විදුලි වාහන රැල්ල හමුවේ මතු වන බැටරි අර්බුදය

ලක්ෂය පැනපු ධාවනය සහ අතුරුදන් වූ නියාමනය

ශ්‍රී ලංකාවේ විදුලි වාහන (EV) සංඛ්‍යාව පසුගිය මාස කිහිපය තුළ ලක්ෂයේ සීමාව පසු කර තිබේ. 2025 සැප්තැම්බරයේ 30,000 මට්ටමේ පැවති ලියාපදිංචිය 2026 මැද භාගය වන විට මෙලෙස සීඝ්‍රයෙන් ඉහළ ගිය ද, ඊට සරිලන පරිසර කළමනාකරණ යාන්ත්‍රණයක් තවමත් රට තුළ ස්ථාපිත වී නොමැති බව විගණකාධිපති දෙපාර්තමේන්තුවේ නවතම පාරිසරික විගණන වාර්තාව පෙන්වා දෙයි.

මෙරටට පැමිණෙන සහ භාවිතයෙන් ඉවත් කෙරෙන ලිතියම්-අයන් බැටරි නිරීක්ෂණයට (Tracking) කිසිදු ජාතික දත්ත පද්ධතියක් මෙතෙක් සකස් කර නැත. මෝටර් රථ ප්‍රවාහන දෙපාර්තමේන්තුව සතුව බැටරි ප්‍රතිස්ථාපනය හෝ බැහැර කිරීම පිළිබඳ නිල ලේඛන නොමැති අතර, ආනයනය නිරීක්ෂණයට වෙන්වූ විශේෂිත HS කේතයක් ද නොමැති වීම පාලනය තවත් අසීරු කර තිබේ.

අනාරක්ෂිත ගබඩා කිරීම් සහ ගැසට් නොවූ නීති

මධ්‍යම පරිසර අධිකාරිය (CEA) විසින් කෙටුම්පත් කරන ලද භාවිත කළ ලිතියම්-අයන් බැටරි පිළිබඳ මාර්ගෝපදේශ සංග්‍රහය මෙතෙක් ගැසට් මඟින් ප්‍රකාශයට පත් කර නොමැත. දේශීය ප්‍රතිචක්‍රීකරණ පහසුකම් නොමැති වීම නිසා ඉවතලන බැටරි එළිමහනේ අනාරක්ෂිතව ගොඩගසා ඇති අයුරු විගණන නිලධාරීන්ගේ සෘජු නිරීක්ෂණයට ලක්ව ඇත.

2026 අංක 15 දරන ජාතික පාරිසරික (සංශෝධන) පනත මඟින් 'නිෂ්පාදකයාගේ විස්තීරණ වගකීම' (EPR) නීතිගත කළ ද, අදාළ රෙගුලාසි ක්‍රියාත්මක මට්ටමට පැමිණ නැත. දැනට පාරිභෝගිකයන් බොහෝ දෙනෙක් ඉවත් කරන බැටරි සූර්ය බලශක්ති ගබඩා කිරීමට තාවකාලිකව යොදාගත්ත ද, ඉදිරි කෙටි කාලය තුළ මේවා එකවර බැහැර වීමේදී දැවැන්ත පාරිසරික හානියක් සිදුවීමේ අවදානමක් පවතී.

යටිතල පහසුකම් හිඟය සහ ආරෝපණ අර්බුදය

විදුලි ආරෝපණ මධ්‍යස්ථාන නියාමනයට මහජන උපයෝගිතා කොමිෂන් සභාවට (PUCSL) 2009 සිට බලතල හිමිව තිබුණ ද, එම ආයතන සහතික කිරීම ආරම්භ කර ඇත්තේ 2025 වසරේදීය. මේ වන විටත් නීත්‍යනුකූලව සහතික කර ඇත්තේ මෙහෙයුම්කරුවන් දෙදෙනෙකු පමණි.

කොළඹ ප්‍රදේශයේ ස්ථාන කිහිපයක පවතින ආරෝපණ මධ්‍යස්ථාන අක්‍රිය මට්ටමේ පවතින බවත්, ආරක්ෂක ප්‍රමිතීන් හෝ සලකුණු නොමැති බවත් පරීක්ෂණවලදී හෙළි විය. විදුලි වාහන හිමියන්ගෙන් 40%ක්ම ආරෝපණ පහසුකම් ලබාගැනීම දැඩි අපහසුතාවක් ලෙස සලකන බව සමීක්ෂණ දත්ත සනාථ කරයි.

ආධාර ව්‍යාපෘති අතරමඟ: විදුලි බස් රථ ටෙන්ඩරයත් අත්හිටුවයි

විදුලි සංචලතාව ප්‍රවර්ධනයට එක්සත් ජාතීන්ගේ පරිසර වැඩසටහන (UNEP) සහ ගෝලීය පරිසර පහසුකම (GEF) හරහා 2022 වසරේ අනුමත වූ ඇමරිකානු ඩොලර් මිලියන 9.65ක ව්‍යාපෘතිය අමාත්‍යාංශ අතර පැවති සම්බන්ධීකරණ ගැටලු හේතුවෙන් තවමත් සක්‍රීය වී නොමැත.

බස්නාහිර පළාත ඉලක්ක කර ගනිමින් ශ්‍රී ලංකා ගමනාගමන මණ්ඩලය (ශ්‍රීලංගම) හරහා ධාවනයට එක්කිරීමට සැලසුම් කළ විදුලි බස් රථ 200ක් මිලදී ගැනීමේ ක්‍රියාවලියද ටෙන්ඩර්කරුවෙකු ඉදිරිපත් කළ ව්‍යාජ ඇපකරයක් (Fraudulent performance bond) හේතුවෙන් අවලංගු කර තිබේ. නිසි අධීක්ෂණයක් සහ විකල්ප සැලසුම් නොමැතිකම නිසා වසර ගණනාවක් ගතවීත් එම ප්‍රසම්පාදන කටයුතු නැවත ආරම්භ කර නොමැති බව විගණන වාර්තාව පෙන්වා දෙයි.

රාජ්‍ය විගණනය නිර්දේශ කරන්නේ ආනයනයේ සිට බැහැර කිරීම දක්වා සමස්ත ක්‍රියාවලිය ආවරණය වන ජාතික දත්ත පද්ධතියක්, කඩිනම් ගැසට් නිවේදන මෙන්ම පැහැදිලි කාලරාමුවක් සහිත ජාතික ප්‍රතිපත්තියක් වහා බලාත්මක විය යුතු බවයි.


වැඩිදුර තොරතුරු ඇතුළත් විශ්වාසනීය මූලාශ්‍ර සබැඳි:

The Morning (Sri Lanka) – News Report:

National Audit Office Sri Lanka (Report ENV/2025/03):