හම්බන්තොට ඉදිකිරීමට යෝජිතව තිබූ ඩොලර් බිලියන 3.7ක සිනොපෙක් (Sinopec) තෙල් පිරිපහදු ව්යාපෘතිය අතරමඟ නතර වීමත් සමඟ, මෙරට බලශක්ති ප්රතිපත්තිය ගැන අලුතින් සිතන්නට පාර කැපී තිබේ.
රජය දැන් සූදානම් වන්නේ හම්බන්තොට ව්යාපෘතිය සඳහා අලුතින් ජාත්යන්තර ටෙන්ඩර් කැඳවීමටයි. ඊට සමගාමීව සපුගස්කන්ද පිරිපහදුව නවීකරණය කිරීමේ කටයුතු ද වේගවත් කර ඇත.
මෙම නව තීරණ හරහා විදේශ ආයෝජන ආකර්ෂණය කර ගැනීමට මෙන්ම, රටේ බලශක්ති සුරක්ෂිතතාව තහවුරු කර ගැනීමටත් අවස්ථාව ලැබෙනු ඇතැයි ආර්ථික විශ්ලේෂකයෝ පෙන්වා දෙති.
ඉන්දියාවේ පළපුරුද්ද සහ සපුගස්කන්ද නවීකරණය
දැනටමත් මෙරට ඉන්ධන වෙළෙඳපොළේ ස්ථාවරව සිටින ඉන්දියාවට මෙම නව ව්යාපෘතිවලදී විශේෂ වාසියක් හිමිවන බව ක්ෂේත්රයේ ප්රවීණයන්ගේ මතයයි.
2003 වසරේ සිට මෙරට ක්රියාත්මක වන ලංකා IOC සමාගම සතුව පුළුල් ඉන්ධන බෙදාහැරීමේ ජාලයක්, ගබඩා පහසුකම් සහ තාක්ෂණික දැනුමක් පවතී. අලුතින් එන ආයෝජකයෙකු මෙන් බින්දුවේ සිට පටන් ගැනීමට ඔවුන්ට අවශ්ය නොවේ.
වසර 60ක් පැරණි සපුගස්කන්ද පිරිපහදුව නවීකරණය කිරීමට මෙම අත්දැකීම් ඉතා වැදගත් වේ. දැනට දිනකට බැරල් 50,000ක් පිරිපහදු කරන සපුගස්කන්ද, රාජ්ය-පෞද්ගලික හවුල්කාරිත්වයක් (PPP) යටතේ බැරල් 100,000ක් දක්වා පුළුල් කිරීම රජයේ ඉලක්කයයි.
මේ සඳහා ආයෝජකයින්ගෙන් අභිලාෂ පළ කිරීම් (EOI) කැඳවා අවසන් අතර, මීළඟ පියවර වන විධිමත් යෝජනා කැඳවීමේ (RFP) අදියරට එය දැන් පිවිස තිබේ.
මෙරට ඉන්ධන අවශ්යතාවයෙන් සපුගස්කන්දෙන් සපුරාලන්නේ 25%ත් 30%ත් අතර ප්රමාණයක් පමණි. එම ධාරිතාව දෙගුණ වුවහොත්, පිරිපහදු කළ ඉන්ධන ආනයනයට වැයවන විශාල විදේශ විනිමය ප්රමාණයක් රට තුළ ඉතිරි කර ගත හැකිය.
ත්රිකුණාමලය කලාපීය බලශක්ති මධ්යස්ථානයක් වීම
2025 අප්රේල් මාසයේදී ශ්රී ලංකාව, ඉන්දියාව සහ එක්සත් අරාබි එමීර් රාජ්යය අතර ත්රෛපාර්ශ්වික ගිවිසුමකට අත්සන් තැබිණි. ත්රිකුණාමලය කලාපීය බලශක්ති මධ්යස්ථානයක් ලෙස සංවර්ධනය කිරීම එහි ප්රධාන අරමුණයි.
චීන වරායේ පිහිටි ඓතිහාසික තෙල් ටැංකි සංකීර්ණය මෙම වැඩපිළිවෙළේ හදවත බඳුය. දැනටමත් එහි පහළ ටැංකි 14ක් ලංකා IOC සමාගම යටතේ ක්රියාත්මක වන අතර, ඉහළ ටැංකි 61ක් ඛනිජ තෙල් සංස්ථාව සහ IOC ඒකාබද්ධ ව්යාපාරයක් ලෙස පාලනය වේ.
දකුණු ඉන්දියාවේ නාගපට්ටිනම් සිට ත්රිකුණාමලය හරහා කොළඹ දක්වා ඉන්ධන නල මාර්ගයක් එළීමේ යෝජනාවක්ද සාකච්ඡා වෙමින් පවතී. මෙය සාර්ථක වුවහොත් ලංකාව ඉන්ධන ආනයනය කරන රටක සිට කලාපයටම ඉන්ධන බෙදාහරින මධ්යස්ථානයක් බවට පත්වනු ඇත.
සිනොපෙක් ගනුදෙනුවෙන් උගත යුතු පාඩම්
හම්බන්තොට ගනුදෙනුව අසාර්ථක වීමෙන් රජය උගත යුතු වැදගත් පාඩම් කිහිපයක් ඇතැයි බලශක්ති විශේෂඥයෝ පෙන්වා දෙති.
මුල් ගිවිසුමට අනුව සිනොපෙක් සමාගමට මෙරට වෙළෙඳපොළ තුළ අලෙවි කළ හැකිව තිබුණේ නිෂ්පාදනයෙන් 20%ක් පමණි. පසුව ඔවුන් එය 40%ක් දක්වා වැඩි කරන ලෙස ඉල්ලා සිටීම ලංකා ඛනිජ තෙල් සංස්ථාවේ (CPC) වෙළෙඳපොළ කොටසට බරපතළ තර්ජනයක් විය.
අධික බදු සහන, අමතර ඉඩම් සහ රජයේ වියදමින් ජල සැපයුම වැනි කොන්දේසි ඉදිරිපත් වීම නිසා ජාතික අවශ්යතාවලට හානි වන බව රාජ්ය තාන්ත්රික සහ බලශක්ති ක්ෂේත්රයේ ආරංචි මාර්ග පෙන්වා දෙයි. ජාත්යන්තර මූල්ය අරමුදලේ (IMF) වැඩසටහන යටතේ සිටින රටකට අනාගත බදු ආදායම අහිමි කර ගැනීමේ හැකියාවක් නැත.
තනි රටක් මත යැපීමෙන් වැළකීම
සිනොපෙක් ගනුදෙනුව බිඳ වැටුණු පමණින් සියලුම ව්යාපෘති එක් රටකට පමණක් ලබා දීම නුවණැති ක්රියාවක් නොවන බව ආර්ථික විශ්ලේෂකයෝ අවධාරණය කරති.
ඉන්දියාවේ පවතින ස්ථාවරත්වය වාසියක් කර ගන්නා අතරම, ඛනිජ තෙල් සංස්ථාවේ (CPC) ස්වාධීනත්වය ද ආරක්ෂා කර ගත යුතුය. ඉන්දියාව, චීනය ඇතුළු සියලුම ජාත්යන්තර ආයෝජකයින් සමඟ සමබර සබඳතා පවත්වා ගනිමින්, විනිවිද පෙනෙන ටෙන්ඩර් පටිපාටියක් හරහා තරගකාරී අවස්ථා ලබා දිය යුතු බව ඔවුන්ගේ යෝජනාවයි.
ජනාධිපති අනුර කුමාර දිසානායකගේ රජයට දැන් හම්බන්තොට, සපුගස්කන්ද සහ ත්රිකුණාමලය යන මධ්යස්ථාන තුනම එකට සම්බන්ධ කරන ජාතික බලශක්ති සැලැස්මක් ගොඩනැගීමට අවස්ථාව උදා වී තිබේ.
ඕනෑම ආයෝජනයක සැබෑ සාර්ථකත්වය මැනිය හැක්කේ ආයෝජකයාගේ රට අනුව නොව, එමඟින් රටට ඉතිරි වන විදේශ විනිමය, අලුතින් බිහිවන රැකියා සහ ජනතාවට ලැබෙන දිගුකාලීන ප්රතිලාභ මත පමණි.
වැඩිදුර තොරතුරු ඇතුළත් මූලාශ්ර සබැඳි
සිනොපෙක් ගනුදෙනුව සහ සපුගස්කන්ද පිරිපහදු ව්යාපෘතිය පිළිබඳ වාර්තාව:
The Morning - Sinopec's $3.7b H'tota refinery faces termination
ත්රිකුණාමලය බලශක්ති මධ්යස්ථානය පිළිබඳ ත්රෛපාර්ශ්වික ගිවිසුම:
WAM News Agency - UAE, India, Sri Lanka sign tripartite MoU
සපුගස්කන්ද පිරිපහදු නවීකරණ ව්යාපෘතියේ නිල තොරතුරු:
Ceylon Petroleum Corporation - Strategic Projects (SOREM)



