. ඇයගේ අත්දැකීම විමසන විට ප්‍රේමය පිළිබඳ සංස්කෘතික රූපය සහ සැබෑ ජීවිතයේ විවාහ සම්බන්ධතාව අතර පරතරය වඩාත් පැහැදිලි වේ.

විවාහය කාන්තාවගේ ජීවිතයට ආරක්ෂාව, සමීපත්වය සහ පිළිගැනීම ලබාදෙන අවකාශයක් විය යුතුය. එහෙත් එය ඇගේ හැඟීම් නොසලකා හරින, ඇගේ සිතුවිලිවලට සවන් නොදෙන සහ ඇගේ නිදහස සීමා කරන සම්බන්ධතාවක් බවට පත්විය හැකිය. කතාවේ කාන්තාව තමන්ගේ අභ්‍යන්තර ලෝකය විවෘත කරන නමුත්, එම ලෝකයට සවන් දීමට පුරුෂ සහකරු සූදානම්ද යන්න සැකයට ලක් වේ.

බස් ටිකට්පත සහ නිහඬ සිරගතභාවය

මෙහිදී බස් ටිකට්පතක ලියන ලිපිය විශේෂ වැදගත්කමක් ගනී. සාමාන්‍ය සංවාදයක් තුළ තම හැඟීම් ප්‍රකාශ කිරීමට නොහැකි තත්ත්වයකදී කාන්තාව ලිපියක් ලිවීමට යොමු වෙයි. එහෙත් එම ලිපිය ලැබෙන පිරිමියා ඇයට අවශ්‍ය ආකාරයෙන් සවන් දෙන බවක් නොපෙනේ. මෙහිදී ප්‍රශ්නය හුදෙක් සන්නිවේදනයේ අපහසුවක් නොව, කාන්තාවගේ හඬ පිළිගැනීමට සම්බන්ධතාව තුළ ඇති අසමත්භාවයකි.

බස් ටිකට්පත ද ප්‍රබල සංකේතයකි. ටිකට්පතක් සාමාන්‍යයෙන් ගමනක් සහ එක් ස්ථානයකින් තවත් ස්ථානයකට යාමක් සලකුණු කරයි. එහෙත් මෙහි එය කාන්තාවගේ අභ්‍යන්තර සිරගතභාවය ප්‍රකාශ කරන මාධ්‍යයක් බවට පත්වේ. ගමනකදී භාවිත කරන කුඩා කඩදාසියක් ඇයට තමන්ගේ සිතුවිලි ලිවීමට ලැබෙන ඉඩක් බවට පත්වීම තුළ උත්ප්‍රාසයක් ඇත. බාහිර ලෝකයේ ගමන් කළ හැකි ඇයට තමන්ගේ සමීප සම්බන්ධතාව තුළ මානසිකව ඉදිරියට යාමට නොහැකි වී තිබේ. ඇයට කියන්නට දේවල් තිබේ; ඇය සිතයි, විමසයි, තම සම්බන්ධතාව විග්‍රහ කරයි. එහෙත් ඇගේ පුරුෂ සහකරුට එම හඬට සවන් දීමට හෝ එහි අර්ථය පිළිගැනීමට නොහැකි වීම ඇගේ හුදෙකලාව තීව්‍ර කරයි. ඇයට හඬක් නැති නිසා නොව, ඇගේ හඬට සවන් දෙන සම්බන්ධතාවක් නොමැති නිසා ඇය සිරගත වී සිටී.

මෙහිදී විවාහය යනු සියලු අවස්ථාවල දී පීඩාකාරී ආයතනයක් ලෙස ප්‍රකාශ කිරීම අවශ්‍ය නොවේ. ලේඛිකාව ප්‍රශ්න කරන්නේ පුරුෂයාගේ අවශ්‍යතා හා අර්ථකථන ප්‍රමුඛ වන, කාන්තාවගෙන් අනුගත වීම හා ඉවසීම බලාපොරොත්තු වන, ඇගේ හැඟීම් සහ නිදහසට සමාන වටිනාකමක් නොදෙන විවාහ ආකෘතියකි. ඉසුරුමුණිය ලවර්ස් හි කලාත්මක ශක්තිය පවතින්නේ මෙම අදහස් සෘජු දේශනාවක් ලෙස නොව සංකේත, සංවාද හා අභ්‍යන්තර කථනය ඔස්සේ ගොඩනැඟීම තුළය.

ඉසුරුමුණියේ යුවළගේ කුඩා අනුරුව ආදරයේ සංස්කෘතික පරමාදර්ශය නියෝජනය කරයි. පෙම්යුවලගේ චිත්‍රයේ රාමුව එම පරමාදර්ශය තුළ සැඟවී ඇති සීමාකිරීම් මතු කරයි. බස් ටිකට්පතක ලියන ලිපිය එම සීමා තුළ සිටින කාන්තාවගේ හඬට ඉඩ සලසයි.

මෙම සංකේත තුන එකට ගත් විට, මෙම කතාවේ කාන්තාව නිදහස ඉල්ලා සිටින චරිතයක් පමණක් නොවන බව පැහැදිලි වේ. ඇය ආදරය යනු කුමක්ද, සම්බන්ධතාවක් තුළ තමන්ට හිමි විය යුතු තැන කුමක්ද, තමන්ගේ හඬ පිළිගැනීමට ඇති අයිතිය කුමක්ද යන්න විමසන චරිතයකි. ස්ත්‍රීවාදය සටන් පාඨයකින් ඔබ්බට ගෙන යන සාහිත්‍යමය ලක්ෂණය මෙයයි.

'සාහිත්‍ය': භාෂාව සහ අර්ථය පිළිබඳ ප්‍රශ්නය

‘සාහිත්‍ය’ යනුවෙන් නම් කර ඇති කතාවේ වැදගත්කම සාහිත්‍යය පිළිබඳ කතා කිරීම තුළ පමණක් නොව, භාෂාව අර්ථය නිර්මාණය කරන ආකාරය පිළිබඳ ප්‍රශ්න මතු කිරීමට ඇති හැකියාව තුළ ද පවතී. අප සාමාන්‍යයෙන් භාෂාව සලකන්නේ දැනටමත් පවතින අදහසක් වෙනත් කෙනකුට ලබාදෙන මාධ්‍යයක් ලෙසය. එහෙත් සාහිත්‍යය තුළ වචනවල අර්ථය සම්පූර්ණයෙන් ස්ථාවර නොවේ. ඒවායේ අර්ථය සන්දර්භය, කථකයා, පාඨකයා සහ සමාජ සංස්කෘතික පසුබිම සමඟ වෙනස් විය හැකිය. මෙය සාහිත්‍යය යනු පණිවුඩයක් සෘජුව ප්‍රකාශ කිරීම පමණක් නොවන බව පෙන්වයි. වචනවලින් අදහස් ප්‍රකාශ කරන අතරම, එම වචනවල සීමා ද සාහිත්‍යය විසින් හෙළි කරනු ලබයි.

යම් ප්‍රකාශයක් ලේඛකයාගේ අරමුණ අනුව එක් අර්ථයක් ලබාගත්ත ද, පාඨකයා එය වෙනත් අත්දැකීම් හා සමාජ සන්දර්භ සමඟ සම්බන්ධ කර වෙනත් අර්ථයක් නිර්මාණය කළ හැකිය. මෙම කතාව පශ්චාත් ව්‍යුහවාදී කියවීමකට ද විවෘතය.

මෙවැනි කතාවකින් සාහිත්‍යයේ ස්වභාවය පිළිබඳ ප්‍රශ්නයක් ද මතු වේ: ලේඛකයා අර්ථය නිර්මාණය කරන තැනැත්තාද, නැතහොත් පාඨකයා සමඟ අර්ථය ගොඩනැඟීමට අවකාශ සලසන තැනැත්තාද? සාහිත්‍යය පිළිබඳ සාහිත්‍යයක් නිර්මාණය කිරීමෙන් කතාව තමන් අයත් මාධ්‍යයම විමසන ස්වයං-ප්‍රතිබිම්බන ස්වභාවයක් ලබාගනී.

ධම්ම භීතිකා: ආගමික අවකාශය තුළ පුරුෂ බැල්ම

‘ධම්ම භීතිකා’ ආගමික භක්තිය හා සදාචාරාත්මක හැසිරීම අතර ඇති පරස්පරතාව පමණක් නොව, ආගමික අනන්‍යතාවක් තුළ පවා ක්‍රියාත්මක විය හැකි පුරුෂ බැල්ම ද විමසීමට ඉඩ සලසයි. සිත ඇදගත් කාන්තාවක් පිළිබඳ ආගමික ජීවිතයක් ගතකරන අයකුගේ සිතුවිලි නිරූපණය කිරීමෙන් ලේඛිකාව ආගමික ජීවිතය, ශරීරය, ආශාව සහ පරිකල්පනය අතර සම්බන්ධය පාඨකයා ඉදිරියේ තබයි.

මෙහිදී වැදගත් වන්නේ භික්ෂුවකට කාන්තාවක් කෙරෙහි ආකර්ෂණයක් ඇතිවීම පමණක් නොවේ. ඔහු එම කාන්තාව දකින්නේ කෙසේද, ඇගේ ශරීරය තම සිත තුළ ප්‍රතිනිර්මාණය කරගන්නේ කෙසේද සහ එම බැල්ම ඔහුගේ ආගමික අනන්‍යතාව සමඟ කුමන ආකාරයක පරස්පරතාවක් ඇති කරන්නේද යන්නයි.

කාන්තාවගේ රූපය තම සිතෙන් ඉවත් කරගැනීමට නොහැකි බවත්, ඇය පිළිබඳ සිතුවිලිවලින් මිදිය නොහැකි බවත් පවසන පුරුෂයාගේ අභ්‍යන්තර කථනය තුළ මානසික ආතතියක් ගොඩනැඟේ. ඇයගේ රූපය ඔහුගේ සිත අරක්ගෙන ඇති අතර, ඔහුගේ මුළු ආත්මයම ඒ වෙත ඇදී ගොස් ඇති බවක් පෙනේ. මෙහිදී පුරුෂ බැල්ම කාන්තාව දෙස යොමු වන දෘශ්‍ය ක්‍රියාවක් පමණක් නොව, ඇගේ රූපය පුරුෂයාගේ පරිකල්පනය හා මානසික ලෝකය තුළ නැවත නැවත නිෂ්පාදනය වන ක්‍රියාවලියක් බවට පත්වෙයි.

Male Gaze සහ ආගමික අනන්‍යතාවයේ අර්බුදය

මෙය ස්ත්‍රීවාදී විචාරයේ “පුරුෂ බැල්ම” (male gaze) යන සංකල්පය ඔස්සේ කියවිය හැකිය. එම සංකල්පයෙන් අදහස් වන්නේ කාන්තාව පුරුෂයාගේ බැල්ම, ආශාව සහ අර්ථකථනය තුළින් දෘශ්‍යමාන වන ආකාරයයි. කාන්තාවගේ අනන්‍යතාව ඇගේම සිතුවිලි හා ක්‍රියාකාරීත්වයෙන් නිර්වචනය වනවාට වඩා, ඇය පුරුෂයාට පෙනෙන ආකාරය අනුව තීරණය වන විට ඇය ආශාවේ වස්තුවක් බවට පත්වීමේ අවදානමක් පවතී.

මෙහිදී කතාවේ නාමකරණය ද වැදගත් වේ. 'ධම්ම' යන නාමය බෞද්ධ ධර්මය, සංයමය සහ සදාචාරාත්මක විනය සිහිපත් කරයි. 'භීතිකා' යන නාමය බිය හෝ තැතිගැන්ම ඇති කරන දෙයක් පිළිබඳ හැඟීමක් මතු කරයි. එහෙත් ප්‍රශ්නය වන්නේ භීතිකා බවට පත්වන්නේ කාන්තාවගේ ස්වභාවය පමණක්ද, නැතහොත් ඇය කෙරෙහි ඇතිවන ආකර්ෂණය හමුවේ ධම්මගේ ආගමික අනන්‍යතාව තුළ මතු වන පරස්පරතාවද යන්නයි.

කාන්තාව පුරුෂයාගේ සිත තුළ මෙතරම් බලවත් ප්‍රතිබිම්බයක් බවට පත්වන්නේ නම්, එම බලපෑමට බිය විය යුත්තේ කවුද? කාන්තාවම ද, නැතහොත් තමන්ගේ ආශාව හා තමන්ගේ ආගමික අනන්‍යතාව අතර පරතරය හඳුනාගැනීමට අපහසු වන පුරුෂයාද? මෙම ප්‍රශ්නය මතු කිරීමෙන් කතාව කාන්තාව දෙස බලන පුරුෂයාගේ දෘෂ්ටිය ආපසු හරවා එම බැල්ම ම විචාරයට ලක් කරයි.

මෙහි විවේචනාත්මක බලය පවතින්නේ ආකර්ෂණයක් ඇතිවීම ම වරදක් ලෙස සැලකීම තුළ නොවේ. තමන්ගේ සිත පාලනය කරගැනීම, ආශාව තේරුම්ගැනීම සහ කාන්තාව තමන්ගේ ආශාවේ වස්තුවක් බවට පත් කරගන්නා බැල්ම විමසීම යන ප්‍රශ්න තුළය. භික්ෂුවගේ සිතුවිලි ලේඛිකාවගේම අදහස් ලෙස සරලව හඳුනා නොගෙන, එම සිතුවිලි ආඛ්‍යානය තුළ ඉදිරිපත් කරන ආකාරය විමසීම වැදගත්ය.

ඒ අනුව *ධම්ම භීතිකා* යනු ආගමික කුහකත්වය පිළිබඳ කතාවක් පමණක් නොවේ. එය ආශාව, සිත, ආගමික අනන්‍යතාව සහ පුරුෂ බැල්ම අතර ඇති සංකීර්ණ සම්බන්ධතාව විමසන කතාවක් ලෙස ද කියවිය හැකිය.

අපායේ ටිකට් කඩන්න: ආගමික අවකාශයේ වෙළෙඳකරණය

'මහත්තයාට තියෙන්නේ අපායේ ටිකට් කඩන්න' කතාවේ උපහාසය පවතින්නේ පුද්ගලයකුගේ ආගමික හැසිරීම විවේචනය කිරීමෙන් ඔබ්බට ගොස්, සමකාලීන ආගමික අවකාශය තුළ මුදල්, පාරිභෝගික භාණ්ඩ සහ සමාජ තත්ත්වය ක්‍රියාත්මක වන ආකාරය ප්‍රශ්න කිරීම තුළය. “අපායේ ටිකට් කඩන්න” යන මාතෘකාව තුළම ප්‍රබල උපහාසාත්මක උත්ප්‍රාසයක් පවතී. පාපය, දඬුවම සහ මරණින් මතු ජීවිතය පිළිබඳ ආගමික සංකල්පයක් වන අපාය, මුදල් ගෙවා ඇතුළු විය හැකි ස්ථානයක් මෙන් නිරූපණය කිරීමෙන් ආගමික විශ්වාසය හා වෙළෙඳ ගනුදෙනුව අතර අසාමාන්‍ය සම්බන්ධයක් ගොඩනැඟේ. මෙය හුදෙක් හාස්‍යය උපදවන මාතෘකාවක් නොවේ. ආගමික අර්ථ පවා වෙළෙඳපොළේ භාෂාවෙන් සිතාගැනීමට පුරුදු වන සමාජයක් පිළිබඳ ප්‍රශ්නයක් එමඟින් මතු වේ.

කතාවේ ද්‍රව්‍යමය පරිභෝජනය හා භික්ෂු ජීවිතය සම්බන්ධ නිරූපණ ද මෙම කියවීම තවත් ශක්තිමත් කරයි. පන්සල හා භික්ෂු ජීවිතය බෞද්ධ සම්ප්‍රදාය තුළ සංයමය, අල්පේච්ඡතාව සහ භෞතික ආශාවන්ගෙන් දුරස්වීම සමඟ සම්බන්ධ කරනු ලබයි. එහෙත් ආගමික අවකාශය ද මුදල්, භාණ්ඩ, පරිභෝජනය සහ සමාජ තත්ත්වය වැනි දේවලින් වෙන්ව පවතින්නේ නැත. මෙම ද්‍රව්‍යමය පැතිකඩ ආගමික ජීවිතයේ ප්‍රමුඛ අංගයක් බවට පත්වන විට, ප්‍රකාශිත ආගමික පරමාදර්ශ හා සැබෑ භාවිතය අතර පරතරයක් මතු විය හැකිය.

මෙහිදී විමසිය යුත්තේ පන්සලක මුදල් භාවිත කිරීම හෝ භික්ෂුවක සාමාන්‍ය ද්‍රව්‍යමය අවශ්‍යතා සපුරාගැනීම වැරදිද යන්න පමණක් නොවේ. වඩාත් වැදගත් වන්නේ ද්‍රව්‍යමය පරිභෝජනය, භාණ්ඩ සමුච්චය කිරීම සහ සමාජ තත්ත්වය ප්‍රදර්ශනය කිරීම ආගමික ජීවිතයේ ප්‍රමුඛ අංග බවට පත්වන විට, ඒවා සංයමය හා අල්පේච්ඡතාව වැනි පරමාදර්ශ සමඟ ඇති කරගන්නා පරස්පරතාවයි.

පරමාදර්ශය සහ භාවිතය අතර පරතරය

මෙම කතාව 'ධම්ම භීතිකා' සමඟ සසඳා බැලීම ද වැදගත්ය. 'ධම්ම භීතිකා' තුළ ආගමික අනන්‍යතාව හා පෞද්ගලික ආශාව අතර පරස්පරතාව මතු වන අතර, මෙහිදී අවධානය යොමු වන්නේ ආගමික ජීවිතය හා ද්‍රව්‍යමය පරිභෝජනය අතර සම්බන්ධයටය.

එක් කතාවක් භික්ෂුවගේ අභ්‍යන්තර ලෝකය විමසන අතර, අනෙක ආගමික අවකාශයේ වෙළෙඳකරණය හා ද්‍රව්‍යමය සංස්කෘතිය විවේචනාත්මකව කියවීමට ඉඩ සලසයි. දෙකම එකට ගත් විට, සංග්‍රහය ආගමික විශ්වාසය ප්‍රතික්ෂේප කිරීමකට වඩා, ආගමික පරමාදර්ශ හා ඒවා නියෝජනය කරන පුද්ගලයන්ගේ සහ ආයතනවල සැබෑ ක්‍රියාකාරිත්වය අතර පරතරය විමසන බව පෙනේ.

ආදර ගැටයේ පොදු සාහිත්‍යමය රේඛාව

කතා නවයම එකට සලකා බැලූ විට 'ආදර ගැටය' තුළ තේමාත්මක විවිධත්වයක් දක්නට ලැබේ. 'පිරිමි ගැටය' තුළ පුරුෂ ආධිපත්‍යය ශරීරමය රූපක හා සංවාද ඔස්සේ ඉදිරිපත් වේ. 'අපි යන්නේ කොයි පාරේ' තුළ ශිෂ්‍ය දේශපාලනයේ උද්යෝගය මෙන්ම එහි අභ්‍යන්තර බල සම්බන්ධතා ද විමසීමට ඉඩ ලැබේ. 'ලස්සන දිළිසෙන ඇස්' පාරිභෝගික සංස්කෘතිය හා අනන්‍යතාව පිළිබඳ කියවීමකට දොරටු විවෘත කරයි. 'Shawshank Redemption නොහොත් මෝක්ෂය' සිරගතභාවය, පරිකල්පනය හා මානසික මිදීම අතර සම්බන්ධය ගවේෂණය කරයි. 'අමායා හිල්ස්' ආශාව, බිය හා කැමැත්ත පිළිබඳ ප්‍රශ්න මතු කරයි.

'ඉසුරුමුණිය ලවර්ස්' ආදරයේ සංස්කෘතික පරමාදර්ශය හා විවාහය තුළ කාන්තාවගේ නිදහස අතර ඇති පරස්පරතාව සංකේතාත්මකව විවෘත කරයි. 'සාහිත්‍ය' භාෂාව හා අර්ථය පිළිබඳ ප්‍රශ්න මතු කරන අතර, 'ධම්ම භීතිකා' සහ 'මහත්තයාට තියෙන්නේ අපායේ ටිකට් කඩන්න' ආගමික අනන්‍යතාව, සදාචාරය සහ වෙළෙඳකරණය අතර සම්බන්ධතා විමසයි.

මෙම විවිධත්වය තුළ සංග්‍රහයේ ප්‍රධාන ශක්තියක් වන්නේ එකම ආඛ්‍යාන ක්‍රමයකට සීමා නොවීමයි. ඇතැම් කතා සමාජ යථාර්ථය ආසන්නයෙන් නිරූපණය කරයි. තවත් කතා අභ්‍යන්තර සිතුවිලි, අසාමාන්‍ය සිදුවීම්, සංකේත හෝ උපහාසය භාවිත කරයි. කථන භාෂාවේ සජීවී බව, දෛනික ජීවිතයේ වස්තූන් කලාත්මක සංකේත බවට පත් කිරීම සහ චරිතවල අභ්‍යන්තර පරස්පරතා ඉදිරියට ගෙන ඒම එහි සැලකිය යුතු ලක්ෂණ වේ.

පාඨකයා යොමුවන ආත්මීය පරීක්ෂණය

කෙටිකතා සංග්‍රහයක සාර්ථකත්වය තීරණය වන්නේ එහි තේමා කෙතරම් වැදගත් හෝ ප්‍රගතිශීලීද යන්නෙන් පමණක් නොවේ; එම තේමා කලාත්මක ආඛ්‍යානයක් බවට පත් කරන්නේ කෙසේද යන්න ද ඒ තරමටම වැදගත්ය. චරිතවල හැසිරීම් විශ්වාසනීයද, සංවාද චරිතවල ස්වභාවයට හා අවස්ථාවට ගැළපේද, සංකේත කතාවේ ව්‍යුහය සමඟ අර්ථවත් ලෙස බැඳී තිබේද, අවසානය කතාවේ අර්ථය ගැඹුරු කරමින් පාඨකයාගේ වර්තමාන භාවිතාවන් සහ ප්‍රමිතීන් තිගැස්මකට ලක්කරන්නේද  නැතහොත්  නව අවබෝධයක් ඉතිරි කරන්නේද යන්න විමසිය යුතුය. මෙම කෙටිකථා සංග්‍රහය නිසැකවම කියවන්නිය අභ්‍යන්තර ආත්මීය පරීක්ෂණයකට යොමුකරයි. එය කළාත්මක වින්දනය සමඟ ඇතිකරන ප්‍රඥාවයි.

ප්‍රභානි සචින්තනා මන්ත්‍රීරත්නගේ ලේඛනය පිළිබඳ තවදුරටත් සාහිත්‍යකාමී සමාජය තුළ විචාරාත්මක සංවාදයක් ඇති විය යුතුය. එම සංවාදය ඇගේ කෘතිවල සමාජ ප්‍රගතිශීලී බව අගය කිරීමෙන් පමණක් නොව, ඒවායේ ආඛ්‍යානමය ශක්තිය, භාෂා භාවිතය, සංකේතාත්මක ගැඹුර සහ චරිත නිර්මාණය පිළිබඳ ද අවධානය යොමු කළ යුතුය. එවිට ඇගේ නිර්මාණ සාකච්ඡා වන්නේ කාලීන ගැටලු ගැන කතා කරන ලේඛිකාවකගේ කෘති ලෙස පමණක් නොව, සමකාලීන සිංහල කෙටිකතාවේ විභවයන් විමසීමට දායක වන සාහිත්‍යයක් ලෙසය. එම නිසා ප්‍රභානි සචින්තනා මන්ත්‍රීරත්නගේ කතා සමාජ ගැටලු පිළිබඳ අදහස් ඉදිරිපත් කරන නිර්මාණ ලෙස පමණක් නොව, සමකාලීන සිංහල කෙටිකතාවේ භාෂාමය හා කලාත්මක විභවයන් විමසීමට හා ඒවා පුළුල් කිරීමට දායක වන කෘති ලෙස ද සාකච්ඡාවට ලක්කළ හැකි ප්‍රභල විභවතාවක් සමඟ කියවන්නිය වෙත සමීප වෙයි.

(උපුටා ගැනීම - Athulasiri Samarakoon ගේ ෆේස්බුක් පිටුවෙන්..)