හෝමූස් සමුද්ර සන්ධිය හරහා තෙල් ප්රවාහනය යථා තත්ත්වයට පත්වීමේ සලකුණු හේතුවෙන් සැපයුම් අතිරික්තයක් පිළිබඳ අපේක්ෂාවන් ශක්තිමත් වීම නිසා සඳුදා බොරතෙල් මිල 3% කට වඩා අඩුවෙන් ස්ථාවර විය. කෙසේ වෙතත්, නව තෙල් නැව් අනතුරු මගින් මැදපෙරදිග අපනයනවලට ඇති අවදානම තවදුරටත් අවධාරණය කෙරිණි.
බ්රෙන්ට් බොරතෙල් අනාගත මිල (Brent crude futures) ඩොලර් 3.40 කින් එනම් 3.6% කින් අඩුවී බැරලයක් ඩොලර් 92.44 ක් ලෙස සටහන් වූ අතර, එක්සත් ජනපදයේ වෙස්ට් ටෙක්සාස් ඉන්ටර්මීඩියේට් (WTI) බොරතෙල් බැරලයක මිල ඩොලර් 2.84 කින් එනම් 3.2% කින් පහත වැටී ඩොලර් 85.72 ක් බවට පත් විය.
ජාත්යන්තර බලශක්ති නියෝජිතායතනයේ (IEA) නවතම පුරෝකථනය
නෞකාවලට අඛණ්ඩව ප්රහාර එල්ල වුවද ගෝලීය තෙල් ඉල්ලුමට වඩා වේගයෙන් මැදපෙරදිගින් අපනයනය යථා තත්ත්වයට පත්වෙමින් පවතින බැවින්, මේ වසරේ හතරවන කාර්තුවේදී ගෝලීය තෙල් වෙළඳපොළ යළිත් අතිරික්තයක් කරා පැමිණෙනු ඇතැයි ජාත්යන්තර බලශක්ති නියෝජිතායතනය (IEA) සිකුරාදා ප්රකාශ කළේය.
හතරවන කාර්තුවේදී තෙල් සැපයුම සාමාන්යයෙන් දිනකට බැරල් (bpd) මිලියන 105 ක් වනු ඇති අතර එය පුරෝකථනය කළ ඉල්ලුමට වඩා දිනකට බැරල් මිලියන 1.7 ක් වැඩි බව IEA පවසයි. නියෝජිතායතනය මීට පෙර හතරවන කාර්තුවේ සැපයුම් හිඟයක් පුරෝකථනය කර තිබුණි.
IEA විසින් පසුගිය මාර්තු මාසයේදී එහි සාමාජිකයින් නිකුත් කළ වාර්තාගත තෙල් සංචිතවලින් ඉතිරිව ඇති පරිමාවන් පිළිබඳව ද කරුණු හෙළි කළේය. ඒ අනුව වෙළඳපොළ තදබදය ලිහිල් කිරීම සඳහා ඩීසල් බැරල් මිලියන 15 ක් ද ඇතුළුව පෙබරවාරි අවසන් වන විට බැරල් මිලියන 71 ක් ලබා ගත හැකි බව එම නියෝජිතායතනය පවසයි. 2025 දී දිනකට බොරතෙල් බැරල් මිලියන 15 ක් පමණ හෝමූස් සමුද්ර සන්ධිය හරහා ගමන් කර ඇති බව IEA දත්ත පෙන්වා දෙයි.
සැපයුම් අතිරික්තයක් වෙත නැවත පැමිණීම වෙළඳපොළ කෙරෙහි බලපාන බැවින් ලබන වසරේ බ්රෙන්ට් බොරතෙල් සාමාන්ය මිල ඩොලර් 88 ක් වනු ඇති බවත්, 2027 දෙසැම්බර් වන විට එය ඩොලර් 78 දක්වා පහත වැටෙනු ඇති බවත් ගෝල්ඩ්මන් සැක්ස් ඉරිදා ප්රකාශ කළේය. එහෙත් මැදපෙරදිග නෞකාවලට එල්ල වන ප්රහාර හේතුවෙන් නුදුරු කාලීනව මිල ඉහළ යාමේ අවදානමක් පවතින බවද ඔවුන් දකියි.
චීනයේ පිරිපහදු කටයුතු පහත වැටේ
මැදපෙරදිග සැපයුම සහ තෙල් ඉල්ලුම, නාවික අවදානම් ඉහළ යාමට සහ ඉහළ මිල ගණන්වලට කැපී පෙනෙන ලෙස හොඳින් අනුගත වී ඇති බව චීන ආයෝජන බැංකුව සිය සටහනේ සඳහන් කළේය.
ලෝකයේ දෙවන විශාලතම තෙල් පාරිභෝගිකයා වන චීනයේ අඩු ඉල්ලුමක් පෙන්නුම් කරන සලකුණු ද මිල ගණන් කෙරෙහි බලපෑම් කළේය. සඳුදා එරට ජාතික සංඛ්යාලේඛන කාර්යාංශයේ නවතම දත්ත පෙන්නුම් කළේ ඔක්තෝබර් මාසය සඳහා තෙල් පිරිපහදු කටයුතු (refinery runs) පෙර මාසයට වඩා 2% කින් සහ පෙර වසරට වඩා 8.1% කින් පහත වැටී ඇති බවයි.
චීන රජයේ දත්ත මත පදනම් වූ රොයිටර් ගණනය කිරීම්වලට අනුව, පිරිපහදු කටයුතු පහත වැටීමත්, දේශීය නිෂ්පාදනයේ සහ විදේශීය ආනයනවල වැඩිවීමත් සමඟ පසුගිය මාසයේ චීන බොරතෙල් සංචිත දිනකට බැරල් 492,000 කින් ඉහළ ගොස් තිබේ.
මේ අතර, සිය සාමාජිකයින්ගේ සහ පුළුල් OPEC+ නිෂ්පාදකයින්ගේ උපරිම තිරසාර තෙල් නිෂ්පාදන ධාරිතාව සමාලෝචනය කිරීම සඳහා සඳුදා මාර්ගගත රැස්වීමක් පැවැත්වූ බව OPEC සිය නිල X පිටුවේ සඳහන් කළේය. කලාපීය සැපයුම තවමත් නව බාධාවන්ට ගොදුරු විය හැකි මට්ටමක පවතින බැවින්, OPEC+ වෙතින් තෙල් අපනයන ප්රවාහය යථා තත්ත්වයට පත්වීම තවමත් අවිනිශ්චිත බව BMI විශ්ලේෂකයින් සේවාදායක සටහනක දක්වා ඇත.
අපිට මොකක් වෙයිද?
ගෝලීය තෙල් වෙළඳපොළේ මෙම අස්ථාවරත්වය ශ්රී ලංකාවේ ආර්ථිකයට සෘජුවම බලපායි. දැඩි ලෙස ආනයනික ඉන්ධන මත යැපෙන රටක් ලෙස, ගෝලීය තෙල් මිල ඉහළ යාම්, රුපියල අවප්රමාණය වීම සහ මැදපෙරදිග භූ දේශපාලනික අර්බුද හමුවේ ශ්රී ලංකාවේ බලශක්ති සැපයුම සහ ආර්ථිකය දැඩි අවදානමකට ලක්ව ඇත.
ජාත්යන්තර මූල්ය අරමුදලේ (IMF) මාර්ගෝපදේශවලට අනුකූලව, ලංකා ඛනිජ තෙල් නීතිගත සංස්ථාවේ (CPC) පාඩු අවම කර ගැනීම සඳහා පිරිවැය ආවරණය වන මිල සූත්රයක් (cost-recovery basis) ක්රියාත්මක කිරීමට රජයට සිදුව තිබේ. මේ හේතුවෙන් 2026 වසර තුළදී අවස්ථා කිහිපයකදීම දේශීය ඉන්ධන මිල ගණන් 38% ත් 46% ත් අතර සමස්ත ප්රතිශතයකින් ඉහළ නැංවීමට සිදුවිය.
කෙසේ වෙතත්, ලෝක බොරතෙල් මිල පහළ ගියද ඉදිරි සති කිහිපය තුළ ශ්රී ලංකාවේ ඉන්ධන මිල සීඝ්රයෙන් පහළ නොබසිනු ඇත. පසුගිය කාලයේ අධික මිලට ඇණවුම් කළ තෙල් තොග තවමත් සංස්ථාව සතුව පැවතීමත්, ඩීසල් සඳහා ලබාදුන් රුපියල් බිලියන 41ක සහනාධාර බර සහ පෙර පාඩු පියවා ගැනීමට තෙල් සංස්ථාවට සිදුවීමත් ඊට ප්රධාන හේතුවයි.
2027 අයවැය සහ ඉදිරි අභියෝග
මෙම බලශක්ති පිරිවැය ඉහළ යාම කර්මාන්තවලට මෙන්ම ජනතාවගේ ජීවන වියදමටද දැඩි සේ බලපා ඇති අතර, ඉන්ධන මිල ගණන් හේතුවෙන් උද්ධමනයද 8.3% ක් පමණ දක්වා ඉහළ ගොස් ඇත. මෑතකදී ඉදිරිපත් කරන ලද 2027 ජාතික අයවැය මගින්ද මෙම අභියෝගයන් මනාව පිළිබිඹු වේ.
ඛනිජ තෙල් මිල කම්පනයන්ගේ සෙවනැල්ල යටතේ ඉදිරිපත් කෙරුණු මෙම අයවැය, මහා පරිමාණ යටිතල පහසුකම් ව්යාපෘතිවලින් බැහැරව, 2027 මාර්තු මාසයෙන් පසු නව IMF එකඟතාවයකට එළඹීම සඳහා දැඩි මූල්ය විනයක් පවත්වා ගැනීම කෙරෙහි වැඩි අවධානයක් යොමු කර ඇත. ඒ අනුව, ඉහළ යන බලශක්ති පිරිවැය හමුවේ ආර්ථික වර්ධනයට සහාය වෙමින් අයවැය හිඟය දළ දේශීය නිෂ්පාදිතයෙන් 5% කට අඩුවෙන් පාලනය කිරීම ශ්රී ලංකාවේ ආර්ථික ප්රතිසාධන ක්රියාවලියේ ප්රධානතම අභියෝගයක් බවට පත්ව තිබේ.
(වත්මන් IMF වැඩසටහන සාර්ථකව අවසන් කිරීමෙන් පසු නැවත වැඩසටහනකට එළඹීමේ අවශ්යතාවය සහ කුමන ආකාරයේ වැඩසටහනකට යා යුතුද යන්න සොයා බැලීමට අමාත්ය මණ්ඩලය විසින් නියෝජ්ය මුදල් අමාත්යවරයා ඇතුළු කමිටුවක් පත් කර ඇත.)
(සටහන - Janath C Perera)
මූලාශ්ර සබැඳි:
Reuters (ගෝලීය තෙල් මිල පහත වැටීම)
Reuters (IEA සැපයුම් අතිරික්ත පුරෝකථනය)



